بٷگٸن قازاقستاندا جاڭا كونستيتۋتسييا رەسمي تٷردە كٷشٸنە ەندٸ. وسىعان وراي ەلەۋمەتتانۋشى, وتباسى جەنە گەندەرلٸك ساياساتتى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەلميرا وتار نەگٸزگٸ زاڭنىڭ باستى ەرەكشەلٸكتەرٸن جٸپكە تٸزدٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, جاڭا كونستيتۋتسييا تەك جەكەلەگەن باپتاردى ٶزگەرتۋمەن شەكتەلمەيدٸ. بۇل – مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸن جاڭعىرتىپ, ەلدٸڭ بولاشاق دامۋ باعىتىن ايقىندايتىن ستراتەگييالىق قۇجات.
ونىڭ سٶزٸنشە, كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستەر مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ جاڭا قاعيداتتارىن ايقىنداپ, جاڭا كونستيتۋتسييالىق ينستيتۋتتاردىڭ پايدا بولۋىنا جەنە ولاردىڭ ٶكٸلەتتٸكتەرٸنٸڭ ناقتىلانۋىنا جول اشىپ وتىر. سونىمەن قاتار ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ, زاڭ ٷستەمدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ جەنە ازاماتتاردىڭ قوعامدىق ٶمٸرگە قاتىسۋىن كەڭەيتۋ مەسەلەلەرٸ كونستيتۋتسييالىق دەڭگەيدە كٷشەيتٸلگەن.
“كونستيتۋتسييادا ۇزاقمەرزٸمدٸ دامۋعا قاتىستى قۇندىلىقتار بۇرىنعىدان ايقىنىراق كٶرٸنٸس تاپقان. زاڭ مەن تەرتٸپ, ەدٸلەتتٸ قازاقستان, تازا قازاقستان قاعيداتتارى, وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ, بٸلٸم مەن عىلىمدى دامىتۋ, تسيفرلىق قۇقىقتاردى قورعاۋ – مۇنىڭ بارلىعى مەملەكەتتٸڭ الداعى ستراتەگييالىق باعىتىن ايقىندايدى. الايدا كونستيتۋتسييانىڭ شىنايى قۇندىلىعى ونىڭ مەتٸنٸمەن ەمەس, قابىلدانعان نورمالاردىڭ زاڭداردا, مەملەكەتتٸك ساياساتتا جەنە كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە قالاي جٷزەگە اساتىنىمەن ٶلشەنەدٸ”, – دەدٸ ساراپشى.
ەلميرا وتار كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستەردٸڭ نەگٸزگٸ ماقساتى – مەملەكەتتٸڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ دامۋ قاعيداتتارىن قالىپتاستىرۋ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ايتۋىنشا, كونستيتۋتسييا كٷندەلٸكتٸ ساياسي شەشٸمدەردٸ ەمەس, مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردىڭ قىزمەتٸن, باسقارۋ جٷيەسٸن جەنە ازامات پەن مەملەكەت اراسىنداعى ٶزارا قاتىناستىڭ نەگٸزگٸ ەرەجەلەرٸن ايقىندايدى.
ساراپشى ساياسي تۇرعىدان بۇل ٶزگەرٸستەر مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن كٷشەيتۋگە, بيلٸك تارماقتارى اراسىنداعى تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاۋعا جەنە ازاماتتاردىڭ قوعامدىق ٷدەرٸستەرگە قاتىسۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتۋگە باعىتتالعانىن ايتتى. ال ەكونوميكالىق تۇرعىدان كونستيتۋتسييا تۇراقتى قۇقىقتىق ورتا قالىپتاستىرۋ ارقىلى ەكونوميكالىق ٶسٸمگە قاجەتتٸ ينستيتۋتسيونالدىق نەگٸز قالايدى.
“كەز كەلگەن ينۆەستور نەمەسە كەسٸپكەر ٷشٸن ەڭ ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ بٸرٸ – بولجامدى قۇقىقتىق ورتا. زاڭداردىڭ تۇراقتىلىعى, مەنشٸك قۇقىعىنىڭ قورعالۋى جەنە مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸ ينۆەستيتسييالىق بەلسەندٸلٸككە تٸكەلەي ىقپال ەتەدٸ. كونستيتۋتسييا ەكونوميكالىق ٶسۋدٸ تٸكەلەي قامتاماسىز ەتپەسە دە, وعان قاجەتتٸ قۇقىقتىق نەگٸزدٸ قالىپتاستىرادى”, – دەدٸ ول.
