كٷنٸ كەشە ۇلتتىق قورداعى اقشامىزدى امەريكانىڭ "نيۋ-يورك مەلون" بانكٸ بۇعاتتاپ تاستاعىندا كٶكەيٸمدەگٸ كٷمەن-كٷدٸگٸم قويۋلانا تٷسكەنٸن جاسىرىپ قايتەيٸن. بٸز وسىعان دەيٸن نە ٸستەدٸك?
بەرٸمٸز بٸلەمٸز. ەكٸ جىل قاتارىنان جيعان-تەرگەنٸن شەتەلگە تاسىعان وليگارحتارعا ٷكٸمەت "اقشالارىڭدى ەلگە ەكەلٸپ, زاڭداستارىڭدار. داعدارىس كەزٸندە ەل ەكونوميكاسىنا سەپ بولسىن" دەپ ساۋىن ايتتى. بۇدان كەيٸن بيلٸكتٸڭ سٶزٸنە يلانىپ, قانشا وليگارحتىڭ شەتەلدەگٸ قارجىسىن ەلگە ەكەلدٸ. بەرٸ ٷكٸمەتتٸڭ باستاماسىنا قولداي كەتتٸ دەپ ايتۋ قيىن.
بٸلەتٸنٸم, ەيتەۋٸر تيٸستٸ ورىندار ەلگە بٸرنەشە ميلليارد تەڭگەنٸڭ قايتقانىن ايتىپ, بۇل باستامانى دا "ويداعىداي" ٸسكە اسىرعانىن مەلٸمدەدٸ. اتقارۋشى بيلٸك ايتقان سوڭ, سەندٸك.
وسى قولعا الىنعاندا ونىڭ نەگٸزٸ ماقساتتارىنىڭ بٸرٸ – ميلليونداعان قارجىنى ەلگە قايتارىپ, داعدارىستى سالقىنى شارپىعان ەكونوميكامىزدى ساۋىقتىرۋ بولعانىن تالاي شەنەۋنٸك ەڭگٸمەلەپ ايتتى.
دەمەك, عالامدىق قارجى داعدارىسى القىمنان العان تۇستا ەلٸمٸز شەتەلدٸڭ ينۆەستيتسيياسىنا, ياعني, قارجىسىنا مۇقتاج بولعانىمىز انىق. ەكونوميكانى دامىتۋ ٷشٸن ەلٸ دە بولسا ينۆەستيتسييا اۋاداي قاجەت.
وسىندايدا كەز كەلگەن ادام "ەركٸمگە الاقان جايا بەرگەنشە, ۇلتتىق قورداعى اقشانىڭ يگٸلٸگٸن نەگە كٶرمەيمٸز" دەپ سۇراماي ما? ەرينە سۇرايدى. ال وسىعان ەكونوميكانىڭ جٸلٸگٸن شاعىپ, مايىن ٸشكەندەر نە دەپ جاۋاپ بەرۋٸ مٷمكٸن?
قاراپايىم لوگيكا سٷيەنسەك, ەلدٸڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋ ٷشٸن ينۆەستيتسييا (اقشا) قاجەت. ەكونوميكامىزعا ينۆەستيتسييا تارتۋ ٷشٸن ينۆەستيتسييا مينيسترلٸگٸ قۇرىلدى. تٸپتٸ, سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ مەن وبلىس ەكٸمدەرٸ دە زور مٸندەتتەر جٷكتەلگەنٸن بٸلەمٸز. وسىلاي الاشاپقىن بولىپ جاتقاندا ۇلتتىق قورداعى ميللياردتاعان قارجىمىزدى امەريكانىڭ بٸر بانكٸ بۇعاتتاپ تاستادى.
نەگە سول اقشانى ەكونوميكامىزعا ينۆەستيتسييا رەتٸندە قۇيمايدىق? بۇل ٷشٸن كەرەمەت ەكونوميست بولۋدىڭ قاجەتٸ جوق قوي. ەكونوميكامىز ٶركەندەگەندە ول اقشا ەسەلەپ قايتىپ, تابىس ەكەلمەي مە? وسى بٸر قاراپايىم جايتتان-اق ٷكٸمەتتٸڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ ولقى سوعىپ تۇرعانىن بايقاۋعا بولاتىنداي... ەكونوميكامىز جازىق جەردە سٷرٸنٸپ جاتسا, ول تۋرالى نە دەپ جازۋعا بولادى? بۇدان كەيٸن "قازاق جۋرناليستەرٸنٸڭ ەكونوميكا تاقىرىبىنا تٸسٸ باتپايدى" دەپ قاي اقىلمان ەڭگٸمە ايتاتىن قاقىسى بار?
تۇتاس بٸر مەملەكەتتٸك ۇلتتىق قورعا جيناعان قىرۋار اقشاسىن اقش-تىڭ بٸر بانكٸ بۇعاتتاپ قويدى. ال قر ەدٸلەت مينيسترٸ مارات بەكەتاەۆ 22 ملرد. دوللار ەشكٸمنٸڭ قولىندا كەتپەيتٸنٸن ايتىپ, ٶرەكپٸگەن كٶڭٸلٸمٸزدٸ باسۋعا تىرىسۋدا. ال ەندٸ وسى ٸسكە قاتىستى قارجى-ەكونوميكا تاقىرىبىندا ماقالا جازىپ كٶرٸڭٸز.
نۇرلان جۇماحان
