رەسەيدٸڭ لەنينگراد وبلىسىنداعى ۋست-لۋگا كەنتٸندە بولعان جاپپاي تٶبەلەسكە قازاقستان ازاماتتارىنىڭ دا قاتىسى بارى رەسمي تٷردە راستالدى. ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە “قازاقتارعا شابۋىل جاسالدى” دەگەن اقپارات كەڭ تاراعانىمەن, قۇزىرلى ورگاندار جانجالدى ۇلتارالىق قاقتىعىس ەمەس, جۇمىسشىلار مەن كٷزەت قىزمەتكەرلەرٸ اراسىنداعى تۇرمىستىق جانجال رەتٸندە باعالادى. وقيعا قالاي ٶربٸدٸ, قانشا ادام ۇستالدى جەنە جاعداي نەمەن اياقتالدى? Dalanews.kz رەداكتسيياسى مەن-جايدى جان-جاقتى سارالاپ, ساياساتتانۋشى اسىلبەك ٸزبايىروۆتىڭ پٸكٸرٸن سۇراپ بٸلدٸ.
وقيعا قالاي باستالدى?
26 ناۋرىز كٷنٸ ۋست-لۋگاداعى ۆاحتالىق قالاشىقتا جۇمىسشىلار مەن كٷزەت قىزمەتكەرلەرٸ اراسىندا جانجال تۋىنداعان. بۇل نىساندا تٷرلٸ ەلدەن كەلگەن جۇمىسشىلار ەڭبەك ەتەدٸ, ونىڭ ٸشٸندە قازاقستان ازاماتتارى دا بار.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە تاراعان ۆيدەولاردا بٸرنەشە ادامنىڭ جينالىپ, قاقتىعىس بولعانى كٶرٸنەدٸ. كەيبٸر كادرلاردا اۆتوكٶلٸكتٸڭ ادامدار توبىنا قاراي جٷرگەنٸ, ال باسقا ۆيدەولاردا كٷزەت قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ادامداردى كٷشتەپ كٶلٸككە وتىرعىزعانى بايقالادى.
الايدا رەسمي دەرەككٶزدەر بۇل وقيعانى ۇلتارالىق قاقتىعىس ەمەس, جۇمىسشىلار مەن كٷزەت اراسىنداعى تۇرمىستىق جانجال دەپ سيپاتتادى.
قانشا ادام ۇستالدى?
رەسەيلٸك قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ مەلٸمەتٸنشە, جانجالدان كەيٸن پوليتسيياعا 30-دان استام ادام جەتكٸزٸلگەن. ولاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ ەكٸمشٸلٸك جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلىپ, كەيٸن بوساتىلعان.
قازاقستان سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ دە بۇل اقپاراتتى راستادى. ۆەدومستۆونىڭ مەلٸمەتٸنشە, ۇستالعانداردىڭ اراسىندا قازاقستان ازاماتتارى بار. كەيبٸرٸنە 10 تەۋلٸككە دەيٸن ەكٸمشٸلٸك قاماۋ تاعايىندالعان.
سونىمەن قاتار ٷش قازاقستاندىققا قاتىستى تەرگەۋ ەرەكەتتەرٸ جالعاسىپ جاتىر.
زارداپ شەككەندەر بار ما?
رەسمي اقپاراتقا سەيكەس, قازاقستان ازاماتتارىنىڭ اراسىندا اۋىر جاراقات العاندار جوق.
قازاقستان سٸم ٶكٸلدەرٸ جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرعانىن مەلٸمدەدٸ. سانكت-پەتەربۋرگتەگٸ باس كونسۋلدىق قىزمەتكەرلەرٸ وقيعا ورنىنا بارىپ, ۇستالعان ازاماتتارمەن كەزدەسكەن.
قانداي قىلمىستىق ٸستەر قوزعالدى?
رەسەي تاراپى وقيعاعا بايلانىستى بۇزاقىلىق جەنە مٷلٸكتٸ بٷلدٸرۋ باپتارى بويىنشا قىلمىستىق ٸس قوزعاعان.
جانجال كەزٸندە كٶلٸكتەرگە زاقىم كەلگەنٸ جەنە قوعامدىق تەرتٸپ بۇزىلعانى ايتىلادى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا تەرگەۋ جالعاسىپ جاتىر.
“قازاقتارعا شابۋىل جاسالدى” دەگەن اقپارات قانشالىقتى راس?
ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە بۇل وقيعا “قازاقتارعا قارسى جاسالعان شابۋىل” رەتٸندە سيپاتتالدى. الايدا بۇل مەلٸمەت رەسمي تٷردە راستالعان جوق.
قازاقستان سٸم دە, رەسەي قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى دا جانجالدىڭ ۇلتارالىق سيپاتتا بولعانىن ناقتىلاعان جوق.
وقيعا نەمەن اياقتالدى?
قازٸرگٸ تاڭدا ۋست-لۋگاداعى جاعداي تۇراقتالعان. جۇمىسشىلار مەن كومپانييا ٶكٸلدەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلگەن.
