رەسەيدىڭ لەنينگراد وبلىسىنداعى ۋست-لۋگا كەنتىندە بولعان جاپپاي توبەلەسكە قازاقستان ازاماتتارىنىڭ دا قاتىسى بارى رەسمي تۇردە راستالدى. الەۋمەتتىك جەلىدە “قازاقتارعا شابۋىل جاسالدى” دەگەن اقپارات كەڭ تاراعانىمەن، قۇزىرلى ورگاندار جانجالدى ۇلتارالىق قاقتىعىس ەمەس، جۇمىسشىلار مەن كۇزەت قىزمەتكەرلەرى اراسىنداعى تۇرمىستىق جانجال رەتىندە باعالادى. وقيعا قالاي ءوربىدى، قانشا ادام ۇستالدى جانە جاعداي نەمەن اياقتالدى؟ Dalanews.kz رەداكسياسى ءمان-جايدى جان-جاقتى سارالاپ، ساياساتتانۋشى اسىلبەك ءىزبايىروۆتىڭ پىكىرىن سۇراپ ءبىلدى.
وقيعا قالاي باستالدى؟
26 ناۋرىز كۇنى ۋست-لۋگاداعى ۆاحتالىق قالاشىقتا جۇمىسشىلار مەن كۇزەت قىزمەتكەرلەرى اراسىندا جانجال تۋىنداعان. بۇل نىساندا ءتۇرلى ەلدەن كەلگەن جۇمىسشىلار ەڭبەك ەتەدى، ونىڭ ىشىندە قازاقستان ازاماتتارى دا بار.
الەۋمەتتىك جەلىدە تاراعان ۆيدەولاردا بىرنەشە ادامنىڭ جينالىپ، قاقتىعىس بولعانى كورىنەدى. كەيبىر كادرلاردا اۆتوكولىكتىڭ ادامدار توبىنا قاراي جۇرگەنى، ال باسقا ۆيدەولاردا كۇزەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ ادامداردى كۇشتەپ كولىككە وتىرعىزعانى بايقالادى.
الايدا رەسمي دەرەككوزدەر بۇل وقيعانى ۇلتارالىق قاقتىعىس ەمەس، جۇمىسشىلار مەن كۇزەت اراسىنداعى تۇرمىستىق جانجال دەپ سيپاتتادى.
قانشا ادام ۇستالدى؟
رەسەيلىك قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ مالىمەتىنشە، جانجالدان كەيىن پوليسياعا 30-دان استام ادام جەتكىزىلگەن. ولاردىڭ ءبىر بولىگى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ، كەيىن بوساتىلعان.
قازاقستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى دە بۇل اقپاراتتى راستادى. ۆەدومستۆونىڭ مالىمەتىنشە، ۇستالعانداردىڭ اراسىندا قازاقستان ازاماتتارى بار. كەيبىرىنە 10 تاۋلىككە دەيىن اكىمشىلىك قاماۋ تاعايىندالعان.
سونىمەن قاتار ءۇش قازاقستاندىققا قاتىستى تەرگەۋ ارەكەتتەرى جالعاسىپ جاتىر.
زارداپ شەككەندەر بار ما؟
رەسمي اقپاراتقا سايكەس، قازاقستان ازاماتتارىنىڭ اراسىندا اۋىر جاراقات العاندار جوق.
قازاقستان ءسىم وكىلدەرى جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرعانىن مالىمدەدى. سانكت-پەتەربۋرگتەگى باس كونسۋلدىق قىزمەتكەرلەرى وقيعا ورنىنا بارىپ، ۇستالعان ازاماتتارمەن كەزدەسكەن.
قانداي قىلمىستىق ىستەر قوزعالدى؟
رەسەي تاراپى وقيعاعا بايلانىستى بۇزاقىلىق جانە مۇلىكتى ءبۇلدىرۋ باپتارى بويىنشا قىلمىستىق ءىس قوزعاعان.
جانجال كەزىندە كولىكتەرگە زاقىم كەلگەنى جانە قوعامدىق ءتارتىپ بۇزىلعانى ايتىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا تەرگەۋ جالعاسىپ جاتىر.
“قازاقتارعا شابۋىل جاسالدى” دەگەن اقپارات قانشالىقتى راس؟
الەۋمەتتىك جەلىدە بۇل وقيعا “قازاقتارعا قارسى جاسالعان شابۋىل” رەتىندە سيپاتتالدى. الايدا بۇل مالىمەت رەسمي تۇردە راستالعان جوق.
قازاقستان ءسىم دە، رەسەي قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى دا جانجالدىڭ ۇلتارالىق سيپاتتا بولعانىن ناقتىلاعان جوق.
وقيعا نەمەن اياقتالدى؟
قازىرگى تاڭدا ۋست-لۋگاداعى جاعداي تۇراقتالعان. جۇمىسشىلار مەن كومپانيا وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن.
