ينۆەستور ەلەمگە جاڭا لەپ ەكەلەتٸن عىلىمي جاڭالىقتار ارقىلى قالاي تابىس تابا الادى

ينۆەستور ەلەمگە جاڭا لەپ ەكەلەتٸن عىلىمي جاڭالىقتار ارقىلى قالاي تابىس تابا الادى

تاريحتا عىلىمي جاڭالىقتار ادامزاتتىڭ العا ەڭ ٷلكەن ۇمتىلىستارىنىڭ كاتاليزاتورى بولدى.  بٸز گەنەتيكا, جاساندى ينتەللەكت, تازا ەنەرگييا جەنە كۆانتتىق ەسەپتەۋلەر سالاسىندا جەتٸستٸكتەرگە نەگٸزدەلگەن جاڭا تەحنولوگييالىق دەۋٸردە تۇرعاندىقتان, بۇل يننوۆاتسييالار سان الۋان مٷمكٸندٸكتەردٸ ۇسىنادى. ينۆەستورلار ٶتكەن ٶنەركەسٸپتٸك رەۆوليۋتسييالاردان پايدا تاپقانى سيياقتى, بٷگٸنگٸ عىلىمي جەتٸستٸكتەردٸ تانيتىن ەرٸ ەرەكەت ەتەتٸندەر ەرتەڭگٸ ەكونوميكالىق تابىستىڭ الدىڭعى قاتارىندا بولۋى مٷمكٸن. بۇل ماقالادا بٸز ەلەمدٸ ٶزگەرتەتٸن بولاشاعى زور عىلىمي جاڭالىقتاردى جەنە تەجٸريبەلٸ ينۆەستورلاردىڭ ولاردان قالاي پايدا تاباتىنىن قاراستىرامىز.

ەلەمگە جاڭا لەپ ەكەلەتٸن عىلىمي جاڭالىقتار

1. CRISPR رەۆوليۋتسيياسى — ٶمٸر كودىن قايتا جازۋ

سوڭعى ونجىلدىقتاعى ەڭ جاڭاشىل جاڭالىقتاردىڭ بٸرٸ - گەندٸ ٶڭدەيتٸن قۋاتتى CRISPR-Cas9 قۇرالى. CRISPR قۇرالىنىڭ اشىلۋ جولى بٸر عاسىر بۇرىن گرەگور مەندەل 19 عاسىردا بۇرشاققا جاساعان تەجٸريبەلەرٸمەن گەنەتيكانىڭ نەگٸزٸن قالاعان كەزدە باستالدى. دنق-نى ٶمٸر سىزباسى رەتٸندە تٷسٸنۋ ۋوتسون جەنە كريكتٸڭ 1953 جىلى قوس شيىرشىقتىڭ اشىلۋىمەن العا جىلجىدى, بٸراق تەك 2012 جىلى CRISPR-Cas9 گەنەتيكالىق ماتەريالدى ٶزگەرتۋدٸڭ ناقتى تەتٸگٸ رەتٸندە ەنگٸزٸلدٸ. دنق-نى ٶز قالاۋى بويىنشا ايلا-شارعى جاساۋ مٷمكٸندٸگٸ گەنەتيكا سالاسىنداعى عاسىرلار بويعى جۇمىستىڭ شارىقتاۋ شەگٸ بولىپ تابىلادى.

CRISPR Therapeutics (CRSP), Editas Medicine (EDIT) جەنە Intellia Therapeutics (NTLA) سيياقتى كومپانييالار جاڭا ەمدەۋ ەدٸستەرٸن ەزٸرلەۋ ٷشٸن CRISPR تەحنولوگيياسىن قولدانۋدىڭ الدىڭعى قاتارىندا. گەندەردٸ رەداكتسييالاۋ كلينيكالىق قولدانۋعا بەت بۇرعاندىقتان, بۇل كومپانييالار ٶزدەرٸن تىم قاتتى ٶسۋگە دايىن سالانىڭ كٶشباسشىلارى رەتٸندە كٶرسەتەدٸ.