ۇستالعانداردىڭ كٶپشٸلٸگٸ بوساتىلعانىمەن, كەيبٸر ازاماتتار ەكٸمشٸلٸك قاماۋدا وتىر. بٸرنەشە ادامعا قاتىستى تەرگەۋ جالعاسىپ جاتىر.
ياعني, جانجالدىڭ جەدەل كەزەڭٸ اياقتالعانىمەن, قۇقىقتىق تۇرعىدان ٸس تولىق جابىلعان جوق.
قازاقستان كونسۋلدىعىنىڭ مەلٸمدەمەسٸ
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى باس كونسۋلدىعىنىڭ حابارلاۋىنشا, 28 ناۋرىز كٷنٸ كونسۋلدىق قىزمەتكەرلەرٸ اتالعان كەنتتە جۇمىس ٸستەيتٸن قازاقستاندىقتارمەن, ونىڭ ٸشٸندە جانجالعا بايلانىستى ۇستالعان ازاماتتارمەن كەزدەسۋ ٶتكٸزگەن.
مەلٸمەتكە سەيكەس, ۆاحتالىق كەنتتە شامامەن 15 مىڭ ادام تۇرادى. ولاردىڭ بارلىعى رەسەيدٸڭ ٸرٸ ەكسپورتتىق پورتتارىنىڭ بٸرٸنٸڭ قۇرىلىسىنا تارتىلعان تٷرلٸ مەردٸگەر ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرٸ.
الدىن الا دەرەكتەر بويىنشا, تەرتٸپسٸزدٸككە بٸرنەشە جٷز ادام قاتىسقان. وقيعادان كەيٸن ەرتٷرلٸ ەلدٸڭ 30-دان استام ازاماتى ۇستالعان. تەرگەۋ امالدارىنان سوڭ ولاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ بوساتىلدى.
كونسۋلدىقتىڭ مەلٸمدەۋٸنشە, بٸرقاتار تۇلعاعا, ونىڭ ٸشٸندە قازاقستان ازاماتتارىنا قاتىستى سوت شەشٸمٸمەن 10 تەۋلٸككە ەكٸمشٸلٸك قاماۋ جازاسى تاعايىندالعان. سونىمەن قاتار تاعى ٷش قازاقستاندىققا قاتىستى تەرگەۋ جالعاسىپ جاتىر.
“قازاقستان ازاماتتارىنىڭ اراسىندا زارداپ شەككەندەر نەمەسە مەديتسينالىق كٶمەككە مۇقتاج ادامدار جوق. بارلىعىنا قاجەتتٸ كونسۋلدىق-قۇقىقتىق كٶمەك كٶرسەتٸلۋدە”, – دەپ حابارلادى ۆەدومستۆو.
وقيعادان كەيٸن ۆاحتالىق كەنت اۋماعىندا ارنايى كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىلعان. وعان قازاقستاندىق جۇمىسشىلار, ۋچاسكە بريگاديرلەرٸ, رەسەيدٸڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى, جۇمىس بەرۋشٸ كومپانييا مەن كٷزەت اگەنتتٸگٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىسقان.
كەزدەسۋ بارىسىندا جانجال سەبەپتەرٸ تالقىلانىپ, الداعى ۋاقىتتا مۇنداي جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ شارالارى قاراستىرىلعان.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا كەنتتەگٸ احۋال تۇراقتى. ەكٸ تاراپقا قاتىستى تەرگەۋ شارالارى جالعاسىپ جاتىر. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جانجالعا قاتىسۋشىلاردىڭ ەرەكەتٸنە قۇقىقتىق باعا بەرٸلمەك.
ساياساتتانۋشى نە دەيدٸ?
ساياساتتانۋشى اسىلبەك ٸزبايىروۆتىڭ ايتۋىنشا, ۋست-لۋگاداعى وقيعا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا ەسەر ەتپەيدٸ. ول بۇل جاعدايدى مەملەكەتارالىق دەڭگەيدەگٸ مەسەلە رەتٸندە قاراستىرۋعا نەگٸز جوق ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
“بۇل – جالعىز بولعان وقيعا, جٷيەلٸك سيپات جوق. سوندىقتان قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا قانداي دا بٸر ەلەۋلٸ ەسەر ەتەدٸ دەپ ويلامايمىن”, – دەيدٸ ساراپشى.
ساياساتتانۋشىنىڭ سٶزٸنشە, مەسەلە مەملەكەتتٸك قاتىناستاردا ەمەس, ناقتى جۇمىس ورنى, كومپانييا ٸشٸندەگٸ جاعدايلارعا بايلانىستى بولۋى مٷمكٸن. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, وقيعاعا بايلانىستى جان-جاقتى تەكسەرۋ جٷرگٸزۋ قاجەت.
“جۇمىسشىلار قالاي الىنعان, ولاردىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس قانداي بولعان – وسىنىڭ بەرٸن زەرتتەۋ كەرەك. بۇل جەردە مەسەلەنٸڭ تٷپكٸ سەبەبٸ سول ورتادا بولۋى ىقتيمال”, – دەيدٸ ول.
