قاسىم-جومارت توقاەۆ تۇتاس ۇلت تاعدىرىن موينىنا العان جەتٸ جىلدا ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق جەنە ساياسي دامۋ مودەلٸندە اۋقىمدى ەرٸ جٷيەلٸ ٶزگەرٸستەر بولدى. بۇل جىلدار جەر بەتٸن تٷگەل جايلاعان پاندەمييا, ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ باياۋلاۋى, ينفلياتسييالىق جەنە لوگيستيكالىق سىن-تەگەۋرٸندەر, گەوساياسي تۇراقسىزدىق سيياقتى جاھاندىق احۋالدىڭ اسا كٷردەلٸ كەزەڭٸمەن, سونداي-اق جىلدار بويى جالعاسقان ٸشكٸ ەكونوميكالىق ەرٸ ساياسي تەڭسٸزدٸكتەردٸ ەڭسەرۋ قاجەتتٸلٸگٸمەن تۇسپا-تۇس كەلدٸ.
كٷرمەۋٸ قيىن, قوردالانعان تٷيتكٸلدەرگە قاراماستان, پرەزيدەنتٸمٸز تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتٸپ, قازاقستان سەرپٸندٸ دامۋ جولىنا تٷستٸ.
كٶپتەگەن سىن-قاتەرگە جاۋاپ رەتٸندە بٸرٸنشٸ كەزەكتە مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ ورنىقتىلىعىن نىعايتۋدى ماقسات ەتكەن اۋقىمدى رەفورمالار جٷزەگە اسىرىلدى. پرەزيدەنت توقاەۆ جالاڭ ۇران مەن پوپۋليزمگە جول بەرگەن جوق, ۋاقىتشا نەتيجەلەرگە دە ەشقاشان يەك ارتقان ەمەس. مەملەكەت باسشىسى حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن جاقسارتۋعا, ەكونوميكالىق جەنە ساياسي تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ەلدٸكتٸڭ مىزعىماس بەرٸك تۇعىرىن قالىپتاستىرۋ جولىندا ەڭبەك ەتٸپ كەلەدٸ.
مۇنداعى نەتيجەنٸڭ بەرٸ كٶز الدىمىزدا.
2025 جىلى ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ ٶسٸمٸ 3,3%-دى قۇراسا, قازاقستاندا ٸشكٸ جالپى ٶنٸم 6,5%-عا ارتتى.
ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمى دا ٶزگەردٸ. بۇرىن ٶسٸم نەگٸزٸنەن سىرتقى شيكٸزاتتىق كونيۋنكتۋراعا تەۋەلدٸ بولسا, بٷگٸندە ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ جٷيەلٸ شەشٸمدەرٸنٸڭ ارقاسىندا شيكٸزاتتىق ەمەس سەكتورلار مەن ٸشكٸ سۇرانىستىڭ ەسەبٸنەن ٶسٸپ كەلەدٸ.
وسىلايشا, ەكونوميكانىڭ ٶسۋٸنە ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ, قۇرىلىس, ساۋدا, كٶلٸك جەنە قىزمەت كٶرسەتۋ سالالارى بارىنشا ٷلەس قوسىپ وتىر.
جەتٸ جىل ٸشٸندە نومينالدى ٸجٶ 1,7 ەسەگە ۇلعايىپ, 2019 جىلعى 181,7 ملرد دوللاردان 2025 جىلى 305,9 ملرد دوللارعا دەيٸن ٶستٸ. جان باسىنا شاققانداعى ٸجٶ دە تۇراقتى تٷردە ارتىپ, 2019 جىلعى 9,8 مىڭ دوللاردان 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 15 مىڭ دوللارعا دەيٸن جەتتٸ.
ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ كٶلەمٸ 2,5 ەسەدەن استام, ياعني 2019 جىلعى 11,5 ترلن تەڭگەدەن 2025 جىلى 30,63 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ. ٸجٶ قۇرىلىمىندا ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنٸڭ ٷلەسٸ 11,4%-دان 12,7%-عا دەيٸن ۇلعايسا, كەرٸسٸنشە كەن ٶندٸرۋشٸ سەكتوردىڭ ٷلەسٸ 14,5%-دان 12%-عا دەيٸن قىسقاردى.
اتالعان كٶرسەتكٸشتەردٸڭ سىرتىندا جاڭادان بوي كٶتەرگەن ونداعان ٸرٸ زاۋىت پەن مىڭداعان جۇمىس ورنى تۇر. قوستاناي وبلىسىندا KIA اۆتوكٶلٸكتەرٸن شىعاراتىن جەنە شويىن قۇيۋ زاۋىتتارى ٸسكە قوسىلدى, قاراعاندى وبلىسىندا تۇرمىستىق تەحنيكا مەن اۆتوموبيل شينالارى, اتىراۋ وبلىسىندا پوليپروپيلەن ٶندٸرٸستەرٸ جولعا قويىلدى, الماتى وبلىسىندا ۆولفرام كونتسەنتراتى شىعارىلا باستاسا, پاۆلودار وبلىسىندا تەمٸرجول تەحنيكاسىنا ارنالعان قوسالقى بٶلشەكتەر ٶندٸرٸسٸ, شىمكەنتتە اليۋمينيي قاپتاما ٶندٸرٸسٸ مەن باعالى مەتالداردى قايتا ٶڭدەۋ جەنە باسقا دا كٶپتەگەن ٶندٸرٸس ورنى جۇمىسىن باستادى.
ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنداعى كٶشباسشى سالالاردىڭ بٸرٸ – بٷگٸندە تۇراقتى ٶسٸم كٶرسەتٸپ وتىرعان قۇرىلىس سەكتورى. تەك ٶتكەن جىلدىڭ ٶزٸندە ەلٸمٸزدە 20 ملن شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. بۇل كٶلەم ەكٸ بٸردەي وبلىس ورتالىعى – پاۆلودار مەن قوستاناي قالالارىنىڭ جالپى تۇرعىن ٷي قورىنان اسىپ تٷسەدٸ.
حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ دەرەكتەرٸنە سەيكەس, قازاقستان ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ توپ-50 ەكونوميكانىڭ قاتارىنا ەندٸ, سونداي-اق ورتاشا جىلدىق ەكونوميكالىق ٶسٸم قارقىنى بويىنشا دا العاشقى بەستٸكتٸڭ ٸشٸندە تۇر.