2. مرنق ۆاكتسينالارىنىڭ سەرپٸنٸ-مەديتسيناداعى جاڭا دەۋٸر

COVID-19 ۆيرۋسىمەن كٷرەسۋ ٷشٸن مرنق ۆاكتسينالارىن جىلدام ەزٸرلەۋ زاماناۋي بيوتەحنولوگييانىڭ جىلدامدىعى مەن بەيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتتٸ. بٸراق ول ٷشٸن ٸرگەتاس 1960 جىلداردىڭ باسىندا, بيوحيميكتەردٸڭ رنق-نى اشۋىمەن قالاندى. عالىمدار كاتالين كاريكو مەن دريۋ ۆايسماننىڭ 1990 جىلدارداعى مرنق-داعى ٸزاشارلىق جۇمىسى بۇل تەحنولوگييانى ۆاكتسينالاردا قولدانۋعا نەگٸز بولدى.

مرنق تەحنولوگيياسى دەنە جاسۋشالارىنا ەلسٸرەگەن نەمەسە ٶلٸ ۆيرۋستاردى ەنگٸزبەستەن يممۋندىق رەاكتسييالاردى تۋدىراتىن اقۋىزداردى جاساۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇرىن ۆاكتسينالار اۋرۋدى جويعان سيياقتى, مرنق پلاتفورماسى مەديتسينالىق لاندشافتتى تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتۋ ارقىلى بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ ەڭ كٷردەلٸ مەسەلەلەرٸن شەشۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.

Moderna (MRNA), BioNTech (BNTX) جەنە Pfizer (PFE) مرنق تەحنولوگيياسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸ دەلەلدەندٸ. ولاردىڭ COVID-19 ۆاكتسينالارىنىڭ جەتٸستٸگٸ ەمدەلۋدە ودان ەرٸ يننوۆاتسييالارعا جول اشتى, بۇل ولاردى ينۆەستيتسييالاۋعا مىقتى ٷمٸتكەرلەرگە اينالدىردى, سەبەبٸ مرنق-نى قولدانۋ باسقا ەمدٸك سالالاردا كەڭەيٸپ كەلەدٸ.

3. ەلەكتروموبيلدەر رەۆوليۋتسيياسى (EV) - كٶلٸكتٸڭ ٶزگەرۋٸ

20 عاسىردىڭ باسىندا قوزعالعىشتارى بەنزينمەن جٷرەتٸن اۆتوموبيلدەرگە اۋىسۋ قوعام مەن ەكونوميكادا تٶڭكەرٸس جاسادى. ەلەكتروموبيلدەرگە قازٸرگٸ اۋىسۋ – كٶمٸرتەگٸ شىعارىندىلارىن ازايتۋ جەنە كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸن شەشۋ قاجەتتٸلٸگٸنەن تۋىنداعان تەرەڭ تەحنولوگييالىق ٶزگەرٸس.

ەلەكتروموبيل (EV) تۇجىرىمداماسى 19 عاسىردىڭ سوڭىنا قاراي, جاڭاشىلداردار توماس دەۆەنپورت پەن ۋيليام مورريسون العاشقى پروتوتيپتەردٸ جاساعان كەزدە باستالادى. بٸراق 21-عاسىردا عانا ولار Tesla-نىڭ ارقاسىندا كەڭ كوممەرتسييالىق جەتٸستٸكتەرگە قول جەتكٸزە باستادى. يلون ماسكتىڭ باسشىلىعىمەن ول ەلەكتروموبيلدەر جاساپ قانا قويماي, سونداي-اق ولاردى ٸشكٸ جانۋ قوزعالتقىشتارىنان جاھاندىق اۋىسۋدى ىنتالاندىرۋ ارقىلى قالاۋلى جەنە قولجەتٸمدٸ ەتتٸ. بۇل رەۆوليۋتسييا سونداي-اق اككۋمۋلياتور تەحنولوگيياسى مەن قۋاتتاۋ جەلٸلەرٸن قوسا العاندا, EV ينفراقۇرىلىمى مەن جەتكٸزۋ تٸزبەگٸنٸڭ دامۋىن كاتاليزدەيدٸ.