سونىمەن قاتار ٸزبايىروۆ بۇل جاعدايدىڭ بٸرقاتار سۇراق تۋىنداتاتىنىن جاسىرمادى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاق پەن كاۆكاز حالىقتارىنىڭ, سونىڭ ٸشٸندە شەشەندەرمەن قارىم-قاتىناسى تاريحي تۇرعىدان العاندا ەردايىم سىيلاستىققا نەگٸزدەلگەن.
“جالپى قازاق پەن شەشەن حالقىنىڭ اراسىندا ەشقانداي جەككٶرۋشٸلٸك جوق, تاريحي تۇرعىدان دا قارىم-قاتىناس جاقسى. سوندىقتان بۇل وقيعا بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە تٷسٸنٸكسٸز بولىپ وتىر”, – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
ول مۇنداي جاعدايلاردى بەلگٸلٸ بٸر ٸشكٸ يدەولوگييالىق پروتسەستەردٸڭ كٶرٸنٸسٸ رەتٸندە دە قاراستىرۋعا بولاتىنىن ايتتى.
“قازٸرگٸ رەسەيدەگٸ ٸشكٸ يدەولوگييالىق پروتسەستەردٸڭ دە ىقپالى بولۋى مٷمكٸن. سوڭعى كەزدە وسىنداي سيپاتتاعى وقيعالار جيٸلەپ بارا جاتقانىن بايقاۋعا بولادى”, – دەپ اتاپ ٶتتٸ ساراپشى.
سونىمەن بٸرگە ول بۇل جاعدايدى ۇلتارالىق نەمەسە ەلەۋمەتتٸك قايشىلىقتارمەن بايلانىستىرۋعا نەگٸز جوق ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
“وبەكتيۆتٸ تۇرعىدان قاراساق, قازاق پەن شەشەن اراسىندا ەشقانداي ەتنيكالىق نەمەسە ەلەۋمەتتٸك قايشىلىق جوق. سوندىقتان بۇل – تٷسٸنٸكسٸز, جەكەلەگەن جاعداي”, – دەيدٸ ٸزبايىروۆ.
سونداي-اق ساياساتتانۋشى قازاقستاننىڭ كونسۋلدىق قىزمەتٸنٸڭ ەرەكەتٸنە جوعارى باعا بەردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, رەسمي ورگاندار جاعدايعا جەدەل ەرٸ كەسٸبي تٷردە جاۋاپ بەرگەن.
“كونسۋلدىق تاراپ ٶتە جاقسى جۇمىس اتقاردى. ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە اقپارات تاراعان سەتتە جەدەل رەاكتسييا جاساپ, بارلىق شارانى پروتوكولعا ساي ورىندادى”, – دەيدٸ ول.
ساراپشىنىڭ سٶزٸنشە, مۇنداي جاعدايلاردا كونسۋلدىق قىزمەتتٸڭ جۇمىسى وڭاي ەمەس, الايدا قازاقستان تاراپى ٶز مٸندەتٸن تيٸمدٸ اتقارعان.
ال ەڭبەك ميگراتسيياسى مەن ازاماتتاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەسەلەسٸنە قاتىستى ٸزبايىروۆ بۇل وقيعا تٷبەگەيلٸ ٶزگەرٸستەر جاساۋعا نەگٸز بولا المايتىنىن ايتتى.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, شەتەلگە جۇمىس ٸستەۋگە كەتكەن ازاماتتار – ٶز ەركٸمەن بارعان ادامدار.
“بۇل – مەملەكەتتٸك باعدارلاما اياسىنداعى كٶشٸ-قون ەمەس, ازاماتتاردىڭ جەكە تاڭداۋى. بٸز قۇقىقتىق مەملەكەت بولعاندىقتان, ولاردىڭ قوزعالىسىنا شەكتەۋ قويا المايمىز”, – دەيدٸ ساراپشى.
سونىمەن قاتار ول قازاقستاندا ەڭبەك ميگراتسيياسىنىڭ اۋقىمى كٶرشٸ ەلدەرمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي جوعارى ەمەس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
“بٸزدە ٶزبەكستان نەمەسە قىرعىزستانداعىداي جاپپاي ەڭبەك ميگراتسيياسى جوق. سوندىقتان بۇل باعىتتى قايتا قاراۋعا نەگٸز جوق”, – دەدٸ ول.
ساياساتتانۋشىنىڭ ايتۋىنشا, ازاماتتاردىڭ شەتەلگە جۇمىس ٸستەۋگە كەتۋٸنٸڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸ – ەكونوميكالىق فاكتورلار.
“ادامدار جاقسى تابىس تابۋ ٷشٸن بارادى. بۇل – ٸشكٸ ەكونوميكالىق جاعدايمەن بايلانىستى مەسەلە”, – دەپ تٷيٸندەدٸ اسىلبەك ٸزبايىروۆ.