World Competitiveness Ranking رەيتينگٸنٸڭ مەلٸمەتٸ بويىنشا مەملەكەتٸمٸز جاھاندىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸك يندەكسٸندە 34-ورىنعا يە بولدى. بۇل ەلٸمٸزدٸڭ ينۆەستيتسييالىق جەنە ٸسكەرلٸك تارتىمدىلىعىنىڭ نىعايا تٷسكەنٸن ايعاقتايدى. ەكونوميكا «بٸر سالاعا بايلانىپ قالعان» باعىتىنان ارىلدى دەۋگە بولادى, قازٸرگٸ تاڭدا كەن ٶندٸرۋ سەكتورىنداعى ۋاقىتشا تەربەلٸستەر ماكروەكونوميكالىق احۋالدىڭ تۇراقتىلىعىنا پەلەندەي ەسەر ەتٸپ جاتقان جوق. بۇل دامۋدىڭ اناعۇرلىم قالىپتاسقان ەرٸ تەڭگەرٸمدٸ ٷلگٸسٸنە بەت بۇرعانىمىزدى كٶرسەتسە كەرەك.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ينۆەستيتسييالىق ساياساتى ەكونوميكانى جاڭعىرتۋدىڭ نەگٸزگٸ قۇرالدارىنىڭ بٸرٸنە اينالدى.
جەتٸ جىل ٸشٸندە نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ 12,6 ترلن تەڭگەدەن 22,7 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ. ونىڭ ٷستٸنە قۇرىلىمى دا ايتارلىقتاي ٶزگەردٸ: قارجىنىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ ٶڭدەۋشٸ ٶنەركەسٸپكە, ينفراقۇرىلىمعا, ەنەرگەتيكاعا, لوگيستيكا مەن اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸنە باعىتتالىپ وتىر.
اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن دامىتۋ مەملەكەتتٸڭ ستراتەگييالىق باسىمدىعى بولىپ قالا بەرەدٸ. ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ, سالانى جاڭعىرتۋ, ەكسپورتتىق ەلەۋەتتٸ ارتتىرۋ – مۇنىڭ بەرٸ اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋمەن تىعىز بايلانىستى.
سۋارمالى ەگٸنشٸلٸك پەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنٸپ كەلەدٸ: الداعى ۋاقىتتا سۋارمالى القاپتاردى 2,5 ملن گەكتارعا دەيٸن جەتكٸزۋ كٶزدەلٸپ وتىر.
يرريگاتسييالىق جٷيەلەر, ەلەۆاتورلار, ٶڭدەۋشٸ قۋاتتار مەن لوگيستيكالىق تٸزبەكتەردٸ جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. مال شارۋاشىلىعىن قولداۋ جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن تەرەڭ ٶڭدەۋدٸ كٷشەيتۋ قوسىلعان قۇنى جوعارى ٶنٸمدەر شىعارۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ٶنٸمٸ جەتٸ جىلدا شامامەن ەكٸ ەسەگە, ياعني 2019 جىلعى 5,2 ترلن تەڭگەدەن 2025 جىلى 9,8 ترلن تەڭگەگە دەيٸن, ازىق-تٷلٸك ٶندٸرٸسٸنٸڭ كٶلەمٸ 1,7 ترلن تەڭگەدەن 3,9 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس, سالانى قولداۋ كٶلەمٸ جىلىنا بٸر تريلليون تەڭگەگە جەتكٸزٸلدٸ, شارۋالارعا تيٸستٸ قاراجات بۇدان بىلاي ەرتە باستان بٶلٸنەدٸ.
نەتيجەسٸندە, اۋىل شارۋاشىلىعى جۇمىستارىنىڭ ساپاسى ايتارلىقتاي جاقساردى, ال فەرمەرلەر ٶز كەزەگٸندە جىل سايىن ەلٸمٸزدٸ مول ٶنٸممەن قامتاماسىز ەتٸپ كەلەدٸ.
قازاقستان دەستٷرلٸ تٷردە ەلەمدٸك نارىققا استىق پەن ۇن جەتكٸزٸپ وتىرعان جەتەكشٸ مەملەكەتتەردٸڭ قاتارىنا كٸرەدٸ, سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸ ەكسپورتىنىڭ گەوگرافيياسى دا ورتالىق ازييا مەن اۋعانستاننان باستاپ تاياۋ شىعىس ەلدەرٸ مەن قىتايعا, ەۋروپالىق وداققا جەنە باسقا دا باعىتتارعا قاراي كەڭەيٸپ كەلەدٸ.
ٶنەركەسٸپ سەكتورىندا «بەيتەرەك» ينۆەستيتسييالىق حولدينگٸ ارقىلى بٷكٸل ەلٸمٸز بويىنشا جٷزدەگەن جوبا قارجىلاندىرىلدى. سونىڭ ٸشٸندە الماتىدا جەڭٸل اۆتوكٶلٸكتەر ٶندٸرٸسٸن, قاراعاندى وبلىسىندا Qarmet بولات قۇيۋ ٶنٸمدەرٸ كەسٸپورنىن, پاۆلودار وبلىسىندا قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتىن, تٷركٸستان وبلىسىندا Ecoculture-Eurasia جىلىجاي كەشەنٸن, الماتى وبلىسىندا «شين-لاين» بالمۇزداق شىعاراتىن ٶندٸرٸس ورنىن اتاپ كٶرسەتۋگە بولادى.
جەتٸ جىلدا «بەيتەرەك» ارقىلى قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸ 2,9 ترلن تەڭگەدەن 10,4 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايدى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا حولدينگتٸڭ قارجىلىق قولداۋىمەن مەتاللۋرگييادا جالپى قۇنى 3,9 ترلن تەڭگە بولاتىن 23 جوبا جٷزەگە اسىرىلۋدا, ماشينا جاساۋ سالاسىندا 610,6 ملرد تەڭگەگە 21 جوبا قارجىلاندىرۋ كەزەڭٸندە بولسا, حيمييا ٶنەركەسٸبٸندە قۇنى 636 ملرد تەڭگەنٸ قۇرايتىن 11 جوبا, ال اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸندە 415,9 ملرد تەڭگە بولاتىن 69 جوبا جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
مەملەكەت باسشىسى ٸشكٸ ٶسٸم مەن نەگٸزگٸ جۇمىسپەن قامتۋ كٶزٸ رەتٸندە ميكرو جەنە شاعىن بيزنەستٸ دامىتۋعا ەرەكشە مەن بەرەدٸ. شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸكتٸڭ ٸجٶ-دەگٸ ٷلەسٸ 40,5%-عا جەتتٸ, اتالعان سەكتوردا شامامەن 4,5 ملن ادام جۇمىس ٸستەيدٸ, بۇل – ەڭبەككە قابٸلەتتٸ حالىقتىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعى.
شاعىن كەسٸپورىنداردىڭ بەلسەندٸلٸگٸ تەك ساۋدا مەن قىزمەت كٶرسەتۋ سالالارىندا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار قۇرىلىس, كٶلٸك جەنە ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸندە دە ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتكەن جٶن.
شاعىن بيزنەس ٸرٸ جوبالاردىڭ جەتكٸزۋ تٸزبەگٸنە كەڭٸنەن قوسىلا باستادى. ەكٸمشٸلٸك كەدەرگٸلەر ازايىپ, پايىزدىق مٶلشەرلەمەلەردٸ سۋبسيدييالاۋ, كەپٸلدٸك بەرۋ جەنە دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ باعدارلامالارى ارقىلى قارجىلاندىرۋ جٷيەسٸ قولجەتٸمدٸ بولا تٷستٸ.