Tesla (TSLA) ەلەكتروموبيلدەردٸڭ كٶشباسشىسى بولىپ قالا بەرەدٸ, بٸراق Riven (RIVEN), Nio (NIO) جەنە Lucid Motors (LCID) سيياقتى بەسەكەلەستەر ٶزدەرٸنٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن تەز كەڭەيتۋدە. ينۆەستورلار سونداي-اق ەلەكتروموبيلدەردٸ جەتكٸزۋ تٸزبەگٸنە قاتىساتىن كومپانييالارعا نازار اۋدارا الادى: ليتيي ٶندٸرەتٸن Albemarle (ALB) جەنە اككۋمۋلياتور باتارەيالارى سەگمەنتٸندەگٸ رەۆوليۋتسييانىڭ الدىندا تۇرعان Endovix (ENVX).

4. جاساندى ينتەللەكتتٸ دامىتۋ - سالالاردى ترانسفورماتسييالاۋ

جاساندى ينتەللەكتتٸڭ (جي) دامۋى سوڭعى جىلدارداعى ەڭ تٷرلەنەتٸن تەحنولوگييالىق جەتٸستٸكتەردٸڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى. جاساندى ينتەللەكت تۇجىرىمداماسى 20 عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي, ياعني الان تيۋرينگ پەن دجون ماككارتي سيياقتى ٸزاشارلار ونىڭ تەورييالىق نەگٸزٸن قالاعان كەزدە باستالعانىمەن, جاساندى ينتەللەكت سوڭعى ونجىلدىقتا عانا پراكتيكادا كەڭٸنەن قولدانىلادى.

مىسالى, جاساندى ينتەللەكت نەگٸزٸندەگٸ دياگنوستيكالىق قۇرالدار ەندٸ مەديتسينالىق كەسكٸندەردٸ تاڭعاجايىپ دەلدٸكپەن تالداي الادى, ال ماشينالىق وقىتۋ الگوريتمدەرٸ ساۋدا ستراتەگييالارىن وڭتايلاندىرادى جەنە تۇتىنۋشى تەجٸريبەسٸن جەكەلەندٸرەدٸ. Google (GOOGLE), Amazon (AMZN) جەنە Microsoft (MSFT) ٸزدەۋ جٷيەلەرٸ مەن داۋىستىق كٶمەكشٸلەردەن باستاپ جەتكٸزٸلٸم تٸزبەگٸن باسقارۋعا جەنە كليەنتتەرگە قىزمەت كٶرسەتۋگە دەيٸن بارلىعىن جاقسارتۋ ٷشٸن جاساندى ينتەللەكتتٸ ٶزدەرٸنٸڭ نەگٸزگٸ وپەراتسييالارىنا بٸرٸكتٸردٸ.

جاساندى ينتەللەكتكە قىزىعۋشىلىق تانىتقان ينۆەستورلار وسى رەۆوليۋتسييانىڭ الدىڭعى قاتارىندا تۇرعان كومپانييالارعا نازار اۋدارا الادى. مىسالى, Nvidia (NVDA) كٶپتەگەن جاساندى ينتەللەكت قولدانبالارى جۇمىس ٸستەيتٸن جەنە بەرٸلگەن نارىقتىڭ 80%-ىن الاتىن گرافيكالىق پروتسەسسورلاردى جەتكٸزەدٸ. Alphabet (GOOGLE) ٶزٸنٸڭ Google AI جەنە Microsoft (MSFT) بٶلٸمشەسٸ ارقىلى جاساندى ينتەللەكت زەرتتەۋلەرٸ مەن قولدانۋدى باسقارادى.