ەلميرا وتار جاڭا كونستيتۋتسييانىڭ ينۆەستيتسييالىق احۋالعا, كەسٸپكەرلٸككە جەنە قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلٸنە دە وڭ ىقپال ەتۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن جەتكٸزدٸ. ونىڭ سٶزٸنشە, بيزنەستٸڭ تابىستى دامۋى قارجىلاي قولداۋمەن قاتار ەدٸل بەسەكەلەستٸككە, قۇقىقتىق كەپٸلدٸكتەرگە جەنە مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتارعا دەگەن سەنٸمگە تەۋەلدٸ.
“قازاقستان كەيٸنگٸ جىلدارى ساياسي جەنە قۇقىقتىق ينستيتۋتتاردى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان رەفورمالاردى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن جٷزەگە اسىرىپ كەلەدٸ. بۇل حالىقارالىق سەرٸكتەستەر ٷشٸن ەلٸمٸزدٸڭ قۇقىقتىق جٷيەنٸ جەتٸلدٸرۋگە جەنە مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا ۇمتىلىسىن كٶرسەتەدٸ. دەگەنمەن حالىقارالىق بەدەل قابىلدانعان قۇجاتتارمەن ەمەس, ولاردىڭ ناقتى ورىندالۋىمەن قالىپتاسادى”, – دەدٸ ساراپشى.
سونىمەن بٸرگە ول جاڭا كونستيتۋتسييا ازاماتتاردىڭ مەملەكەتكە دەگەن سەنٸمٸن بٸردەن ارتتىرادى دەۋگە بولمايتىنىن ايتتى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, سەنٸم ۋاقىت ٶتە ناقتى نەتيجەلەر ارقىلى قالىپتاسادى.
“جاڭا كونستيتۋتسييا سەنٸمدٸ قالىپتاستىرۋعا قاجەتتٸ قۇقىقتىق جەنە ينستيتۋتسيونالدىق نەگٸزدٸ جاسايدى. رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمدا داۋىس بەرگەن ازاماتتاردىڭ 87,15 پايىزى كونستيتۋتسييانى قولدادى, ال قاتىسۋ كٶرسەتكٸشٸ 73,12 پايىز بولدى. بۇل قوعامدا كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستەرگە دەگەن باستاپقى قولداۋ بولعانىن كٶرسەتەدٸ. الايدا ۇزاقمەرزٸمدٸ سەنٸم ازاماتتاردىڭ ٶز قۇقىقتارىنىڭ قورعالعانىن سەزٸنۋٸنە, زاڭنىڭ بەرٸنە بٸردەي قولدانىلۋىنا جەنە مەملەكەتتٸك شەشٸمدەردٸڭ اشىقتىعىنا بايلانىستى قالىپتاسادى. سوندىقتان كونستيتۋتسييانى سەنٸمنٸڭ سوڭعى نەتيجەسٸ ەمەس, ونى قالىپتاستىرۋدىڭ باستاپقى الاڭى رەتٸندە قاراستىرعان جٶن”, – دەدٸ ەلميرا وتار.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ۇزاقمەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا جاڭا كونستيتۋتسييا ەلدٸڭ تۇراقتى دامۋىنا نەگٸز بولاتىن باستى قۇجاتتاردىڭ بٸرٸنە اينالۋى تيٸس.
“جاڭا كونستيتۋتسييادا وتباسى ينستيتۋتى, ادام قۇقىقتارى, زاڭ ٷستەمدٸگٸ, بٸلٸم مەن عىلىم, تسيفرلىق قۇقىقتار, ەكولوگييالىق جاۋاپكەرشٸلٸك جەنە ازاماتتاردىڭ قوعامدىق ٶمٸرگە قاتىسۋى كونستيتۋتسييالىق دەڭگەيدە بەكٸتٸلگەن. بۇل باعىتتاردىڭ بارلىعى حالىقارالىق تەجٸريبەدە دە ورنىقتى دامۋدىڭ نەگٸزگٸ فاكتورلارى رەتٸندە قاراستىرىلادى. ەگەر وسى قاعيداتتار زاڭداردا, مەملەكەتتٸك ساياساتتا جەنە قوعامدىق تەجٸريبەدە دەيەكتٸ جٷزەگە اسسا, جاڭا كونستيتۋتسييا قازاقستاننىڭ قۇقىقتىق مەملەكەت رەتٸندە دامۋىنا, بەسەكەگە قابٸلەتتٸ ەكونوميكا قالىپتاستىرۋىنا جەنە ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋىنا بەرٸك نەگٸز بولا الادى”, – دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