جىل سايىن مىڭداعان جوباعا قولداۋ كٶرسەتٸلٸپ, وسى سەكتورداعى كەسٸپكەرلەرگە ارنالعان جەڭٸلدەتٸلگەن قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸ جٷزدەگەن ميلليارد تەڭگەگە جەتتٸ. سونىمەن بٸرگە مەملەكەتتٸك قىزمەتتەردٸ تسيفرلاندىرۋ تٸركەۋ مەن ەسەپ بەرۋدٸ جەنە قولداۋ شارالارىن الۋ رەسٸمدەرٸن جەڭٸلدەتٸپ وتىر.
جاڭا ينۆەستيتسييالىق كەزەڭنٸڭ ەلەۋلٸ جوبالارىنىڭ ٸشٸندە Alatau City كٶپسالالى ۋربانيستيكالىق كلاستەرٸنٸڭ ورنى ەرەكشە. پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا جاڭادان بوي كٶتەرەتٸن قالا يننوۆاتسييالىق ەكونوميكانى, جوعارى تەحنولوگييالىق ٶندٸرٸستەردٸ, بٸلٸم بەرۋ مەن ٸسكەرلٸك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا تىڭ سەرپٸن بەرەتٸن ٶسۋدٸڭ جاڭا باعىتىنا اينالماق.
بەلسەندٸ گەولوگييالىق بارلاۋ جۇمىستارى ارقىلى ەلٸمٸزدٸڭ مينەرالدىق-شيكٸزات بازاسىن كەڭەيتۋ ۇزاقمەرزٸمدٸ ەكونوميكالىق دامۋ ستراتەگيياسىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتٸ بولىپ تابىلادى.
كەيٸنگٸ جىلدارى مىس, نيكەل, كٶمٸر, التىن جەنە سيرەك مەتالداردىڭ بولجامدى قورى بار ونداعان پەرسپەكتيۆالىق ۋچاسكە انىقتالدى.
2026 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي قازاقستان اۋماعىن گەولوگييالىق جەنە گەوفيزيكالىق زەرتتەۋ كٶلەمٸ 2,2 ملن شارشى شاقىرىمعا دەيٸن جەتەدٸ.
پرەزيدەنتتٸڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2026–2028 جىلدارى گەولوگييالىق بارلاۋ جۇمىستارىنا مەملەكەت تاراپىنان 240 ملرد تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيتسييا سالىنادى. بۇل ٶتكەن جيىرما جىل بويى وسى سالاعا جۇمسالعان بارلىق شىعىننىڭ كٶلەمٸنە سەيكەس كەلەدٸ.
بۇعان قوسا, سىرتقى ينۆەستورلاردىڭ تاراپىنان دا قىزىعۋشىلىق بايقالىپ وتىر. وسى ورايدا قاجەتتٸ شەشٸمدەردٸڭ بەرٸ ۇلتتىق مٷددەلەرٸمٸزدٸ ەسكەرە وتىرىپ, قابىلداناتىنى انىق. مۇنداي اۋقىمدى جۇمىس ۇزاقمەرزٸمدٸ ٶنەركەسٸپتٸك ٶسۋدٸڭ نەگٸزٸن قالىپتاستىرادى.
ەلٸمٸزدٸڭ ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸنٸڭ دامۋى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇدايى نازارىندا. مۇندا ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتى نەمەسە ورتا دەلٸز ەرەكشە ماڭىزعا يە. اتالعان باعىتتا تاسىمال كٶلەمٸ كەيٸنگٸ 7 جىلدا 5 ەسە ٶستٸ.
زاماناۋي تەمٸرجول ينفراقۇرىلىمى ترانزيتتٸك ەلەۋەتتٸ دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. مەسەلەن, ەلٸمٸزدە كەيٸنگٸ جەتٸ جىل ٸشٸندە 1 مىڭ شاقىرىمعا جۋىق جاڭا تەمٸرجول سالىندى, 9,5 مىڭ شاقىرىم جول جٶندەۋ جۇمىستارىمەن قامتىلدى, ونىڭ ٸشٸندە 3,5 مىڭ شاقىرىمعا كٷردەلٸ جٶندەۋ جٷرگٸزٸلدٸ.
شىمكەنت, اقتٶبە, قاراعاندى قالالارىنداعى جەنە شەكارا ماڭىنداعى تەمٸرجول توراپتارىن جاڭعىرتۋ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸن ارتتىرىپ قانا قويماي, ٶڭٸرلەردٸڭ ٶزارا بايلانىسىن نىعايتىپ, لوگيستيكالىق شىعىنداردى ازايتۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزدٸ, وسىلايشا, ەلدٸڭ ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸن كٷشەيتٸپ, ٸشكٸ نارىقتى كەڭەيتە تٷستٸ.
بيىل بٸز ۇزاق جىل بويى جٶندەۋ كٶرمەگەن, شىنتۋايتىندا, ەبدەن توزىعى جەتكەن 124 تەمٸرجول ۆوكزالىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن اياقتايمىز.
تەڭٸز پورتتارىنىڭ ٶندٸرٸستٸك قۋاتىن كەڭەيتۋ قولعا الىندى, تەرمينالدار جاڭارتىلىپ, ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ ارتىپ كەلەدٸ. نەگٸزگٸ توراپتىڭ بٸرٸ – جەتٸسۋ وبلىسىنداعى «قورعاس» قۇرعاق جٷك پورتى ارقىلى جىل سايىن جٷزدەگەن مىڭ كونتەينەر ٶتەدٸ.
الماتى جەنە جەتٸسۋ وبلىستارىندا جٷكتەردٸ بٸر ورتالىققا شوعىرلاندىرىپ, ٶڭدەۋدەن ٶتكٸزەتٸن لوگيستيكالىق ورتالىقتار جەلٸسٸ قۇرىلدى.
جەتٸ جىلدىڭ ٸشٸندەگٸ اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن تاعى بٸر جايت – 25 مىڭ شاقىرىمنان استام اۆتوموبيل جولى سالىنىپ, كٷردەلٸ جٶندەۋدەن ٶتتٸ, سول سيياقتى ورتالىق-وڭتٷستٸك, ورتالىق-شىعىس, باتىس-شىعىس نەگٸزگٸ دەلٸزدەرٸ ٸسكە اسىرىلدى, بارلىق ٶڭٸردە جەرگٸلٸكتٸ جولدار جەلٸسٸ ەدەۋٸر جاڭارتىلدى.