ەلەمگە جاڭا لەپ ەكەلەتٸن بولاشاق عىلىمي جاڭالىقتار

بولاشاققا كٶز جٷگٸرتسەك, بولاشاق قوعامدى بۋ قوزعالتقىشىنىڭ نەمەسە ينتەرنەتتٸڭ ٶنەرتابىسىمەن سالىستىرۋعا بولاتىن ماسشتابتا ٶزگەرتە الاتىن جاڭالىقتارعا تولى دەپ ايتۋعا بولادى. تازا ەنەرگييادان وزىق ەسەپتەۋلەرگە دەيٸن بۇل جەتٸستٸكتەر سالالاردا تٶڭكەرٸس جاساۋعا جەنە جاڭا ينۆەستيتسييالىق دەڭگەيلەردٸ قۇرۋعا ۋەدە بەرەدٸ.

1. يادرولىق سينتەز — تازا ەنەرگييانىڭ بولاشاعى

كٶبٸنەسە ەنەرگييانىڭ «قاسيەتتٸ گراال» دەپ اتالاتىن يادرولىق سينتەز — كٷن مەن جۇلدىزداردى قورەكتەندٸرەتٸن پروتسەسس. 1930 جىلدارى يادرولىق بٶلٸنۋدٸڭ اشىلۋى ەنەرگەتيكالىق لاندشافتتى تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتكەن اتوم ەلەكتر ستانتسييالارىنىڭ قۇرىلۋىنا ەكەلدٸ. الايدا رادياتسييا مەن يادرولىق اپاتتاردىڭ تەۋەكەلٸ نەگٸزگٸ كەمشٸلٸكتەر بولدى. تەرمويادرولىق سينتەز, كەرٸسٸنشە, تازا, قاۋٸپسٸز ەنەرگييانى ۋەدە ەتەدٸ, بۇل ادامزاتتىڭ ورنىقتى ەنەرگيياعا دەگەن ۇمتىلىسىنىڭ جاڭا تاراۋىن بەلگٸلەيدٸ. سوڭعى جەتٸستٸكتەر كٶرسەتكەندەي, بٸز يادرولىق بٶلٸنۋمەن بايلانىستى تەۋەكەلسٸز تازا ەنەرگييانىڭ شەكسٸز قورىن قامتاماسىز ەتەتٸن پراكتيكالىق يادرولىق سينتەزگە قول جەتكٸزۋدٸڭ الدىندا تۇرۋىمىز مٷمكٸن.

ٸسكە اسىرۋدا ايتارلىقتاي كەدەرگٸلەر بار (ماسشتابتاۋ, ورناتۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸ, لازەردٸ گەنەراتسييالاۋعا قاجەتتٸ ەنەرگييا, جاناما ٶنٸمدەردٸڭ قالدىقتارى جەنە ت.ب.), ولار شىندىققا اينالماس بۇرىن شەشٸلۋٸ كەرەك. الايدا, يادرولىق سينتەزدٸ تۇتاندىرۋداعى سەرپٸلٸس بولاشاق پروگرەسكە جول اشاتىن ماڭىزدى كەزەڭ بولىپ تابىلادى جەنە كٷتٸلگەندەي, بۇل تەحنولوگييانى 2050 جىلعا قاراي كوممەرتسييالاندىرۋعا بولادى.

Commonwealth Fusion Systems جەنە TAE Technologies سيياقتى كومپانييالار تەرمويادرولىق ەنەرگييا سالاسىنداعى زەرتتەۋ جۇمىستارىنا باسشىلىق ەتەدٸ. بۇل كومپانييالار ەلٸ بيرجاعا شىقپاعانىمەن, كەڭٸرەك ەنەرگەتيكا سالاسىنا تارتىلعان General Electric (GE) جەنە Siemens (SIE) سيياقتى ەنەرگەتيكالىق الپاۋىتتار تەرمويادرولىق سينتەز تەحنولوگيياسىنىڭ جەتٸستٸكتەرٸنەن پايدا كٶرۋٸ مٷمكٸن.

