قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبٸر زاڭنامالىق اكتٸلەرٸنە ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتارى مەن بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» جەنە
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكٸمشٸلٸك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسٸنە ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتارى مەن بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭ جوبالارىنا قاتىستى
قازٸرگٸ ۋاقىتتا پارلامەنت سەناتىندا ەيەلدەردٸڭ قۇقىقتارى مەن بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا زاڭ جوبالارى تالقىلانۋدا.
زاڭ جوبالارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىن ٸسكە اسىرۋ ماقساتىندا ەزٸرلەندٸ جەنە ەيەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مٷددەلەرٸن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ شارالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.
بٸرٸنشٸ. زورلىق-زومبىلىققا, باسقا دا قاتىگەزدٸككە نەمەسە ادامنىڭ قادٸر-قاسيەتٸن قورلاۋعا جول بەرمەۋ ماقساتىندا بٸرقاتار نورمالار قاراستىرىلعان:
بٸرٸنشٸدەن,
- 200 اەك-كە دەيٸن ايىپپۇل تٷرٸندەگٸ جازامەن نەمەسە قوعامدىق جۇمىستارعا 200 ساعاتقا دەيٸن تارتۋمەن نەمەسە 50 تەۋلٸككە دەيٸن قاماۋعا الۋمەن جەنە دەنساۋلىققا جەڭٸل زييان كەلتٸرگەنٸ ٷشٸن قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸك قالپىنا كەلتٸرٸلۋدە.
- 80 اەك-كە دەيٸن ايىپپۇل تٷرٸندەگٸ جازامەن نەمەسە قوعامدىق جۇمىستارعا 80 ساعاتقا دەيٸن تارتۋمەن نەمەسە 25 تەۋلٸككە دەيٸن قاماۋعا ۇرىپ-سوعۋ ٷشٸن قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸك قالپىنا كەلتٸرٸلۋدە.
بۇل رەتتە كەمەلەتكە تولماعان ادامعا جەنە ونىڭ قىزمەتتٸك قىزمەتٸن جٷزەگە اسىرۋىنا نەمەسە كەسٸپتٸك نەمەسە قوعامدىق بورىشىن ورىنداۋىنا بايلانىستى مۇنداي ەرەكەتتەر ەرەكشە قاتىگەزدٸكپەن جاسالعان جاعدايدا 2 جىلعا دەيٸن شەكتەۋ نە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ قولدانىلۋى مٷمكٸن.
ەكٸنشٸدەن, قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸك كٷشەيتٸلەدٸ:
- كەمەلەتكە تولماعان ادامدى نە دەرمەنسٸز كٷيدەگٸ ادامدى ازاپتاۋ, دەنساۋلىعىنا اۋىر جەنە ورتاشا زييان كەلتٸرۋ. اتاپ ايتقاندا, تەك باس بوستاندىعىنان ايىرۋدى قولدانا وتىرىپ, «باس بوستاندىعىن شەكتەۋ» رەتٸندە جازانىڭ بالاما تٷرٸ الىنىپ تاستالادى.
- جاس بالانى ٶلتٸرگەنٸ نەمەسە پەدوفيلييا ٷشٸن «ٶمٸر بويى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ» رەتٸندە بالاماسىز جازا ەنگٸزٸلەدٸ.
ٷشٸنشٸدەن, كەمەلەتكە تولماعانعا قاتىستى نە وتباسىلىق-تۇرمىستىق قاتىناستار سالاسىندا ەكٸمشٸلٸك, قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان ادامداردىڭ مٸنەز-قۇلقىنا ەرەكشە تالاپتاردى قولدانۋ تەرتٸبٸ رەگلامەنتتەلەدٸ.
اتاپ ايتقاندا, سوت شەشٸمٸ بويىنشا ولارعا مەديتسينالىق ۇيىمداردا پسيحولوگييالىق كٶمەك ٶتۋ بەلگٸلەنۋٸ مٷمكٸن.