بۇعان دەيٸن ۇزاق جىل بويى جٷيەلٸ قارجىلاندىرۋدان تىس قالىپ كەلگەن جەرگٸلٸكتٸ جولداردى جٶندەۋ مەن جاڭادان سالۋ ەكونوميكاعا مۋلتيپليكاتيۆتٸ ەسەر بەردٸ: شىعىندار قىسقارىپ, ساۋدا-ساتتىق كٶلەمٸ ٶستٸ, شاعىن جەنە ورتا بيزنەس دامىپ, ٶڭٸرلەردٸڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعى ارتا تٷستٸ. ٸس جٷزٸندە كٷرە جولدار ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق كەڭٸستٸگٸنٸڭ نەگٸزٸنە اينالدى. اتالعان باعىتتا جۇمىستار جالعاسىپ جاتىر.
تەڭٸز پورتتارىنىڭ قازٸرگٸ جالپى ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ 22 ملن توننانى, ونىڭ ٸشٸندە اقتاۋ پورتى ارقىلى شامامەن 15 ملن توننا جەنە قۇرىق پورتى ارقىلى 7 ملن توننانى قۇرايدى.
2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پورتتار ارقىلى جٷك ٶتكٸزۋ 8 ملن تونناعا دەيٸن ارتتى, كونتەينەرلٸك تاسىمال كٶلەمٸ 90 مىڭعا جەتتٸ. سالىستىرۋ ٷشٸن ايتساق, 2024 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش شامامەن 60 مىڭ كونتەينەر بولعان ەدٸ.
اۆياتسييا سالاسى دا تۇراقتى تٷردە ٶسٸم كٶرسەتٸپ كەلەدٸ: ەگەر 2023 جىلى ەۋەجايلار 26 ملن جولاۋشىعا قىزمەت كٶرسەتسە, 2025 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش 31,8 ملن-عا جەتتٸ. قازاقستان 30-دان استام ەلمەن ەۋە قاتىناسىن ورناتتى, 130 باعىت بويىنشا 600-دەن استام رەيس قاتىناپ تۇر. سونىمەن قاتار ەۋەجايلار جاڭعىرتىلىپ, جاڭا تەرمينالدار سالىنۋدا, ينفراقۇرىلىمدار جاڭارتىلىپ جاتىر.
بيىل كاتونقاراعايدا, زايساندا, كەندٸرلٸدە, ارقالىقتا 4 جاڭا ەۋەجاي ٸسكە قوسىلماق. ارقالىق قالاسىنداعى 30 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرٸ قاڭىراپ, قاراۋسىز قالعان ەۋەجاي پرەزيدەنتتٸڭ تٸكەلەي تاپسىرماسىمەن قالپىنا كەلتٸرٸلۋدە.
كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋى تۋريستٸك سالاعا دا تٸكەلەي ەسەر ەتتٸ. 2022 جىلدان بەرگٸ پاندەمييادان كەيٸنگٸ قالپىنا كەلۋ كەزەڭٸندە ەلٸمٸزگە ساياحاتتاپ كەلۋشٸلەر قاتارى قىتاي, ٷندٸستان, پارسى شىعاناعى ەلدەرٸنەن كەلگەن تۋريستەر ەسەبٸنەن تۇراقتى ٶسٸپ كەلەدٸ. ٸرٸ حالىقارالىق Lonely Planet نۇسقاۋلىعى قازاقستاندى Best in Travel 2025 رەيتينگٸنە ەنگٸزدٸ, CNN جەنە The New York Times الماتىنى ٷزدٸك تۋريستٸك باعىت رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ, ال شىمبۇلاق Condé Nast Traveler نۇسقاسى بويىنشا ٷزدٸك ەلەمدٸك باعىتتار قاتارىنا ەنگٸزٸلدٸ.
وسىنى ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەت باسشىسى الماتى تاۋ كلاستەرٸن ودان ەرٸ دامىتۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. جوبانىڭ تابىس كٶزٸ دە ايقىن: تاۋ كۋرورتىنىڭ ينفراقۇرىلىمىنا سالىنعان ەربٸر دوللار كۋرورتتىق ەكونوميكاعا شامامەن بەس دوللار جەنە جالپى تۋريزم ەكونوميكاسىنا 15 دوللار كٸرٸس ەكەلەدٸ.
وسىناۋ اۋقىمدى جوبانى جٷزەگە اسىرۋ مىڭداعان جۇمىس ورنىن اشىپ, جىل سايىن شامامەن 100 ملرد تەڭگە سالىق تٷسٸمدەرٸن قامتاماسىز ەتەدٸ.
پرەزيدەنت تاپسىرمالارىنا سەيكەس مۇنداعى بارلىق جۇمىس ەلەمدٸك ستاندارتتار دەڭگەيٸندەگٸ ەكولوگييالىق تالاپتاردى قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ جٷرگٸزٸلەدٸ.
مەملەكەت باسشىسى كٷردەلٸ سالالاردىڭ بٸرٸ – ەنەرگەتيكا جەنە تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى جٷيەسٸن ساۋىقتىرۋ باعىتىندا دا باتىل شەشٸمدەر قابىلدادى. اتالعان سالالاردا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان اۋقىمدى جۇمىستار – جەر جەردەگٸ بىتىراڭقى جوبالار ەمەس, ينفراقۇرىلىمدىق مٷمكٸندٸكتٸ ارتتىرا تٷسۋ جولىنداعى جٷيەلٸ ساياساتتىڭ كٶرٸنٸسٸ.
پرەزيدەنت اتاپ ٶتكەندەي, «ەنەرگەتيكا جەنە تۇرعىن-ٷي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى كەز كەلگەن مەملەكەتتٸڭ ٶمٸر سٷرۋٸنە اسا قاجەتتٸ تۇعىر سانالادى». اۋقىمدى رەفورمالار باستاۋ العانعا دەيٸن بٸرقاتار ٶڭٸرلەردە گەنەراتسييالىق قۋات كٶزدەرٸ مەن جىلۋ جەلٸلەرٸنٸڭ توزۋى 70%-عا دەيٸن جەتسە, كەي ٶڭٸرلەردە بۇل كٶرسەتكٸش 80%-دان اسىپ كەتكەن ەدٸ. ەنەرگەتيكالىق نىسانداردا بولعان ٸرٸ اپاتتار سالدارىنان ساقىلداعان سارى ايازدا كەي قالالارداعى تۇرعىن ٷيلەر جىلۋسىز قالعان قيىن سەتتٸ ەشكٸم دە ۇمىتا قويماعان شىعار.
بٷگٸندە جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان تاريفتەردٸ ىرىقتاندىرۋ جەنە ينۆەستيتسييالار تارتۋ ساياساتى بۇرىنعىداي «جانتالاسا جاماپ-جاسقاۋدان» گٶرٸ سالانى ساپالى دەڭگەيدە جاڭعىرتۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
قاراعاندى, ٶسكەمەن, جەزقازعان, ەكٸباستۇز, بالقاش قالالارىندا جەو-نى جاڭعىرتۋ جوبالارى جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. الماتى, تەمٸرتاۋ, ريددەردە جىلۋ قۋاتتارى جاڭارتىلۋدا, سونىمەن بٸرگە اقتاۋ, اتىراۋ, ورال, تاراز, ەكٸباستۇز (گرەس-2) قالالارىندا ستانسالاردىڭ قۋاتتارىن كەڭەيتۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. ودان بٶلەك اقتٶبە, اتىراۋ, ٶسكەمەن, كٶكشەتاۋ, قىزىلوردا, سەمەي, تاراز, تٷركٸستان, ەكٸباستۇز (گرەس-3) قالالارىندا جاڭا گەنەراتسييا كٶزدەرٸنٸڭ جوبالارى بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلٸپ كەلەدٸ.