2. جالپى ماقساتتاعى جاساندى ينتەللەكت (AGI) — ينتەللەكتەن تىس تاڭى

جالپى ماقساتتاعى جاساندى ينتەللەكت (AGA) جاساندى ينتەللەكت ەۆوليۋتسيياسىنىڭ كەلەسٸ ساتىسىن بٸلدٸرەدٸ. جاساندى ينتەللەكتتٸڭ ىقتيمال سالدارى تاڭ قالدىرادى, سەبەبٸ ول قاراپايىم تاپسىرمالاردى عانا ەمەس, سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ, بٸلٸم بەرۋ جەنە قارجى سيياقتى سالالاردا تٶڭكەرٸس جاساي وتىرىپ, كٷردەلٸ شەشٸم قابىلداۋ پروتسەستەرٸن اۆتوماتتاندىرادى. مەحانيكالاندىرۋ اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ٶندٸرٸستٸ ٶزگەرتكەندەي, جاساندى ينتەللەكت ەلەمدٸك ەكونوميكانى ەلەۋەتتٸ تٷردە ٶزگەرتە وتىرىپ, زيياتكەرلٸك جۇمىستى اۆتوماتتاندىرۋعا ۋەدە بەرەدٸ.

Microsoft (MSFT) سيياقتى فيرمالار قولدايتىن ەنشٸلەس DeepMind جەنە OpenAI ارقىلى Alphabet (GOOGL) سيياقتى كومپانييالار AGI زەرتتەۋلەرٸنٸڭ الدىڭعى قاتارىندا. ينۆەستورلار سونداي-اق جابدىعى جاساندى ينتەللەكت ەزٸرلەۋ ٷشٸن شەشۋشٸ مەنٸ بار Nvidia (NVDA) سيياقتى كومپانييالارعا, سونداي-اق كەڭٸرەك قامتۋ ٷشٸن Global X Robotics & Artificial Intelligence ETF (BOTZ) نەمەسە iShares U.S. Technology ETF (IYW) سيياقتى جاساندى ينتەللەكتكە باعىتتالعان ETF-كە نازار اۋدارا الادى.

3. عارىشتى وتارلاۋ — ادامزاتتىڭ كەلەسٸ شەكاراسى

عارىشتى وتارلاۋ تۋرالى ارمان ەندٸ عىلىمي شىتىرمانمەن شەكتەلمەيدٸ. يلون ماسك باسقاراتىن SpaceX جەنە دجەفف بەزوس نەگٸزٸن قالاعان Blue Origin سيياقتى جەكە كومپانييالار مارستى وتارلاۋعا جەنە ادامداردىڭ جەردەن تىس جەردە تۇراقتى قونىستارىن جاساۋعا ۇمتىلۋ ارقىلى عارىشتىق ساياحاتتىڭ شەكارالارىن يتەرمەلەيدٸ. قايتا پايدالانۋعا بولاتىن زىمىراندار مەن عارىشتىق ينفراقۇرىلىم سالاسىنداعى جەتٸستٸكتەر الداعى ونجىلدىقتاردا عارىشتى وتارلاۋدى ٷنەمدٸ ەتە الادى. جاقىندا SpaceX كومپانيياسىنىڭ Polaris Dawn عارىش كەمەسٸنٸڭ ەكيپاجى بەس كٷندٸك تاريحي ميسسييادان كەيٸن جەرگە ورالدى, ول ەلەمدەگٸ العاشقى كەسٸبي ەمەس عارىشكەرلەردٸڭ عارىشتىق سەرۋەنٸن قامتىدى. NASA امەريكالىق عارىش اگەنتتٸگٸ مەلٸمدەگەندەي, بۇل ميسسييا كوممەرتسييالىق عارىش يندۋستريياسى ٷشٸن «العا الپاۋىت ۇمتىلۋ» ەكەنٸن ايتتى.

