2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда ең төменгі жалақы мөлшерін 85 мың теңгеден 110 мың теңгеге дейін көтеру жоспарланып отыр. Президент Жолдауында айтылған бұл өзгеріс 1,8 миллионға жуық азаматтың табысына әсер етеді. Оның ішінде бюджет саласында жұмыс істейтін 370 мыңнан астам адам бар. Qazaq Expert Club сарапшысы, қаржыгер, экономика ғылымдарының кандидаты Айгерім Ильясованың айтуынша, бағаның өсуі жағдайында ең төменгі жалақыны көтеру қажетті қадам болған, деп хабарлайды dalanews.kz.
«Ең төменгі жалақының 85 мыңнан 110 мың теңгеге дейін өсуі – 29,4 пайыз. Бұл көрсеткіш 2024 жылғы 1 қаңтардан бері өзгерген жоқ. Осы үш жылда жинақталған инфляция шамамен 30 пайыз болды. Демек, ең төменгі жалақыны көтеру іс жүзінде инфляция деңгейіне сәйкестендіру болып саналады. Бұл өзгеріс ең алдымен ең төменгі жалақы алатын азаматтарға және қоғамдық тамақтану сияқты жұмыс күші көп, жалақысы төмен салалардағы жұмыс берушілерге әсер етеді», – дейді сарапшы.
Ең төменгі жалақының өсуі бағаға әсер ете ме?
Сарапшының пікірінше, ең төменгі жалақының өсуі баға мен инфляцияға айтарлықтай әсер етпейді. Себебі Қазақстандағы орташа жалақы – 486 мың теңге, ал медианалық жалақы – 348 мың теңге. Яғни тұтынушылық сұраныс пен тауарлар мен қызметтердің өзіндік құны ең төменгі жалақыдан жоғары нақты табыс деңгейіне қарай қалыптасқан.
Дегенмен ең төменгі жалақының өсуі бағаға екі жолмен әсер етуі мүмкін.
«Біріншісі – ең төменгі жалақы алатын азаматтардың тұтынушылық сұранысы артады. Табысы төмен адамдардың ақшасы көбіне негізгі қажеттіліктеріне ғана жетеді. Сондықтан сұраныстың өсуі азық-түлік бағасына әсер етуі мүмкін.
Екіншісі – жұмыс күші көп салаларда өнім мен қызметтің өзіндік құны артады. Өйткені жұмыс берушілердің жалақы төлеуге, сондай-ақ жалақыға байланысты салықтар мен әлеуметтік аударымдарға жұмсайтын шығыны көбейеді. Бұл қосымша шығындар тауарлар мен қызметтердің бағасына қосылуы мүмкін», – деп түсіндірді Айгерім Ильясова.
Кәсіпкерлер мен әлеуметтік төлем алушылар үшін не өзгереді?
Қаржыгердің айтуынша, ең төменгі жалақының өсуі айыппұл мөлшеріне әсер етпейді. Себебі айыппұлдар айлық есептік көрсеткішке (АЕК) байланысты есептеледі. Жалақыға қатысы жоқ салықтар да ең төменгі жалақы мөлшеріне тәуелді емес.
Алайда жеке кәсіпкерлер (ЖК) үшін өзгеріс сезілуі мүмкін. Себебі олар өздері мен қызметкерлері үшін төлейтін кейбір салықтар мен міндетті аударымдарды ең төменгі жалақы негізінде есептейді.
Сонымен қатар бірқатар әлеуметтік төлемнің жоғарғы шегі де өседі.
«Жұмысынан айырылу, жүктілік пен босануға, бала күтіміне байланысты төлемдер азаматтың нақты табысына қарай есептеледі. Алайда олардың жоғарғы шегі жеті еселенген ең төменгі жалақы мөлшеріне байланысты белгіленген. Сондықтан ең төменгі жалақының өсуі осы төлемдердің жоғарғы шегін де арттырады. Нәтижесінде табысы жоғары азаматтар аталған әлеуметтік төлемдерді көбірек алуы мүмкін», – дейді сарапшы.
Ең төменгі жалақының өсуі табысы төмен азаматтардың несие алу мүмкіндігіне де әсер етуі ықтимал. Айгерім Ильясованың пікірінше, жалақының артуы ең төменгі жалақы алатын қызметкерлердің несие мақұлдату мүмкіндігін арттырып, банктер ұсынатын қарыз сомасына ықпал етуі мүмкін.
Осылайша, ең төменгі жалақыны көтеру ең алдымен табысы заңмен белгіленген ең төменгі деңгейге жақын азаматтарды қолдауға бағытталған. Ал мұндай қызметкерлері көп кәсіпкерлер еңбек шығынының артуын ескеруі керек.