وسىمەن ەكٸنشٸ جىل قاتارىنان جىلۋ ماۋسىمى ايتارلىقتاي اپاتسىز ٶتٸپ جاتىر دەۋگە بولادى.
پرەزيدەنت ەنەرگەتيكالىق تۇراقتىلىقتى ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸ دەپ اتاپ, مۇنداعى شەشٸمدەر ونداعان جىلدار ٸلگەرٸ قابىلدانۋعا تيٸس ەكەنٸن ٷنەمٸ ايتىپ كەلەدٸ. بۇل رەتتە ەلٸمٸزدە ەلەكتر ەنەرگيياسىن ٶندٸرۋ جوسپارلى تٷردە ٶسۋدە. مەسەلەن, ول 2019 جىلعى 106 ملرد كۆت/ساعاتتان 2025 جىلى 123,1 ملرد كۆت/ساعاتقا دەيٸن جەتتٸ. سالىستىرمالى تٷردە ايتساق, جەتٸ جىلدا ٸسكە قوسىلعان قۋاتتاردىڭ جالپى كٶلەمٸ الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىنىڭ بٸر جارىم جىلدىق تۇتىناتىن ەلەكتر ەنەرگيياسىنا تەڭ.
جالپى العاندا, 2027 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ توقسانىنىڭ سوڭىنا قاراي قازاقستان ەلەكتر ەنەرگيياسى تاپشى ەلدەر قاتارىنان شىعىپ, پروفيتسيتتٸك دەڭگەيگە ٶتەدٸ.
سول سيياقتى الماتىداعى جەو-2 مەن جەو-3-تٸ تابيعي گازعا اۋىستىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر. بۇل ەكٸ جەو-نى تولىق كٶشٸرۋ وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن اياقتالادى. بٸرنەشە جٷز ميلليارد تەڭگە تۇراتىن جوبالار قالانىڭ ەكولوگيياسىن ايتارلىقتاي جاقسارتا تٷسپەك.
ۇزاقمەرزٸمدٸ گەنەراتسييا بالانسىن قالىپتاستىرۋ ٷشٸن اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ ماڭىزدى شەشٸم بولدى.
اەس قۇرىلىسى ەلەكتر قۋاتىنا سۇرانىس ارتا تٷسكەن بٷگٸنگٸدەي جاعدايدا زيياندى قالدىقتاردىڭ اۋاعا تارالۋىن ازايتىپ, گەنەراتسييا كٶزدەرٸن ەرتاراپتاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ.
جوبا, سونىمەن قاتار, الداعى ۋاقىتتاعى تەحنولوگييالىق دامۋدىڭ, ٶندٸرٸستٸ لوكاليزاتسييالاۋدىڭ جەنە ينجەنەرلٸك كادر دايارلاۋدىڭ بەرٸك نەگٸزٸ بولماق.
پرەزيدەنت جارييالاعان «تازا قازاقستان» باستاماسى جالپىۇلتتىق يدەياعا ۇلاستى. بٷكٸل ەل بويىنشا ميلليونداعان ادام ەكولوگييالىق اكتسييالارعا شىعىپ, تابيعي ايماقتاردى قوقىستان تازارتۋ, كٶگالداندىرۋ, قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ جاتىر. جٷزدەگەن مىڭ توننا قوقىس جينالىپ, ميلليونداعان اعاش كٶشەتتەرٸ وتىرعىزىلدى. وسى يدەيانىڭ ارقاسىندا ەكولوگييالىق مەدەنيەت قالىپتاسىپ, تازالىق پەن تەرتٸپ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸر سالتىنا اينالدى.
پرەزيدەنت «ەركٸم ٶزٸنەن باستاۋى كەرەك» قاعيداتىنا ٶز تەجٸريبەسٸمەن ٷلگٸ كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. مەملەكەت باسشىسى قورشاعان ورتانىڭ عانا ەمەس, ادامنىڭ وي-ساناسىنىڭ تازالىعىنا دا ايرىقشا مەن بەرەدٸ. بۇل باستاما ەل ازاماتتارىنىڭ, ەسٸرەسە جاستاردىڭ تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, اۋقىمدى قوزعالىسقا اينالدى.
ەكولوگييالىق كٷن تەرتٸبٸندە مەملەكەت باسشىسى سۋ قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەسەلەسٸنە باسا نازار اۋدارىپ وتىر. پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا قازٸر 20 جاڭا سۋ قويماسىن سالۋ, كەمٸندە 15 مىڭ شاقىرىم يرريگاتسييالىق كانالدى رەكونسترۋكتسييالاۋ باعدارلاماسى جٷزەگە اسىرىلىپ كەلەدٸ.
ەلٸمٸزدەگٸ كٶلەمدٸ سۋ ايدىندارى – كاسپيي مەن ارال تەڭٸزدەرٸن ساقتاپ قالۋ مەسەلەسٸ بٸرٸنشٸ كەزەككە شىقتى. ەلٸمٸزدە اتالعان اكۆاتورييانىڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن تەرەڭ زەردەلەۋ ٷشٸن كاسپيي تەڭٸزٸنٸڭ قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى قۇرىلدى.
جيناقتاپ كەلگەندە بۇل ەكولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن تابيعاتتى تۇراقتى پايدالانۋدىڭ كەشەندٸ تەسٸلٸن قالىپتاستىرادى.
جاھاندىق سۋ رەسۋرستارى تاقىرىبىنداعى ماڭىزدى مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ – مۇزدىقتاردى ساقتاپ قالۋ. ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا, 2100 جىلعا قاراي ورتالىق ازيياداعى مۇزدىقتار كٶلەمٸ ايتارلىقتاي كٸشٸرەيەدٸ. پرەزيدەنت وسى مەسەلەلەرگە دە ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىر. قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىقارالىق دەڭگەيدە «سۋ مۇنارالارى سەرٸكتەستٸگٸن» قۇرۋ باستاماسىن كٶتەردٸ, ونىڭ ماقساتى – مۇزدىقتاردى زەرتتەۋ ەرٸ قورعاۋ ٷشٸن جاھاندىق زەرتتەۋ ورتالىقتارىنىڭ كٷش-جٸگەرٸن بٸرٸكتٸرۋ, سول ارقىلى گلياتسيولوگييالىق عىلىمدى قولداۋدى ورتاق بٸر جٷيەگە كەلتٸرۋ.