SpaceX جەنە Blue Origin سيياقتى Lockheed Martin (LMT), AST SpaceMobile (ASTS), Rocket Lab (RKLB) جەنە Boeing (BA) سيياقتى كومپانييالار جەكە كومپانييالار بولىپ تابىلادى, عارىشتى يگەرۋ ٷشٸن قاجەتتٸ تەحنولوگييالارمەن جۇمىس ٸستەۋدە. سونداي-اق, اەروعارىشتىق ETF, مىسالى, Procure Space ETF (UFO) وسى قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان سەكتورعا ينۆەستيتسييا سالۋدىڭ جولىن ۇسىنادى, سەبەبٸ عارىشتىق تۋريزم مەن وتارلاۋ شىندىققا اينالادى.

4. كۆانتتىق ەسەپتەۋ — ەسەپتەۋدٸڭ جاڭا دەۋٸرٸ

كريپتوگرافييا, ماتەريالتانۋ جەنە فارماتسەۆتيكا سيياقتى سالالاردا قولدانۋ ارقىلى كۆانتتىق ەسەپتەۋلەر زاماناۋي تەحنولوگييالاردىڭ كٶمەگٸمەن مٷمكٸن ەمەس جەتٸستٸكتەردٸ اشا الادى. كۆانتتىق ەسەپتەۋلەر ەلٸ العاشقى ساتىسىندا بولسا دا, ولار تەز دامىپ كەلەدٸ جەنە IBM, Google جەنە Microsoft سيياقتى كومپانييالار بۇل جاعىنان كٶشباسشى ورىندا.

ترانزيستوردىڭ ٶنەرتابىسى اقپاراتتىق دەۋٸرگە جول اشقانى سيياقتى, كۆانتتىق ەسەپتەۋلەر دە تەحنولوگييالىق پروگرەستٸڭ جاڭا دەۋٸرٸن اشاتىن دەرەكتەردٸڭ ٷلكەن كٶلەمٸن ٶڭدەۋگە تەۋەلدٸ سالالاردا تٶڭكەرٸس جاساي الادى.

كۆانتتىق تەحنولوگييالاردى بەلسەندٸ تٷردە ەزٸرلەيتٸن IBM (IBM) جەنە Alphabet (GOOGL) سيياقتى كومپانييالار تٸكەلەي قول جەتٸمدٸلٸكتٸ ۇسىنادى. سونىمەن بٸرگە, IonQ (IONQ) سيياقتى ستارتاپتار كۆانتتىق زەرتتەۋلەردە مٷمكٸن بولاتىن شەكارالاردى يتەرمەلەيدٸ.

بٷگٸنگٸ جەنە ەرتەڭگٸ عىلىمي جاڭالىقتار بٸزدٸڭ ەلەمدٸ بٸز ەلەستەتە الاتىن تەسٸلدەرمەن ٶزگەرتۋگە دايىن.

ينۆەستورلار ٷشٸن عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ تاريحى مەن بولاشاعىن تٷسٸنۋ وسى ترانسفورماتسييانى باسقاراتىن كومپانييالار مەن تەحنولوگييالاردى انىقتاۋدىڭ كٸلتٸ بولىپ تابىلادى. بيوتەحنولوگييا, تازا ەنەرگييا, جاساندى ينتەللەكت جەنە كۆانتتىق ەسەپتەۋ سيياقتى سەكتورلاردا ٶزدەرٸن ەرتە ساتىدا ورنالاستىرا وتىرىپ, ينۆەستورلار يننوۆاتسييانىڭ كەلەسٸ ٷلكەن تولقىنىنان پايدا تابا الادى, ونى بۇرىنعى ەلەكترلٸك, اۆتوموبيل جەنە ينتەرنەت ەلەۋەتٸن تٷسٸنگەندەر دە جاسادى. بولاشاق بٸز ويلاعاننان دا جاقىن جەنە ول ٶزٸمەن بٸرگە مٷمكٸندٸكتەر ەلەمٸن اشۋدا.

تامەرلان ابسالياموۆ, Freedom Finance Global كومپانيياسىنىڭ تالداۋشىسى