زورلىق-زومبىلىق قۇربانىن قورعاۋ جەنە قورعاۋ ٷشٸن سوت ەرەكشە جاعدايلاردا بەلگٸلٸ بٸر مەرزٸمگە وتباسىلىق-تۇرمىستىق قاتىناستار سالاسىندا قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان ادامعا بٸرگە تۇرۋعا تىيىم سالۋ تٷرٸندەگٸ قۇقىقتىق ىقپال ەتۋ شاراسىن قولدانۋعا قۇقىلى.
سونداي-اق, زورلىق-زومبىلىق فاكتٸلەرٸن ۋاقتىلى انىقتاۋ ماقساتىندا ۋەكٸلەتتٸ ورگانداردىڭ زورلىق-زومبىلىق فاكتٸلەرٸ تۋرالى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنداعى حابارلامالارعا دەن قويۋ مٷمكٸندٸگٸن كٶزدەيتٸن نورما كٶزدەلگەن.
ەكٸنشٸ. سۋيتسيدتٸڭ الدىن الۋ ماقساتىندا بەس جىلدان توعىز جىلعا دەيٸنگٸ مەرزٸمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىمەن ٶزٸن-ٶزٸ ٶلتٸرۋگە نەمەسە ٶزٸن-ٶزٸ ٶلتٸرۋگە يتەرمەلەگەنٸ ٷشٸن قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸك بەلگٸلەۋ ۇسىنىلادى.
سونداي-اق 200 اەك مٶلشەرٸندە ايىپپۇل تٷرٸندە سۋيتسيدتٸ ناسيحاتتاعانى ٷشٸن جاڭا قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸك ەنگٸزٸلۋدە.
سونىمەن قاتار, 10 اەك ايىپپۇل تٷرٸندەگٸ جازامەن كەمەلەتكە تولماعان بالانى بۋللينگتەۋ جەنە كيبەربۋللينگ ٷشٸن ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸك ەنگٸزٸلەدٸ.
ٷشٸنشٸ. ينتەرناتتىق ۇيىمداردا تۇراتىن بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار وبەكتٸلەردە ۇستاۋ جاعدايلارىنا (تاماقتانۋ, بٸلٸم بەرۋ, ساۋىقتىرۋ, ەمدەۋ جەنە ت.ب.) كەدەرگٸسٸز تەكسەرۋ جٷرگٸزۋ جٶنٸندەگٸ نورمالار كٶزدەلگەن. وسىلايشا, بارلىق ٷلگٸدەگٸ جەنە نىسانداعى بالالارعا ارنالعان ينتەرناتتاردا مەملەكەتتٸك باقىلاۋ باقىلاۋ سۋبەكتٸسٸن الدىن الا حاباردار ەتپەي جٷرگٸزٸلەتٸن بولادى.
سونداي-اق دەپۋتاتتار ارنايى ەلەۋمەتتٸك قىزمەتتەردٸ جەنە بالالارعا ارنالعان بٸلٸم بەرۋ جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتتەرٸن تەك ليتسەنزييا نەگٸزٸندە كٶرسەتەتٸن ۇيىمداردىڭ كٶرسەتۋ ستاندارتتارىن ۇسىنادى.
تٶرتٸنشٸ. وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ جەنە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پروفيلاكتيكاسى بويىنشا نورمالار قابىلدانۋدا..
وسىلايشا, زاڭنامالىق دەڭگەيدە دەستٷرلٸ وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى قورعاۋعا, ساقتاۋعا, نىعايتۋعا جەنە ٸلگەرٸلەتۋگە, سونداي-اق ۇلتتىق جەنە دەستٷرلٸ وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى قۇرمەتتەۋ رۋحىندا بالالاردىڭ ادامگەرشٸلٸك جەنە رۋحاني تەربيەسٸن قامتاماسىز ەتۋگە نەگٸزدەلگەن نەكە-وتباسى زاڭناماسىنىڭ قاعيداتتارىن بەكٸتۋ ۇسىنىلادى.
وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتٸ بويىنشا نورما كٶزدەلگەن.
بٷگٸندە وتباسىلارعا كەشەندٸ كٶمەك كٶرسەتۋ ٷشٸن ٶڭٸرلەردە 68 وتباسىن قولداۋ ورتالىعى جۇمىس ٸستەيدٸ. ورتالىقتار مۇقتاج ازاماتتارعا «بٸر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا پسيحولوگييالىق, ەلەۋمەتتٸك جەنە قۇقىقتىق كٶمەك كٶرسەتەدٸ. سونىمەن قاتار, قازٸرگٸ ۋاقىتتا ورتالىقتاردىڭ قىزمەتٸ بٸرتەكتٸ ەمەس.
وسى زاڭ جوباسىنا سەيكەس ورتالىقتار مەملەكەتتٸك وتباسىلىق ساياساتتى ٸسكە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ شارالاردى, ونىڭ ٸشٸندە نەكە مەن وتباسىن ساقتاۋ, ٶمٸرلٸك قيىن جاعدايعا تاپ بولعان ادامداردى (وتباسىلاردى) قولداۋ, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق بەلگٸلەرٸ بار ادامدارعا قولداۋ كٶرسەتۋ جٶنٸندەگٸ جۇمىستى ٷيلەستٸرۋ جٶنٸندەگٸ شارالاردى جٷزەگە اسىراتىن بولادى.
بۇدان باسقا, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى جەنە ٶكٸلدٸ ورگانداردىڭ مەملەكەتتٸك وتباسىلىق ساياساتتى ٸسكە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ بٸرقاتار قۇزىرەتتەرٸ كٶزدەلەدٸ. مىسالى, وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ جٶنٸندەگٸ نەگٸزگٸ نىسانالى ينديكاتورلاردى بەكٸتۋ, ٶمٸرلٸك قيىن جاعدايداعى وتباسىلاردى جەنە باسقالاردى انىقتاۋ جەنە ولارعا جان-جاقتى قولداۋ كٶرسەتۋ كٶزدەلەدٸ.
بەسٸنشٸ. ايتا كەتۋ كەرەك, قارالىپ جاتقان زاڭ جوباسىندا بالالاردى وتباسىلاردان تارتىپ الۋ مەسەلەسٸنە بايلانىستى بٸردە-بٸر نورما جوق.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە تارالعان وتباسىلاردان بالالاردى تارتىپ الۋعا قاتىستى بارلىق اقپارات جالعان بولىپ تابىلادى.
مەملەكەتتٸڭ ساياساتى وتباسىن, بالانى ٶز وتباسىندا ساقتاۋعا, اتا-انالاردىڭ بالالاردى تەربيەلەۋ جەنە قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەلەرٸندە بارلىق باسقا ادامدار الدىنداعى باسىمدىعىن ساقتاۋعا باعىتتالعان.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, ەرەكشە جاعدايلاردا عانا بالانىڭ ٶمٸرٸنە نەمەسە دەنساۋلىعىنا تٸكەلەي قاۋٸپ تٶنگەن كەزدە مەملەكەتتٸك ورگاندار ونىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ بويىنشا شارالار قابىلدايدى.
بٷگٸنگٸ تاڭدا قر «نەكە (ەرلٸ-زايىپتىلىق) جەنە وتباسى تۋرالى» كودەكسٸنٸڭ 82-بابىنىڭ شەڭبەرٸندە قورعانشىلىق جەنە قامقورشىلىق ورگاندارى بالانىڭ ٶمٸرٸنە نەمەسە دەنساۋلىعىنا تٸكەلەي قاۋٸپ تٶنگەن كەزدە بالانى بالالار ۇيىمىنا, ياعني بالالاردى قولداۋ ورتالىعىنا ۋاقىتشا جٸبەرۋ جٶنٸندە شارالار قولدانۋعا قۇقىلى.