ەلەۋمەتتٸك ساياساتتا دا ساپالى رەفورمالار جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بيۋدجەتتەگٸ ەلەۋمەتتٸك ماقساتتاعى شىعىستار بۇرىنعىسىنشا جوعارى دەڭگەيدە ساقتالىپ وتىر, مەسەلەن, 2025 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن اتالعان سالاعا 9,3 ترلن تەڭگە باعىتتالدى, بۇل جالپى شىعىستاردىڭ 36,5%-ىن قۇرايدى.
سونىمەن قاتار قولداۋ كٶرسەتۋ فيلوسوفيياسى دا ٶزگەرتٸلدٸ: كٶمەك ماقساتتى, ەدٸل ەرٸ ىنتالاندىراتىنداي بولۋى كەرەك. ال كەيٸنگٸ ۋاقىتتارى قارقىندى ەنگٸزٸلٸپ جاتقان تسيفرلىق قۇرالدار ٷي شارۋاشىلىقتارىنىڭ دامۋىن دەلٸرەك باعالاۋعا, تيٸمسٸز تٶلەمدەردٸ قىسقارتۋعا جەنە رەسۋرستاردى نەعۇرلىم ٶزەكتٸ باعىتتارعا قايتا بٶلۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
وسى تۇستا كەيٸنگٸ جىلدارى ادامي كاپيتالعا جۇمسالاتىن ينۆەستيتسييالار ايتارلىقتاي ٶسە تٷسكەنٸن ايتا كەتۋ كەرەك: بٸلٸم بەرۋ مەن عىلىمعا سالىنعان ينۆەستيتسييالار بەس ەسەدەن استى, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن ەلەۋمەتتٸك قىزمەت كٶرسەتۋگە 3,7 ەسە ٶستٸ. ماڭىزدى كٶرسەتكٸشتەردٸڭ بٸرٸ – ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى, ول ەلٸمٸزدە شامامەن 76 جاسقا جەتتٸ, بۇل كٶرسەتكٸش 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 3 جىلعا ارتىق.
ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جاعدايىنا دا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنٸپ كەلەدٸ. وسى ورايدا «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسى – پرەزيدەنتتٸڭ ماڭىزدى باستامالارىنىڭ بٸرٸ.
باعدارلاما شەڭبەرٸندە قازاقستاندىق بالالاردىڭ شوتىنا ۇلتتىق قوردىڭ ينۆەستيتسييالىق كٸرٸسٸنەن جىل سايىن قاراجات اۋدارىلادى, ونى ەر بالا 18 جاسقا تولعاننان كەيٸن بٸلٸم الۋعا نەمەسە تۇرعىن ٷي جاعدايلارىن جاقسارتۋ ماقساتىندا پايدالانا الادى. باعدارلاما جٷزەگە اسىرىلعان ٷش جىل ٸشٸندە ەلٸمٸزدەگٸ جەتٸ ملن بالانىڭ شوتىنا 2,5 ملرد دوللاردان استام قاراجات اۋدارىلدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2026–2030 جىلدارعا ارنالعان «قازاقستان بالالارى» بٸرىڭعاي باعدارلاماسى بەكٸتٸلدٸ, ول قازاقستانداعى بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن ەل-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بارلىق قولدانىستاعى جەنە جوسپارلانعان ٸس-شارالاردىڭ باسىن بٸرٸكتٸرەدٸ. اتالعان قۇجات ەلدەگٸ ەربٸر بالانىڭ قۇقىقتارى مەن ەل-اۋقاتىن جٷيەلٸ تٷردە قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن ورنىقتى مەملەكەتتٸك ساياساتتىڭ نەگٸزٸ بولىپ تابىلادى.
بۇدان بٶلەك, مەملەكەت باسشىسى ايقىنداپ بەرگەن باسىمدىقتاردىڭ بٸرٸ – مەكتەپ ينفراقۇرىلىمىنداعى قوردالانعان پروبلەمالاردى جويۋ. وسى ماقساتتا كەيٸنگٸ جەتٸ جىلدا 1 300-دەن استام جاڭا مەكتەپ سالىندى, اپاتتى جەنە ٷش اۋىسىمدى بٸلٸم وشاقتارىنىڭ سانى ايتارلىقتاي ازايىپ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا جاڭارتىلدى. پرەزيدەنت باستاماسىمەن جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان «كەلەشەك مەكتەپتەرٸ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا عانا 2023–2025 جىلدارى بٷكٸل ەلٸمٸز بويىنشا ەڭ جوعارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سەيكەس كەلەتٸن 217 مەكتەپ سالىندى.
TALIS-2024 حالىقارالىق زەرتتەۋٸنە سەيكەس, قازاقستان مۇعالٸمدەردٸڭ ەڭبەكاقىسىمەن قاناعاتتانۋ دەڭگەيٸ بويىنشا ەلەم ەلدەرٸنٸڭ ٷزدٸك بەستٸگٸنە كٸردٸ. ەگەر 2018 جىلى بۇل كٶرسەتكٸش نەبەرٸ 39% بولسا, 2024 جىلى 71%-عا جەتتٸ. ەلٸمٸزدەگٸ پەداگوگتەردٸڭ 95%-ى ٶز جۇمىسىنا كٶڭٸلٸ تولاتىنىن ايتتى.
مەكتەپكە دەيٸنگٸ ۇيىمدار جەلٸسٸ دە كەڭەيٸپ, ولاردىڭ قاتارى 12 مىڭعا جەتتٸ. مەديتسينالىق مەكەمەلەر سانى 830-عا دەيٸن ارتتى, ال دەرٸگەرلەردٸڭ سانى 83 مىڭنان استى. دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ باعالاۋىنشا, ەلٸمٸز انا ٶلٸمٸنٸڭ تٶمەندەۋ قارقىنى بويىنشا ەلەمدەگٸ جەتەكشٸ ون ەلدٸڭ قاتارىنا كٸرەدٸ: كٶرسەتكٸش تاريحي مينيمۋمعا دەيٸن تٶمەندەدٸ.
پرەزيدەنتتٸڭ باستاماسى بويىنشا 2021 جىلى «اڭساعان سەبي» باعدارلاماسى ٸسكە قوسىلدى, ونىڭ شەڭبەرٸندە جىل سايىن ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ رەسٸمدەرٸن جٷرگٸزۋگە 7 مىڭ كۆوتا بٶلٸنەدٸ, بٷگٸندە بۇل باعدارلامانى 28 مىڭ ەيەل پايدالاندى. باعدارلاما ٸسكە قوسىلعالى 11 مىڭ نەرەستە دٷنيەگە كەلدٸ.