ۇستالعانداردىڭ كوپشىلىگى بوساتىلعانىمەن، كەيبىر ازاماتتار اكىمشىلىك قاماۋدا وتىر. بىرنەشە ادامعا قاتىستى تەرگەۋ جالعاسىپ جاتىر.
ياعني، جانجالدىڭ جەدەل كەزەڭى اياقتالعانىمەن، قۇقىقتىق تۇرعىدان ءىس تولىق جابىلعان جوق.
قازاقستان كونسۋلدىعىنىڭ مالىمدەمەسى
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى باس كونسۋلدىعىنىڭ حابارلاۋىنشا، 28 ناۋرىز كۇنى كونسۋلدىق قىزمەتكەرلەرى اتالعان كەنتتە جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىقتارمەن، ونىڭ ىشىندە جانجالعا بايلانىستى ۇستالعان ازاماتتارمەن كەزدەسۋ وتكىزگەن.
مالىمەتكە سايكەس، ۆاحتالىق كەنتتە شامامەن 15 مىڭ ادام تۇرادى. ولاردىڭ بارلىعى رەسەيدىڭ ءىرى ەكسپورتتىق پورتتارىنىڭ ءبىرىنىڭ قۇرىلىسىنا تارتىلعان ءتۇرلى مەردىگەر ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرى.
الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا، تارتىپسىزدىككە بىرنەشە ءجۇز ادام قاتىسقان. وقيعادان كەيىن ءارتۇرلى ەلدىڭ 30-دان استام ازاماتى ۇستالعان. تەرگەۋ امالدارىنان سوڭ ولاردىڭ باسىم بولىگى بوساتىلدى.
كونسۋلدىقتىڭ مالىمدەۋىنشە، ءبىرقاتار تۇلعاعا، ونىڭ ىشىندە قازاقستان ازاماتتارىنا قاتىستى سوت شەشىمىمەن 10 تاۋلىككە اكىمشىلىك قاماۋ جازاسى تاعايىندالعان. سونىمەن قاتار تاعى ءۇش قازاقستاندىققا قاتىستى تەرگەۋ جالعاسىپ جاتىر.
“قازاقستان ازاماتتارىنىڭ اراسىندا زارداپ شەككەندەر نەمەسە مەديسينالىق كومەككە مۇقتاج ادامدار جوق. بارلىعىنا قاجەتتى كونسۋلدىق-قۇقىقتىق كومەك كورسەتىلۋدە”، – دەپ حابارلادى ۆەدومستۆو.
وقيعادان كەيىن ۆاحتالىق كەنت اۋماعىندا ارنايى كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلعان. وعان قازاقستاندىق جۇمىسشىلار، ۋچاسكە بريگاديرلەرى، رەسەيدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى، جۇمىس بەرۋشى كومپانيا مەن كۇزەت اگەنتتىگىنىڭ وكىلدەرى قاتىسقان.
كەزدەسۋ بارىسىندا جانجال سەبەپتەرى تالقىلانىپ، الداعى ۋاقىتتا مۇنداي جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ شارالارى قاراستىرىلعان.
قازىرگى ۋاقىتتا كەنتتەگى احۋال تۇراقتى. ەكى تاراپقا قاتىستى تەرگەۋ شارالارى جالعاسىپ جاتىر. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جانجالعا قاتىسۋشىلاردىڭ ارەكەتىنە قۇقىقتىق باعا بەرىلمەك.
ساياساتتانۋشى نە دەيدى؟
ساياساتتانۋشى اسىلبەك ءىزبايىروۆتىڭ ايتۋىنشا، ۋست-لۋگاداعى وقيعا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا اسەر ەتپەيدى. ول بۇل جاعدايدى مەملەكەتارالىق دەڭگەيدەگى ماسەلە رەتىندە قاراستىرۋعا نەگىز جوق ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
“بۇل – جالعىز بولعان وقيعا، جۇيەلىك سيپات جوق. سوندىقتان قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا قانداي دا ءبىر ەلەۋلى اسەر ەتەدى دەپ ويلامايمىن”، – دەيدى ساراپشى.
ساياساتتانۋشىنىڭ سوزىنشە، ماسەلە مەملەكەتتىك قاتىناستاردا ەمەس، ناقتى جۇمىس ورنى، كومپانيا ىشىندەگى جاعدايلارعا بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. ونىڭ پىكىرىنشە، وقيعاعا بايلانىستى جان-جاقتى تەكسەرۋ جۇرگىزۋ قاجەت.
“جۇمىسشىلار قالاي الىنعان، ولاردىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس قانداي بولعان – وسىنىڭ ءبارىن زەرتتەۋ كەرەك. بۇل جەردە ماسەلەنىڭ تۇپكى سەبەبى سول ورتادا بولۋى ىقتيمال”، – دەيدى ول.
سونىمەن قاتار ءىزبايىروۆ بۇل جاعدايدىڭ ءبىرقاتار سۇراق تۋىنداتاتىنىن جاسىرمادى. ونىڭ ايتۋىنشا، قازاق پەن كاۆكاز حالىقتارىنىڭ، سونىڭ ىشىندە شەشەندەرمەن قارىم-قاتىناسى تاريحي تۇرعىدان العاندا ءاردايىم سىيلاستىققا نەگىزدەلگەن.
“جالپى قازاق پەن شەشەن حالقىنىڭ اراسىندا ەشقانداي جەككورۋشىلىك جوق، تاريحي تۇرعىدان دا قارىم-قاتىناس جاقسى. سوندىقتان بۇل وقيعا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تۇسىنىكسىز بولىپ وتىر”، – دەيدى ساياساتتانۋشى.
ول مۇنداي جاعدايلاردى بەلگىلى ءبىر ىشكى يدەولوگيالىق پروسەستەردىڭ كورىنىسى رەتىندە دە قاراستىرۋعا بولاتىنىن ايتتى.
“قازىرگى رەسەيدەگى ىشكى يدەولوگيالىق پروسەستەردىڭ دە ىقپالى بولۋى مۇمكىن. سوڭعى كەزدە وسىنداي سيپاتتاعى وقيعالار جيىلەپ بارا جاتقانىن بايقاۋعا بولادى”، – دەپ اتاپ ءوتتى ساراپشى.
سونىمەن بىرگە ول بۇل جاعدايدى ۇلتارالىق نەمەسە الەۋمەتتىك قايشىلىقتارمەن بايلانىستىرۋعا نەگىز جوق ەكەنىن جەتكىزدى.
“وبەكتيۆتى تۇرعىدان قاراساق، قازاق پەن شەشەن اراسىندا ەشقانداي ەتنيكالىق نەمەسە الەۋمەتتىك قايشىلىق جوق. سوندىقتان بۇل – تۇسىنىكسىز، جەكەلەگەن جاعداي”، – دەيدى ءىزبايىروۆ.
سونداي-اق ساياساتتانۋشى قازاقستاننىڭ كونسۋلدىق قىزمەتىنىڭ ارەكەتىنە جوعارى باعا بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا، رەسمي ورگاندار جاعدايعا جەدەل ءارى كاسىبي تۇردە جاۋاپ بەرگەن.
“كونسۋلدىق تاراپ وتە جاقسى جۇمىس اتقاردى. الەۋمەتتىك جەلىدە اقپارات تاراعان ساتتە جەدەل رەاكسيا جاساپ، بارلىق شارانى پروتوكولعا ساي ورىندادى”، – دەيدى ول.
ساراپشىنىڭ سوزىنشە، مۇنداي جاعدايلاردا كونسۋلدىق قىزمەتتىڭ جۇمىسى وڭاي ەمەس، الايدا قازاقستان تاراپى ءوز مىندەتىن ءتيىمدى اتقارعان.
ال ەڭبەك ميگراسياسى مەن ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىنە قاتىستى ءىزبايىروۆ بۇل وقيعا تۇبەگەيلى وزگەرىستەر جاساۋعا نەگىز بولا المايتىنىن ايتتى.
ونىڭ پىكىرىنشە، شەتەلگە جۇمىس ىستەۋگە كەتكەن ازاماتتار – ءوز ەركىمەن بارعان ادامدار.
“بۇل – مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىنداعى كوشى-قون ەمەس، ازاماتتاردىڭ جەكە تاڭداۋى. ءبىز قۇقىقتىق مەملەكەت بولعاندىقتان، ولاردىڭ قوزعالىسىنا شەكتەۋ قويا المايمىز”، – دەيدى ساراپشى.
سونىمەن قاتار ول قازاقستاندا ەڭبەك ميگراسياسىنىڭ اۋقىمى كورشى ەلدەرمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي جوعارى ەمەس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
“بىزدە وزبەكستان نەمەسە قىرعىزستانداعىداي جاپپاي ەڭبەك ميگراسياسى جوق. سوندىقتان بۇل باعىتتى قايتا قاراۋعا نەگىز جوق”، – دەدى ول.
ساياساتتانۋشىنىڭ ايتۋىنشا، ازاماتتاردىڭ شەتەلگە جۇمىس ىستەۋگە كەتۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى – ەكونوميكالىق فاكتورلار.
“ادامدار جاقسى تابىس تابۋ ءۇشىن بارادى. بۇل – ىشكى ەكونوميكالىق جاعدايمەن بايلانىستى ماسەلە”، – دەپ تۇيىندەدى اسىلبەك ءىزبايىروۆ.