عىلىم مەن جوعارى بٸلٸمدٸ دامىتۋ پرەزيدەنت تاراپىنان تەحنولوگييالىق جەنە ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ ستراتەگييالىق نەگٸزٸ رەتٸندە قاراستىرىلىپ وتىر. ەلٸمٸزدە زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸ مەن عىلىمي ورتالىقتاردى قولداۋ كٷشەيتٸلٸپ, عىلىمي زەرتتەۋلەرگە ارنالعان گرانتتار سانى ارتىپ كەلەدٸ.
قازاقستاندا جەتەكشٸ شەتەلدٸك ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ فيليالدارى مەن ٶكٸلدٸكتەرٸ اشىلىپ, بٸرلەسكەن كامپۋستار مەن بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى قۇرىلۋدا, بۇل شەتەلگە بٸلٸم ٸزدەپ كەتۋشٸلەر قاتارىن ازايتىپ, جاھاندىق اكادەمييالىق كەڭٸستٸككە ىقپالداسۋ ٷدەرٸسٸن كەڭەيتەدٸ.
مەملەكەت باسشىسى بٸزدٸڭ الدىمىزعا عىلىمدى ٶنەركەسٸپپەن ينتەگراتسييالاۋ مٸندەتٸن قويدى. ولاردىڭ ٸشٸندە ەزٸرلەمەلەردٸ كوممەرتسييالاندىرۋ, ۋنيۆەرسيتەتتەر جانىنان عىلىمي پاركتەر مەن يننوۆاتسييالىق ەكوجٷيەلەر قۇرۋ باستامالارى بار.
سونداي-اق بۇقارالىق سپورت پەن قولجەتٸمدٸ سپورتتىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ – پرەزيدەنت ساياساتىنىڭ باسىم باعىتى ساناتىندا.
ٶڭٸرلەردە جٷزدەگەن سپورت نىساندارى بوي كٶتەرٸپ, جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلدٸ, مىڭداعان مەكتەپ جەنە اۋلا الاڭدارى جەلٸسٸ جۇمىس ٸستەيدٸ, ال ازاماتتاردىڭ دەنە شىنىقتىرۋمەن جٷيەلٸ تٷردە اينالىسۋ دەڭگەيٸ 45%-عا جەتتٸ.
بۇل رەتتە جاڭادان سالىنعان ەلەۋمەتتٸك جەنە ينفراقۇرىلىمدىق نىسانداردىڭ بٸر بٶلٸگٸ قايتارىلعان اكتيۆتەر ەسەبٸنەن قارجىلاندىرىلىپ جاتقانىن اتاپ ٶتۋ اسا ماڭىزدى. ٶيتكەنٸ بۇل بيۋدجەتكە سالماق سالماي, ٶتكٸر پروبلەمالاردى جەدەل شەشۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ.
مەسەلەن, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 183 نىسان قايتارىلعان قاراجات ەسەبٸنەن سالىندى, بۇل «اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ ۇلتتىق جوباسىن» جٷزەگە اسىرۋ قارقىنىن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. نەتيجەسٸندە, بٷگٸندە ۇلتتىق جوبا اياسىندا ەلٸمٸزدٸڭ اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەرٸندە جاڭادان بوي كٶتەرگەن 655 العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كٶمەك نىسانى جۇمىس ٸستەپ تۇر. بۇدان بٶلەك, وسى قاراجات ەسەبٸنەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى كٶپسالالى اۋرۋحانا مەن گەماتولوگييا ورتالىعىنىڭ, ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى جەدەل مەديتسينالىق جەردەم ستانساسىنىڭ, قاراعاندى وبلىسىنداعى ونكولوگييالىق ديسپانسەردٸڭ وپەراتسييالىق-رەانيماتسييالىق بلوگٸنٸڭ جەنە باسقا دا ٸرٸ مەديتسينالىق ورتالىقتاردىڭ قۇرىلىسى جٷرٸپ جاتىر.
ەل ەكونوميكاسىنا قايتارىلعان قاراجات ەسەبٸنەن 227 سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ نىسانى رەكونسترۋكتسييالاندى.
سونداي-اق مەكتەپتەردٸڭ, سپورت نىساندارىنىڭ قۇرىلىسىنا, كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمعا جەنە باسقا دا ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار جوبالارعا قاراجات جۇمسالۋدا. تاعى بٸر جارقىن مىسال رەتٸندە بىلتىر پايدالانۋعا بەرٸلگەن Kokshe Arena كٶپسالالى سپورت كەشەنٸن جەنە اقمولا وبلىسىنىڭ زەرەندٸ اۋىلىندا جاڭادان سالىنعان بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر سپورت مەكتەبٸن, پەتروپاۆلداعى بالاباقشا عيماراتىن, تٷركٸستان وبلىسىنداعى مۋزىكا مەكتەبٸن ايتۋعا بولادى. مۇنداي نىساندار ەلٸمٸزدٸڭ ەر ٶڭٸرٸندە بار.
ايتا كەتۋ كەرەك, اكتيۆتەردٸ قايتارۋ ساياساتى تەك زاڭ اياسىندا جٷزەگە اسىرىلادى جەنە مٸندەتٸن ادال اتقاراتىن زاڭدى كەسٸپكەرلٸك قىزمەتكە ەشقانداي ەسەر ەتپەيدٸ.
قاراجاتتى اشىق ەرٸ ماقساتتى پايدالانۋ بولجامدى ٸسكەرلٸك ورتانى قالىپتاستىرىپ, ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىقتى نىعايتۋ قۇرالى رەتٸندە ينۆەستورلاردىڭ سەنٸمٸن ارتتىرا تٷسەدٸ.
مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸندە دە ەلەۋلٸ ٶزگەرٸستەر ورىن الدى. بيۋدجەت جەنە سالىق ساياساتى بٸرتٸندەپ تۇراقتالىپ كەلەدٸ, ورتامەرزٸمدٸ جوسپارلاۋ تەتٸكتەرٸ كٷشەيتٸلدٸ, مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸن باعالاۋ قۇرالدارى ەنگٸزٸلدٸ. بيۋدجەت پروتسەسٸ نەتيجەگە جەنە دامۋ باسىمدىقتارىنا باعدارلانىپ وتىر, بۇل شىعىستاردى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق ماقساتتارمەن بايلانىستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
سالىق رەفورماسى – ۋاقتىلى قابىلدانعان شەشٸم بولدى. ول قوردالانعان مەسەلەلەردٸڭ جاۋابىن تابۋعا جول اشتى. سالىق رەفورماسى ايقىن ەرٸ ەدٸل جٷيەنٸ قالىپتاستىرۋعا, بيزنەستٸڭ جاساندى تٷردە بٶلشەكتەنۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن ازايتۋعا جەنە ادال ەرٸ ەدٸل بەسەكەلەستٸككە جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس سالىق قىزمەتٸ بيزنەس جەنە ازاماتتارمەن ٶزارا ٸس-قيمىلدىڭ سەرۆيستٸك مودەلٸنە كٶشۋدە: سالىق قىزمەتتەرٸن تسيفرلاندىرۋ, تەۋەكەلدەردٸڭ الدىن الا وتىرىپ قاداعالاۋ جەنە ەسەپ بەرۋدٸ اۆتوماتتاندىرۋ, فيسكالدىق تۇراقتىلىقتى قولايلى ەرٸ بولجامدى ورتامەن ٷيلەستٸرە وتىرىپ, ادال سالىق تٶلەۋشٸلەرگە جٷكتەمەنٸ ازايتادى.
مەملەكەتتٸك جەنە قوعامدىق ٶمٸردٸڭ بارلىق سالاسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «زاڭ مەن تەرتٸپ» قاعيداتى باستى ورىندا تۇر.
اتالعان ۇستانىم قوعامدىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن قۇقىق ٷستەمدٸگٸنە تولىق كەپٸلدٸك بەرەدٸ ەرٸ ەدٸلەتتٸ قازاقستاندى قۇرۋدىڭ نەگٸزگٸ شارتى بولىپ تابىلادى.
ازاماتتاردىڭ, قوعامنىڭ جەنە مەملەكەتتٸڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مٷددەلەرٸن قورعاۋ – باستى باسىمدىق. بٷگٸندە قۇقىق قورعاۋ جٷيەسٸن جاڭعىرتۋ, ونىڭ جۇمىسىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ بويىنشا جٷيەلٸ جۇمىستار جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
مەسەلەن, وزىق تسيفرلىق شەشٸمدەر ەنگٸزٸلۋدە, سەرۆيستٸك پوليتسييا پراكتيكاسى دامىپ, كادرلىق ەلەۋەت نىعايتىلىپ جاتىر.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن تسيفرلىق ترانسفورماتسييا جٷزەگە اسۋدا. 2019 جىلدان بەرٸ قازاقستان جەكەلەگەن قىزمەتتەردٸ تسيفرلاندىرۋدان باستاپ, ونىڭ كەڭ اۋقىمدى مودەلٸنە دەيٸنگٸ جولدان ٶتتٸ. بۇل ينفراقۇرىلىمداعى ماڭىزدى تەتٸكتەردٸڭ قاتارىندا مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن جەكەمەنشٸك سەرۆيستەر اراسىندا دەرەكتەر الماسۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن جەنە تسيفرلىق بيزنەس مودەلدەرٸ مەن قارجىلىق تەحنيكالىق شەشٸمدەر ٷشٸن اشىق ەكوجٷيەنٸ قالىپتاستىراتىن Smart Bridge ينتەگراتسييالىق پلاتفورماسىن ايتۋعا بولادى. تسيفرلاندىرۋ بٸزدٸڭ مەملەكەتكە ازاماتتارعا پرواكتيۆتٸ فورماتتا قىزمەت ۇسىنىپ, قولداۋ كٶرسەتۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ.
تسيفرلاندىرۋدىڭ ەكونوميكالىق ەسەرٸن بيۋدجەت شىعىستارى مەن ەلەۋمەتتٸك قولداۋدىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ارقىلى بايقاۋعا بولادى. قازاقستان بۇۇ EGDI يندەكسٸندە 193 ەلدٸڭ ٸشٸندە 24-ورىندا تۇر جەنە ونلاين-سەرۆيستەر دەڭگەيٸ بويىنشا ەلەمدٸك كٶشباسشىلاردىڭ وندىعىنا كٸرەدٸ.
بۇعان قوسا, پرەزيدەنت باستاماسىمەن Alem.ai حالىقارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعى قۇرىلدى, ول قازٸردٸڭ ٶزٸندە زەرتتەۋشٸلەردٸ, ستارتاپتار مەن نوۆاتورلاردى تارتۋ الاڭىنا اينالىپ ٷلگەردٸ.
مەملەكەت باسشىسى 2026 جىلدى تسيفرلاندىرۋ جەنە جاساندى ينتەللەكت جىلى دەپ جارييالاعانى بەلگٸلٸ. ٷكٸمەت ەكونوميكا مەن مەملەكەتتٸك باسقارۋدىڭ بارلىق سالاسىنا وزىق تەحنولوگييالار مەن جاساندى ينتەللەكتٸنٸ ەنگٸزۋگە باعىتتالعان Digital Qazaqstan ستراتەگيياسىن ەزٸرلەپ جاتىر.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ەل تٸزگٸنٸن قولىنا العان جەتٸ جىل داعدارىستارعا جەدەل ەرەكەت ەتۋدەن جٷيەلٸ دامۋعا كٶشۋ كەزەڭٸ بولدى: ەكونوميكا اناعۇرلىم ەرتاراپتاندىرىلعان, ينۆەستيتسييالار ورنىقتى, ينفراقۇرىلىم بارىنشا سەنٸمدٸ, ەلەۋمەتتٸك ساياسات مەيلٸنشە تيٸمدٸ بولا تٷستٸ.
وسىناۋ باتىل قادام قازاقستانعا ينستيتۋتسيونالدىق تۇرعىدا قالىپتاسقان مودەل مەن ۇزاقمەرزٸمدٸ باسىمدىقتارعا سٷيەنە وتىرىپ, بولاشاققا سەنٸممەن قاراۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بٷگٸندە قازاقستان دامۋدىڭ تاريحي كەزەڭٸندە تۇر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن كەڭ اۋقىمدى اشىق تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ساراپشىلاردىڭ جەنە عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ, قازاقستاندىق قوعامنىڭ بارلىق سالا ٶكٸلدەرٸنٸڭ پٸكٸرٸ ەسكەرٸلگەن ەلٸمٸزدٸڭ تٷبەگەيلٸ جاڭا كونستيتۋتسيياسىنىڭ جوباسى ەزٸرلەندٸ.
جاڭا اتا زاڭىمىزدىڭ باستى ەرەكشەلٸگٸ — ونىڭ ٶرشٸل رۋح پەن كەمەل كەلەشەككە دەگەن ۇمتىلىسىندا. قۇجات حالىقتىڭ ارمان-مۇراتىمەن ٷندەسٸپ جاتىر. وندا مەملەكەتتٸڭ ەڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعاسى – پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇزاقمەرزٸمدٸ تۇراقتى دامۋىنىڭ بەرٸك نەگٸزٸن قالاپ, بٸرنەشە بۋىن ۇرپاقتىڭ اماندىعى مەن قاۋٸپسٸز ٶمٸرٸن قامتاماسىز ەتۋدەگٸ ەرٸك-جٸگەرٸ ايقىن كٶرٸنٸس تاپقان.
مەن ەلٸمٸزدٸڭ ازاماتتارى دۇرىس تاڭداۋ جاساپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىن قولداپ, قۋاتتى, ەدٸلەتتٸ, ٶركەندەگەن قازاقستاندى قۇرۋعا ٶز ٷلەسٸن قوساتىنىنا سەنٸمدٸمٸن.
ولجاس بەكتەنوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترٸ
