قاسىم-جومارت توقايەۆ تۇتاس ۇلت تاعدىرىن موينىنا العان جەتى جىلدا ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي دامۋ مودەلىندە اۋقىمدى ءارى جۇيەلى وزگەرىستەر بولدى. بۇل جىلدار جەر بەتىن تۇگەل جايلاعان پاندەميا، الەمدىك ەكونوميكانىڭ باياۋلاۋى، ينفلياسيالىق جانە لوگيستيكالىق سىن-تەگەۋرىندەر، گەوساياسي تۇراقسىزدىق سياقتى جاھاندىق احۋالدىڭ اسا كۇردەلى كەزەڭىمەن، سونداي-اق جىلدار بويى جالعاسقان ىشكى ەكونوميكالىق ءارى ساياسي تەڭسىزدىكتەردى ەڭسەرۋ قاجەتتىلىگىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى.
كۇرمەۋى قيىن، قوردالانعان ءتۇيتكىلدەرگە قاراماستان، پرەزيدەنتىمىز تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتىپ، قازاقستان سەرپىندى دامۋ جولىنا ءتۇستى.
كوپتەگەن سىن-قاتەرگە جاۋاپ رەتىندە ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتىمىزدىڭ ۇزاقمەرزىمدى ورنىقتىلىعىن نىعايتۋدى ماقسات ەتكەن اۋقىمدى رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلدى. پرەزيدەنت توقايەۆ جالاڭ ۇران مەن پوپۋليزمگە جول بەرگەن جوق، ۋاقىتشا ناتيجەلەرگە دە ەشقاشان يەك ارتقان ەمەس. مەملەكەت باسشىسى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا، ەكونوميكالىق جانە ساياسي تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ەلدىكتىڭ مىزعىماس بەرىك تۇعىرىن قالىپتاستىرۋ جولىندا ەڭبەك ەتىپ كەلەدى.
مۇنداعى ناتيجەنىڭ ءبارى كوز الدىمىزدا.
2025 جىلى الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءوسىمى 3،3%-دى قۇراسا، قازاقستاندا ىشكى جالپى ءونىم 6،5%-عا ارتتى.
ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمى دا وزگەردى. بۇرىن ءوسىم نەگىزىنەن سىرتقى شيكىزاتتىق كونيۋنكتۋراعا تاۋەلدى بولسا، بۇگىندە ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ جۇيەلى شەشىمدەءرىنىڭ ارقاسىندا شيكىزاتتىق ەمەس سەكتورلار مەن ىشكى سۇرانىستىڭ ەسەبىنەن ءوسىپ كەلەدى.
وسىلايشا، ەكونوميكانىڭ وسۋىنە وڭدەۋ ونەركاسىبى، قۇرىلىس، ساۋدا، كولىك جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارى بارىنشا ۇلەس قوسىپ وتىر.
جەتى جىل ىشىندە نومينالدى ءىجو 1،7 ەسەگە ۇلعايىپ، 2019 جىلعى 181،7 ملرد دوللاردان 2025 جىلى 305،9 ملرد دوللارعا دەيىن ءوستى. جان باسىنا شاققانداعى ءىجو دە تۇراقتى تۇردە ارتىپ، 2019 جىلعى 9،8 مىڭ دوللاردان 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 15 مىڭ دوللارعا دەيىن جەتتى.
وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ كولەمى 2،5 ەسەدەن استام، ياعني 2019 جىلعى 11،5 ترلن تەڭگەدەن 2025 جىلى 30،63 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى. ءىجو قۇرىلىمىندا وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسى 11،4%-دان 12،7%-عا دەيىن ۇلعايسا، كەرىسىنشە كەن ءوندىرۋشى سەكتوردىڭ ۇلەسى 14،5%-دان 12%-عا دەيىن قىسقاردى.
اتالعان كورسەتكىشتەردىڭ سىرتىندا جاڭادان بوي كوتەرگەن ونداعان ءىرى زاۋىت پەن مىڭداعان جۇمىس ورنى تۇر. قوستاناي وبلىسىندا KIA اۆتوكولىكتەرىن شىعاراتىن جانە شويىن قۇيۋ زاۋىتتارى ىسكە قوسىلدى، قاراعاندى وبلىسىندا تۇرمىستىق تەحنيكا مەن اۆتوموبيل شينالارى، اتىراۋ وبلىسىندا پوليپروپيلەن وندىرىستەرى جولعا قويىلدى، الماتى وبلىسىندا ۆولفرام كونسەنتراتى شىعارىلا باستاسا، پاۆلودار وبلىسىندا تەمىرجول تەحنيكاسىنا ارنالعان قوسالقى بولشەكتەر ءوندىرىسى، شىمكەنتتە اليۋمينيي قاپتاما ءوندىرىسى مەن باعالى مەتالداردى قايتا وڭدەۋ جانە باسقا دا كوپتەگەن ءوندىرىس ورنى جۇمىسىن باستادى.
ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنداعى كوشباسشى سالالاردىڭ ءبىرى – بۇگىندە تۇراقتى ءوسىم كورسەتىپ وتىرعان قۇرىلىس سەكتورى. تەك وتكەن جىلدىڭ وزىندە ەلىمىزدە 20 ملن شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل كولەم ەكى بىردەي وبلىس ورتالىعى – پاۆلودار مەن قوستاناي قالالارىنىڭ جالپى تۇرعىن ءۇي قورىنان اسىپ تۇسەدى.
حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس، قازاقستان الەمدەگى ەڭ ءىرى توپ-50 ەكونوميكانىڭ قاتارىنا ەندى، سونداي-اق ورتاشا جىلدىق ەكونوميكالىق ءوسىم قارقىنى بويىنشا دا العاشقى بەستىكتىڭ ىشىندە تۇر.
World Competitiveness Ranking رەيتينگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا مەملەكەءتىمىز جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك يندەكسىندە 34-ورىنعا يە بولدى. بۇل ەلىمىزدىڭ ينۆەستيسيالىق جانە ىسكەرلىك تارتىمدىلىعىنىڭ نىعايا تۇسكەنىن ايعاقتايدى. ەكونوميكا «ءبىر سالاعا بايلانىپ قالعان» باعىتىنان ارىلدى دەۋگە بولادى، قازىرگى تاڭدا كەن ءوندىرۋ سەكتورىنداعى ۋاقىتشا تەربەلىستەر ماكروەكونوميكالىق احۋالدىڭ تۇراقتىلىعىنا پالەندەي اسەر ەتىپ جاتقان جوق. بۇل دامۋدىڭ اناعۇرلىم قالىپتاسقان ءارى تەڭگەرىمدى ۇلگىسىنە بەت بۇرعانىمىزدى كورسەتسە كەرەك.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ ينۆەستيسيالىق ساياساتى ەكونوميكانى جاڭعىرتۋدىڭ نەگىزگى قۇرالدارىنىڭ بىرىنە اينالدى.
جەتى جىل ىشىندە نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيسيالار كولەمى 12،6 ترلن تەڭگەدەن 22،7 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى. ونىڭ ۇستىنە قۇرىلىمى دا ايتارلىقتاي وزگەردى: قارجىنىڭ نەگىزگى بولىگى وڭدەۋشى ونەركاسىپكە، ينفراقۇرىلىمعا، ەنەرگەتيكاعا، لوگيستيكا مەن اگروونەركاسىپ كەشەنىنە باعىتتالىپ وتىر.
اگروونەركاسىپ كەشەنىن دامىتۋ مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىعى بولىپ قالا بەرەدى. ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى، سالانى جاڭعىرتۋ، ەكسپورتتىق الەۋەتتى ارتتىرۋ – مۇنىڭ ءبارى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس جاعدايىن جاقسارتۋمەن تىعىز بايلانىستى.
سۋارمالى ەگىنشىلىك پەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى: الداعى ۋاقىتتا سۋارمالى القاپتاردى 2،5 ملن گەكتارعا دەيىن جەتكىزۋ كوزدەءلىپ وتىر.
يرريگاسيالىق جۇيەلەر، ەليەۆاتورلار، وڭدەۋشى قۋاتتار مەن لوگيستيكالىق ءتىزبەكتەردى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. مال شارۋاشىلىعىن قولداۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋدى كۇشەيتۋ قوسىلعان قۇنى جوعارى ونىمدەر شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جالپى ءونىمى جەتى جىلدا شامامەن ەكى ەسەگە، ياعني 2019 جىلعى 5،2 ترلن تەڭگەدەن 2025 جىلى 9،8 ترلن تەڭگەگە دەيىن، ازىق-تۇلىك ءوندىءرىءسىنىڭ كولەمى 1،7 ترلن تەڭگەدەن 3،9 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس، سالانى قولداۋ كولەمى جىلىنا ءبىر تريلليون تەڭگەگە جەتكىزىلدى، شارۋالارعا ءتيىستى قاراجات بۇدان بىلاي ەرتە باستان ءبولىنەدى.
ءناتيجەسىندە، اۋىل شارۋاشىلىعى جۇمىستارىنىڭ ساپاسى ايتارلىقتاي جاقساردى، ال فەرمەرلەر ءوز كەزەگىندە جىل سايىن ەلىمىزدى مول ونىممەن قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى.
قازاقستان ءداستۇرلى تۇردە الەمدىك نارىققا استىق پەن ۇن جەتكىزىپ وتىرعان جەتەكشى مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا كىرەدى، سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى ەكسپورتىنىڭ گەوگرافياسى دا ورتالىق ازيا مەن اۋعانستاننان باستاپ تاياۋ شىعىس ەلدەرى مەن قىتايعا، ەۋروپالىق وداققا جانە باسقا دا باعىتتارعا قاراي كەڭەيىپ كەلەدى.
ونەركاسىپ سەكتورىندا «بايتەرەك» ينۆەستيسيالىق حولدينگى ارقىلى بۇكىل ەلىمىز بويىنشا جۇزدەگەن جوبا قارجىلاندىرىلدى. سونىڭ ىشىندە الماتىدا جەڭىل اۆتوكولىكتەر ءوندىرىسىن، قاراعاندى وبلىسىندا Qarmet بولات قۇيۋ ونىمدەرى كاسىپورنىن، پاۆلودار وبلىسىندا قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتىن، تۇركىستان وبلىسىندا Ecoculture-Eurasia جىلىجاي كەشەءنىن، الماتى وبلىسىندا «شين-لاين» بالمۇزداق شىعاراتىن ءوندىرىس ورنىن اتاپ كورسەتۋگە بولادى.
جەتى جىلدا «بايتەرەك» ارقىلى قارجىلاندىرۋ كولەمى 2،9 ترلن تەڭگەدەن 10،4 ترلن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايدى. ءقازىرگى ۋاقىتتا حولدينگتىڭ قارجىلىق قولداۋىمەن مەتاللۋرگيادا جالپى قۇنى 3،9 ترلن تەڭگە بولاتىن 23 جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا، ماشينا جاساۋ سالاسىندا 610،6 ملرد تەڭگەگە 21 جوبا قارجىلاندىرۋ كەزەڭىندە بولسا، حيميا ونەركاسىبىندە قۇنى 636 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 11 جوبا، ال اگروونەركاسىپ كەشەنىندە 415،9 ملرد تەڭگە بولاتىن 69 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
مەملەكەت باسشىسى ىشكى ءوسىم مەن نەگىزگى جۇمىسپەن قامتۋ كوزى رەتىندە ميكرو جانە شاعىن بيزنەستى دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرەدى. شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ىجو-دەگى ۇلەسى 40،5%-عا جەتتى، اتالعان سەكتوردا شامامەن 4،5 ملن ادام جۇمىس ىستەيدى، بۇل – ەڭبەككە ءقابىلەتءتى حالىقتىڭ تەڭ جارتىسىنا جۋىعى.
شاعىن كاسىپورىنداردىڭ بەلسەندىلىگى تەك ساۋدا مەن قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قۇرىلىس، كولىك جانە وڭدەۋ ونەركاسىبىندە دە ارتىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتكەن ءجون.
شاعىن بيزنەس ءىرى جوبالاردىڭ جەتكىزۋ تىزبەگىنە كەڭىنەن قوسىلا باستادى. اكىمشىلىك كەدەرگىلەر ازايىپ، پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى سۋبسيديالاۋ، كەپىلدىك بەرۋ جانە دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ باعدارلامالارى ارقىلى قارجىلاندىرۋ جۇيەسى قولجەتىمدى بولا ءتۇستى.
جىل سايىن مىڭداعان جوباعا قولداۋ كورسەتىلىپ، وسى سەكتورداعى كاسىپكەرلەرگە ارنالعان جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋ كولەمى جۇزدەگەن ميلليارد تەڭگەگە جەتتى. سونىمەن بىرگە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى سيفرلاندىرۋ تىركەۋ مەن ەسەپ بەرۋدى جانە قولداۋ شارالارىن الۋ راسىمدەرىن جەڭىلدەتىپ وتىر.
جاڭا ينۆەستيسيالىق كەزەڭنىڭ ەلەۋلى جوبالارىنىڭ ىشىندە Alatau City كوپسالالى ۋربانيستيكالىق كلاستەرىنىڭ ورنى ەرەكشە. پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا جاڭادان بوي كوتەرەتىن قالا يننوۆاسيالىق ەكونوميكانى، جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەردى، ءبىلىم بەرۋ مەن ءىسكەرلىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەتىن ءوسۋدىڭ جاڭا باعىتىنا اينالماق.
بەلسەندى گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارى ارقىلى ەلىمىزدىڭ مينەرالدىق-شيكىزات بازاسىن كەڭەيتۋ ۇزاقمەرزىمدى ەكونوميكالىق دامۋ ستراتەگياسىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى بولىپ تابىلادى.
كەيىنگى جىلدارى مىس، نيكەل، كومىر، التىن جانە سيرەك مەتالداردىڭ بولجامدى قورى بار ونداعان پەرسپەكتيۆالىق ۋچاسكە انىقتالدى.
2026 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي قازاقستان اۋماعىن گەولوگيالىق جانە گەوفيزيكالىق زەرتتەۋ كولەمى 2،2 ملن شارشى شاقىرىمعا دەيىن جەتەدى.
پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2026–2028 جىلدارى گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنا مەملەكەت تاراپىنان 240 ملرد تەڭگەگە جۋىق ينۆەستيسيا سالىنادى. بۇل وتكەن جيىرما جىل بويى وسى سالاعا جۇمسالعان بارلىق شىعىننىڭ كولەمىنە سايكەس كەلەدى.
بۇعان قوسا، سىرتقى ينۆەستورلاردىڭ تاراپىنان دا قىزىعۋشىلىق بايقالىپ وتىر. وسى ورايدا قاجەتتى شەشىمدەردىڭ ءبارى ۇلتتىق مۇددەلەرىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ، قابىلداناتىنى انىق. مۇنداي اۋقىمدى جۇمىس ۇزاقمەرزىمدى ونەركاسىپتىك ءوسۋدىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرادى.
ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىنىڭ دامۋى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇدايى نازارىندا. مۇندا ترانسكاسپيي حالىقارالىق كولىك باعىتى نەمەسە ورتا ءدالىز ەرەكشە ماڭىزعا يە. اتالعان باعىتتا تاسىمال كولەمى كەيىنگى 7 جىلدا 5 ەسە ءوستى.
زاماناۋي تەمىرجول ينفراقۇرىلىمى ترانزيتتىك الەۋەتتى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ماسەلەن، ەلىمىزدە كەيىنگى جەتى جىل ىشىندە 1 مىڭ شاقىرىمعا جۋىق جاڭا تەمىرجول سالىندى، 9،5 مىڭ شاقىرىم جول جوندەۋ جۇمىستارىمەن قامتىلدى، ونىڭ ىشىندە 3،5 مىڭ شاقىرىمعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلدى.
شىمكەنت، اقتوبە، قاراعاندى قالالارىنداعى جانە شەكارا ماڭىنداعى تەمىرجول توراپتارىن جاڭعىرتۋ وتكىزۋ ءقابىلەءتىن ارتتىرىپ قانا قويماي، وڭىرلەردىڭ ءوزارا بايلانىسىن نىعايتىپ، لوگيستيكالىق شىعىنداردى ازايتۋعا سەپتىگىن تيگىزءدى، وسىلايشا، ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەءتىن كۇشەيءتىپ، ىشكى نارىقتى كەڭەيتە ءتۇستى.
بيىل ءبىز ۇزاق جىل بويى جوندەۋ كورمەگەن، شىنتۋايتىندا، ابدەن توزىعى جەتكەن 124 تەمىرجول ۆوكزالىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن اياقتايمىز.
تەڭىز پورتتارىنىڭ وندىرىستىك قۋاتىن كەڭەيتۋ قولعا الىندى، تەرمينالدار جاڭارتىلىپ، وتكىزۋ قابىلەتى ارتىپ كەلەدى. نەگىزگى توراپتىڭ ءبىرى – جەتىسۋ وبلىسىنداعى «قورعاس» قۇرعاق جۇك پورتى ارقىلى جىل سايىن جۇزدەگەن مىڭ كونتەينەر وتەدى.
الماتى جانە جەتىسۋ وبلىستارىندا جۇكتەردى ءبىر ورتالىققا شوعىرلاندىرىپ، وڭدەۋدەن وتكىزەتىن لوگيستيكالىق ورتالىقتار جەلىسى قۇرىلدى.
جەتى جىلدىڭ ىشىندەگى اۋىز تولتىرىپ ايتاتىن تاعى ءبىر جايت – 25 مىڭ شاقىرىمنان استام اۆتوموبيل جولى سالىنىپ، كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى، سول سياقتى ورتالىق-وڭتۇستىك، ورتالىق-شىعىس، باتىس-شىعىس نەگىزگى دالىزدەرى ىسكە اسىرىلدى، بارلىق وڭىردە جەرگىلىكتى جولدار جەلىسى ەداۋىر جاڭارتىلدى.
بۇعان دەيىن ۇزاق جىل بويى جۇيەلى قارجىلاندىرۋدان تىس قالىپ كەلگەن جەرگىلىكتى جولداردى جوندەۋ مەن جاڭادان سالۋ ەكونوميكاعا مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر بەردى: شىعىندار قىسقارىپ، ساۋدا-ساتتىق كولەمى ءوستى، شاعىن جانە ورتا بيزنەس دامىپ، وڭىرلەردىڭ ينۆەستيسيالىق تارتىمدىلىعى ارتا ءتۇستى. ءىس جۇزىندە كۇرە جولدار ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق كەڭىسءتىگىنىڭ نەگىزىنە اينالدى. اتالعان باعىتتا جۇمىستار جالعاسىپ جاتىر.
تەڭىز پورتتارىنىڭ قازىرگى جالپى وتكىزۋ قابىلەتى 22 ملن توننانى، ونىڭ ىشىندە اقتاۋ پورتى ارقىلى شامامەن 15 ملن توننا جانە قۇرىق پورتى ارقىلى 7 ملن توننانى قۇرايدى.
2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا پورتتار ارقىلى جۇك وتكىزۋ 8 ملن تونناعا دەيىن ارتتى، كونتەينەرلىك تاسىمال كولەمى 90 مىڭعا جەتتى. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتساق، 2024 جىلى بۇل كورسەتكىش شامامەن 60 مىڭ كونتەينەر بولعان ەدى.
اۆياسيا سالاسى دا تۇراقتى تۇردە ءوسىم كورسەتىپ كەلەدى: ەگەر 2023 جىلى اۋەجايلار 26 ملن جولاۋشىعا قىزمەت كورسەتسە، 2025 جىلى بۇل كورسەتكىش 31،8 ملن-عا جەتتى. قازاقستان 30-دان استام ەلمەن اۋە قاتىناسىن ورناتتى، 130 باعىت بويىنشا 600-دەن استام رەيس قاتىناپ تۇر. سونىمەن قاتار اۋەجايلار جاڭعىرتىلىپ، جاڭا تەرمينالدار سالىنۋدا، ينفراقۇرىلىمدار جاڭارتىلىپ جاتىر.
بيىل كاتونقاراعايدا، زايساندا، كەندىرلىدە، ارقالىقتا 4 جاڭا اۋەجاي ىسكە قوسىلماق. ارقالىق قالاسىنداعى 30 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى قاڭىراپ، قاراۋسىز قالعان اۋەجاي پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن قالپىنا كەلتىرىلۋدە.
كولىك ينفراقۇرىلىمىنىڭ دامۋى تۋريستىك سالاعا دا تىكەلەي اسەر ەتتى. 2022 جىلدان بەرگى پاندەميادان كەيىنگى قالپىنا كەلۋ كەزەڭىندە ەلىمىزگە ساياحاتتاپ كەلۋشىلەر قاتارى جۇڭگو، ءۇندىستان، پارسى شىعاناعى ەلدەرىنەن كەلگەن تۋريستەر ەسەبىنەن تۇراقتى ءوسىپ كەلەدى. ءىرى حالىقارالىق Lonely Planet نۇسقاۋلىعى قازاقستاندى Best in Travel 2025 رەيتينگىنە ەنگىزدى، CNN جانە The New York Times الماتىنى ۇزدىك تۋريستىك باعىت رەتىندە اتاپ ءوتتى، ال شىمبۇلاق Condé Nast Traveler نۇسقاسى بويىنشا ۇزدىك الەمدىك باعىتتار قاتارىنا ەنگىزىلدى.
وسىنى ەسكەرە وتىرىپ، مەملەكەت باسشىسى الماتى تاۋ كلاستەرىن ودان ءارى دامىتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. جوبانىڭ تابىس كوزى دە ايقىن: تاۋ كۋرورتىنىڭ ينفراقۇرىلىمىنا سالىنعان ءاربىر دوللار كۋرورتتىق ەكونوميكاعا شامامەن بەس دوللار جانە جالپى تۋريزم ەكونوميكاسىنا 15 دوللار كىرىس اكەلەدى.
وسىناۋ اۋقىمدى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ مىڭداعان جۇمىس ورنىن اشىپ، جىل سايىن شامامەن 100 ملرد تەڭگە سالىق ءتۇسىمدەرىن قامتاماسىز ەتەدى.
پرەزيدەنت تاپسىرمالارىنا سايكەس مۇنداعى بارلىق جۇمىس الەمدىك ستاندارتتار دەڭگەيىندەگى ەكولوگيالىق تالاپتاردى قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ جۇرگىزىلەدى.
مەملەكەت باسشىسى كۇردەلى سالالاردىڭ ءبىرى – ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى جۇيەءسىن ساۋىقتىرۋ باعىتىندا دا باتىل شەشىمدەر قابىلدادى. اتالعان سالالاردا ءجۇرگىزىلىپ جاتقان اۋقىمدى جۇمىستار – جەر جەردەگى بىتىراڭقى جوبالار ەمەس، ينفراقۇرىلىمدىق مۇمكىندىكتى ارتتىرا ءتۇسۋ جولىنداعى جۇيەلى ساياساتتىڭ كورىنىسى.
پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي، «ەنەرگەتيكا جانە ءتۇرعىن-ۇي كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ءومىر سۇرۋىنە اسا قاجەتتى تۇعىر سانالادى». اۋقىمدى رەفورمالار باستاۋ العانعا دەيىن ءبىرقاتار وڭىرلەردە گەنەراسيالىق قۋات كوزدەرى مەن جىلۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋى 70%-عا دەيىن جەتسە، كەي وڭىرلەردە بۇل كورسەتكىش 80%-دان اسىپ كەتكەن ەدى. ەنەرگەتيكالىق نىسانداردا بولعان ءىرى اپاتتار سالدارىنان ساقىلداعان سارى ايازدا كەي قالالارداعى تۇرعىن ۇيلەر جىلۋسىز قالعان قيىن ءساتتى ەشكىم دە ۇمىتا قويماعان شىعار.
بۇگىندە جۇرگىزىلىپ جاتقان تاريفتەردى ىرىقتاندىرۋ جانە ينۆەستيسيالار تارتۋ ساياساتى بۇرىنعىداي «جانتالاسا جاماپ-جاسقاۋدان» گورى سالانى ساپالى دەڭگەيدە جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەردى.
قاراعاندى، وسكەمەن، جەزقازعان، ەكىباستۇز، بالقاش قالالارىندا جەو-نى جاڭعىرتۋ جوبالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. الماتى، تەمىرتاۋ، ريددەردە جىلۋ قۋاتتارى جاڭارتىلۋدا، سونىمەن بىرگە اقتاۋ، اتىراۋ، ورال، تاراز، ەكىباستۇز (گرەس-2) قالالارىندا ستانسالاردىڭ قۋاتتارىن كەڭەيتۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. ودان بولەك اقتوبە، اتىراۋ، وسكەمەن، كوكشەتاۋ، قىزىلوردا، سەمەي، تاراز، تۇركىستان، ەكىباستۇز (گرەس-3) قالالارىندا جاڭا گەنەراسيا كوزدەرىنىڭ جوبالارى بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
وسىمەن ەكىنشى جىل قاتارىنان جىلۋ ماۋسىمى ايتارلىقتاي اپاتسىز ءوتىپ جاتىر دەۋگە بولادى.
پرەزيدەنت ەنەرگەتيكالىق تۇراقتىلىقتى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى دەپ اتاپ، مۇنداعى شەشىمدەر ونداعان جىلدار ىلگەرى قابىلدانۋعا ءتيىس ەكەنىن ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. بۇل رەتتە ەلىمىزدە ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ جوسپارلى تۇردە وسۋدە. ماسەلەن، ول 2019 جىلعى 106 ملرد كۆت/ساعاتتان 2025 جىلى 123،1 ملرد كۆت/ساعاتقا دەيىن جەتتى. سالىستىرمالى تۇردە ايتساق، جەتى جىلدا ىسكە قوسىلعان قۋاتتاردىڭ جالپى كولەمى الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىنىڭ ءبىر جارىم جىلدىق تۇتىناتىن ەلەكتر ەنەرگياسىنا تەڭ.
جالپى العاندا، 2027 جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىنىڭ سوڭىنا قاراي قازاقستان ەلەكتر ەنەرگياسى تاپشى ەلدەر قاتارىنان شىعىپ، پروفيسيتتىك دەڭگەيگە وتەدى.
سول سياقتى الماتىداعى جەو-2 مەن جەو-3ء-تى تابيعي گازعا اۋىستىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلىپ وتىر. بۇل ەكى جەو-نى تولىق كوشىرۋ وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتالادى. بىرنەشە ءجۇز ميلليارد تەڭگە تۇراتىن جوبالار قالانىڭ ەكولوگياسىن ايتارلىقتاي جاقسارتا تۇسپەك.
ۇزاقمەرزىمدى گەنەراسيا بالانسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ ماڭىزدى شەشىم بولدى.
اەس قۇرىلىسى ەلەكتر قۋاتىنا سۇرانىس ارتا تۇسكەن بۇگىنگىدەي جاعدايدا زياندى قالدىقتاردىڭ اۋاعا تارالۋىن ازايتىپ، گەنەراسيا كوزدەرىن ءارتاراپتاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
جوبا، سونىمەن قاتار، الداعى ۋاقىتتاعى تەحنولوگيالىق دامۋدىڭ، ءوندىرىسءتى لوكاليزاسيالاۋدىڭ جانە ينجەنەرلىك كادر دايارلاۋدىڭ بەرىك نەگىزى بولماق.
پرەزيدەنت جاريالاعان «تازا قازاقستان» باستاماسى جالپىۇلتتىق يدەياعا ۇلاستى. بۇكىل ەل بويىنشا ميلليونداعان ادام ەكولوگيالىق اكسيالارعا شىعىپ، تابيعي ايماقتاردى قوقىستان تازارتۋ، كوگالداندىرۋ، قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. جۇزدەگەن مىڭ توننا قوقىس جينالىپ، ميلليونداعان اعاش كوشەتتەرى وتىرعىزىلدى. وسى يدەيانىڭ ارقاسىندا ەكولوگيالىق مادەنيەت قالىپتاسىپ، تازالىق پەن ءتارتىپ كۇندەلىكتى ءومىر سالتىنا اينالدى.
پرەزيدەنت «اركىم وزىنەن باستاۋى كەرەك» قاعيداتىنا ءوز تاجىريبەسىمەن ۇلگى كورسەتىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى قورشاعان ورتانىڭ عانا ەمەس، ادامنىڭ وي-ساناسىنىڭ تازالىعىنا دا ايرىقشا ءمان بەرەدى. بۇل باستاما ەل ازاماتتارىنىڭ، اسىرەسە جاستاردىڭ تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ، اۋقىمدى قوزعالىسقا اينالدى.
ەكولوگيالىق كۇن تارتىبىندە مەملەكەت باسشىسى سۋ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسىنە باسا نازار اۋدارىپ وتىر. پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا ءقازىر 20 جاڭا سۋ قويماسىن سالۋ، كەمىندە 15 مىڭ شاقىرىم يرريگاسيالىق كانالدى رەكونسترۋكسيالاۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى.
ەلىمىزدەگى كولەمدى سۋ ايدىندارى – كاسپيي مەن ارال تەڭىزدەرىن ساقتاپ قالۋ ماسەلەسى ءبىرىنشى كەزەككە شىقتى. ەلىمىزدە اتالعان اكۆاتوريانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تەرەڭ زەردەلەۋ ءۇشىن كاسپيي تەڭىزىءنىڭ قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى قۇرىلدى.
جيناقتاپ كەلگەندە بۇل ەكولوگيالىق ءقاۋىپسىزدىك پەن تابيعاتتى تۇراقتى پايدالانۋدىڭ كەشەندى ءتاسىلىن قالىپتاستىرادى.
جاھاندىق سۋ رەسۋرستارى تاقىرىبىنداعى ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – مۇزدىقتاردى ساقتاپ قالۋ. ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا، 2100 جىلعا قاراي ورتالىق ازياداعى مۇزدىقتار كولەمى ايتارلىقتاي كىشىرەيەدى. پرەزيدەنت وسى ماسەلەلەرگە دە ايرىقشا نازار اۋدارىپ وتىر. قاسىم-جومارت توقايەۆ حالىقارالىق دەڭگەيدە «سۋ مۇنارالارى سەرىكتەستىگىن» قۇرۋ باستاماسىن كوتەردى، ونىڭ ماقساتى – مۇزدىقتاردى زەرتتەۋ ءارى قورعاۋ ءۇشىن جاھاندىق زەرتتەۋ ورتالىقتارىنىڭ كۇش-جىگەءرىن بىرىكتىرۋ، سول ارقىلى گلياسيولوگيالىق عىلىمدى قولداۋدى ورتاق ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋ.
الەۋمەتتىك ساياساتتا دا ساپالى رەفورمالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بيۋدجەتتەگى الەۋمەتتىك ماقساتتاعى شىعىستار بۇرىنعىسىنشا جوعارى دەڭگەيدە ساقتالىپ وتىر، ماسەلەن، 2025 جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن اتالعان سالاعا 9،3 ترلن تەڭگە باعىتتالدى، بۇل جالپى شىعىستاردىڭ 36،5%-ىن قۇرايدى.
سونىمەن قاتار قولداۋ كورسەتۋ فيلوسوفياسى دا وزگەرتىلدى: كومەك ماقساتتى، ءادىل ءارى ىنتالاندىراتىنداي بولۋى كەرەك. ال كەيىنگى ۋاقىتتارى قارقىندى ەنگىزىلىپ جاتقان سيفرلىق قۇرالدار ءۇي شارۋاشىلىقتارىنىڭ دامۋىن دالىرەك باعالاۋعا، ءتيىمسىز تولەمدەردى قىسقارتۋعا جانە رەسۋرستاردى نەعۇرلىم وزەكتى باعىتتارعا قايتا بولۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
وسى تۇستا كەيىنگى جىلدارى ادامي كاپيتالعا جۇمسالاتىن ينۆەستيسيالار ايتارلىقتاي وسە تۇسكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك: ءبىلىم بەرۋ مەن عىلىمعا سالىنعان ينۆەستيسيالار بەس ەسەدەن استى، دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋگە 3،7 ەسە ءوستى. ماڭىزدى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى – ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى، ول ەلىمىزدە شامامەن 76 جاسقا جەتتى، بۇل كورسەتكىش 2019 جىلمەن سالىستىرعاندا 3 جىلعا ارتىق.
وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جاعدايىنا دا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ كەلەدى. وسى ورايدا «ۇلتتىق قور – بالالارعا» باعدارلاماسى – پرەزيدەنتتىڭ ماڭىزدى باستامالارىنىڭ ءبىرى.
باعدارلاما شەڭبەرىندە قازاقستاندىق بالالاردىڭ شوتىنا ۇلتتىق قوردىڭ ينۆەستيسيالىق كىرىسىنەن جىل سايىن قاراجات اۋدارىلادى، ونى ءار بالا 18 جاسقا تولعاننان كەيىن ءبىلىم الۋعا نەمەسە تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋ ماقساتىندا پايدالانا الادى. باعدارلاما جۇزەگە اسىرىلعان ءۇش جىل ىشىندە ەلىمىزدەگى جەتى ملن بالانىڭ شوتىنا 2،5 ملرد دوللاردان استام قاراجات اۋدارىلدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا 2026–2030 جىلدارعا ارنالعان «قازاقستان بالالارى» ءبىرىڭعاي باعدارلاماسى بەكىتىلدى، ول قازاقستانداعى بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بارلىق قولدانىستاعى جانە جوسپارلانعان ءىس-شارالاردىڭ باسىن بىرىكتىرەدى. اتالعان قۇجات ەلدەگى ءاربىر بالانىڭ قۇقىقتارى مەن ءال-اۋقاتىن جۇيەلى تۇردە قورعاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ورنىقتى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى.
بۇدان بولەك، مەملەكەت باسشىسى ايقىنداپ بەرگەن باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى – مەكتەپ ينفراقۇرىلىمىنداعى قوردالانعان پروبلەمالاردى جويۋ. وسى ماقساتتا كەيىنگى جەتى جىلدا 1 300-دەن استام جاڭا مەكتەپ سالىندى، اپاتتى جانە ءۇش اۋىسىمدى ءبىلىم وشاقتارىنىڭ سانى ايتارلىقتاي ازايىپ، ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا جاڭارتىلدى. پرەزيدەنت باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «كەلەشەك مەكتەپتەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا عانا 2023–2025 جىلدارى بۇكىل ەلىمىز بويىنشا ەڭ جوعارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن 217 مەكتەپ سالىندى.
TALIS-2024 حالىقارالىق زەرتتەۋىنە سايكەس، قازاقستان مۇعالىمدەردىڭ ەڭبەكاقىسىمەن قاناعاتتانۋ دەڭگەيى بويىنشا الەم ەلدەرىنىڭ ۇزدىك بەستىگىنە كىردى. ەگەر 2018 جىلى بۇل كورسەتكىش نەبارى 39% بولسا، 2024 جىلى 71%-عا جەتتى. ەلىمىزدەگى پەداگوگتەردىڭ 95%-ى ءوز جۇمىسىنا كوڭىلى تولاتىنىن ايتتى.
مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار جەلىسى دە كەڭەيىپ، ولاردىڭ قاتارى 12 مىڭعا جەتتى. مەديسينالىق مەكەمەلەر سانى 830-عا دەيىن ارتتى، ال دارىگەرلەردىڭ سانى 83 مىڭنان استى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ باعالاۋىنشا، ەلىمىز انا ءولىمىنىڭ تومەندەۋ قارقىنى بويىنشا الەمدەگى جەتەكشى ون ەلدىڭ قاتارىنا كىرەدى: كورسەتكىش تاريحي مينيمۋمعا دەيىن تومەندەدى.
پرەزيدەنتتىڭ باستاماسى بويىنشا 2021 جىلى «اڭساعان ءسابي» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى، ونىڭ شەڭبەرىندە جىل سايىن ەكستراكورپورالدى ۇرىقتاندىرۋ ءراسىمدەءرىن جۇرگىزۋگە 7 مىڭ كۆوتا بولىنەدى، بۇگىندە بۇل باعدارلامانى 28 مىڭ ايەل پايدالاندى. باعدارلاما ىسكە قوسىلعالى 11 مىڭ نارەستە دۇنيەگە كەلدى.
عىلىم مەن جوعارى ءبىلىمدى دامىتۋ پرەزيدەنت تاراپىنان تەحنولوگيالىق جانە ەكونوميكالىق ءوسىمءنىڭ ستراتەگيالىق نەگىزى رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىر. ەلىمىزدە زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى مەن عىلىمي ورتالىقتاردى قولداۋ كۇشەيءتىلىپ، عىلىمي زەرتتەۋلەرگە ارنالعان گرانتتار سانى ارتىپ كەلەدى.
قازاقستاندا جەتەكشى شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ فيليالدارى مەن وكىلدىكتەرى اشىلىپ، بىرلەسكەن كامپۋستار مەن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى قۇرىلۋدا، بۇل شەتەلگە ءبىلىم ىزدەپ كەتۋشىلەر قاتارىن ازايتىپ، جاھاندىق اكادەميالىق كەڭىستىككە ىقپالداسۋ ۇدەءرىسىن كەڭەيتەدى.
مەملەكەت باسشىسى ءبىزدىڭ الدىمىزعا عىلىمدى ونەركاسىپپەن ينتەگراسيالاۋ مىندەتىن قويدى. ولاردىڭ ىشىندە ازىرلەمەلەردى كوممەرسيالاندىرۋ، ۋنيۆەرسيتەتتەر جانىنان عىلىمي پاركتەر مەن يننوۆاسيالىق ەكوجۇيەلەر قۇرۋ باستامالارى بار.
سونداي-اق بۇقارالىق سپورت پەن قولجەتىمدى سپورتتىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ – پرەزيدەنت ساياساتىنىڭ باسىم باعىتى ساناتىندا.
وڭىرلەردە جۇزدەگەن سپورت نىساندارى بوي كوتەرىپ، جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى، مىڭداعان مەكتەپ جانە اۋلا الاڭدارى جەلىسى جۇمىس ىستەيدى، ال ازاماتتاردىڭ دەنە شىنىقتىرۋمەن جۇيەءلى تۇردە اينالىسۋ دەڭگەيى 45%-عا جەتتى.
بۇل رەتتە جاڭادان سالىنعان الەۋمەتتىك جانە ينفراقۇرىلىمدىق نىسانداردىڭ ءبىر بولىگى قايتارىلعان اكتيۆتەر ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتۋ اسا ماڭىزدى. ويتكەنى بۇل بيۋدجەتكە سالماق سالماي، وتكىر پروبلەمالاردى جەدەل شەشۋگە مۇمكىندىك بەردى.
ماسەلەن، دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 183 نىسان قايتارىلعان قاراجات ەسەبىنەن سالىندى، بۇل «اۋىلدا دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ ۇلتتىق جوباسىن» جۇزەگە اسىرۋ قارقىنىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. ناتيجەسىندە، بۇگىندە ۇلتتىق جوبا اياسىندا ەلىمىزدىڭ اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرىندە جاڭادان بوي كوتەرگەن 655 العاشقى مەديسينالىق-سانيتارلىق كومەك نىسانى جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇدان بولەك، وسى قاراجات ەسەبىنەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى كوپسالالى اۋرۋحانا مەن گەماتولوگيا ورتالىعىنىڭ، ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى جەدەل مەديسينالىق جاردەم ستانساسىنىڭ، قاراعاندى وبلىسىنداعى ونكولوگيالىق ديسپانسەردىڭ وپەراسيالىق-رەانيماسيالىق بلوگىنىڭ جانە باسقا دا ءىرى مەديسينالىق ورتالىقتاردىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر.
ەل ەكونوميكاسىنا قايتارىلعان قاراجات ەسەبىنەن 227 سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ نىسانى رەكونسترۋكسيالاندى.
سونداي-اق مەكتەپتەردىڭ، سپورت نىساندارىنىڭ قۇرىلىسىنا، كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمعا جانە باسقا دا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جوبالارعا قاراجات جۇمسالۋدا. تاعى ءبىر جارقىن مىسال رەتىندە بىلتىر پايدالانۋعا بەرىلگەن Kokshe Arena كوپسالالى سپورت كەشەنىن جانە اقمولا وبلىسىنىڭ زەرەندى اۋىلىندا جاڭادان سالىنعان بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىن، پەتروپاۆلداعى بالاباقشا عيماراتىن، تۇركىستان وبلىسىنداعى مۋزىكا مەكتەبىن ايتۋعا بولادى. مۇنداي نىساندار ەلىمىزءدىڭ ءار وڭىرىندە بار.
ايتا كەتۋ كەرەك، اكتيۆتەردى قايتارۋ ساياساتى تەك زاڭ اياسىندا جۇزەگە اسىرىلادى جانە مىندەتىن ادال اتقاراتىن زاڭدى كاسىپكەرلىك قىزمەتكە ەشقانداي اسەر ەتپەيدى.
قاراجاتتى اشىق ءارى ماقساتتى پايدالانۋ بولجامدى ىسكەرلىك ورتانى قالىپتاستىرىپ، ينۆەستيسيالىق تارتىمدىلىقتى نىعايتۋ قۇرالى رەتىندە ينۆەستورلاردىڭ سەنىمىن ارتتىرا تۇسەدى.
مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندە دە ەلەۋلى وزگەرىستەر ورىن الدى. بيۋدجەت جانە سالىق ساياساتى بىرتىندەپ تۇراقتالىپ كەلەدى، ورتامەرزىمدى جوسپارلاۋ تەتىكتەرى كۇشەيتىلدى، مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ قۇرالدارى ەنگىزىلدى. بيۋدجەت پروسەسى ناتيجەگە جانە دامۋ باسىمدىقتارىنا باعدارلانىپ وتىر، بۇل شىعىستاردى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماقساتتارمەن بايلانىستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سالىق رەفورماسى – ۋاقتىلى قابىلدانعان شەشىم بولدى. ول قوردالانعان ماسەلەلەردىڭ جاۋابىن تابۋعا جول اشتى. سالىق رەفورماسى ايقىن ءارى ءادىل جۇيەنى قالىپتاستىرۋعا، بيزنەستىڭ جاساندى تۇردە بولشەكتەنۋ مۇمكىندىكتەرىن ازايتۋعا جانە ادال ءارى ءادىل باسەكەلەستىككە جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس سالىق قىزمەتى بيزنەس جانە ازاماتتارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ سەرۆيستىك مودەلىنە كوشۋدە: سالىق قىزمەتتەرىن سيفرلاندىرۋ، تاۋەكەلدەردىڭ الدىن الا وتىرىپ قاداعالاۋ جانە ەسەپ بەرۋدى اۆتوماتتاندىرۋ، فيسكالدىق تۇراقتىلىقتى قولايلى ءارى بولجامدى ورتامەن ۇيلەستىرە وتىرىپ، ادال سالىق تولەۋشىلەرگە جۇكتەمەنى ازايتادى.
مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ «زاڭ مەن ءتارتىپ» قاعيداتى باستى ورىندا تۇر.
اتالعان ۇستانىم قوعامدىق ءقاۋىپسىزدىك پەن قۇقىق ۇستەمدىگىنە تولىق كەپىلدىك بەرەدى ءارى ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋدىڭ نەگىزگى شارتى بولىپ تابىلادى.
ازاماتتاردىڭ، قوعامنىڭ جانە مەملەكەتتىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى ءمۇددەلەرىن قورعاۋ – باستى باسىمدىق. ءبۇگىندە قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ، ونىڭ جۇمىسىنىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋ بويىنشا جۇيەءلى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
ماسەلەن، وزىق سيفرلىق شەشىمدەر ەنگىزىلۋدە، سەرۆيستىك پوليسيا پراكتيكاسى دامىپ، كادرلىق الەۋەت نىعايتىلىپ جاتىر.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن سيفرلىق ترانسفورماسيا جۇزەگە اسۋدا. 2019 جىلدان بەرى قازاقستان جەكەلەگەن قىزمەتتەردى سيفرلاندىرۋدان باستاپ، ونىڭ كەڭ اۋقىمدى مودەلىنە دەيىنگى جولدان ءوتتى. بۇل ينفراقۇرىلىمداعى ماڭىزدى تەتىكتەردىڭ قاتارىندا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەكەمەنشىك سەرۆيستەر اراسىندا دەرەكتەر الماسۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جانە سيفرلىق بيزنەس مودەلدەرى مەن قارجىلىق تەحنيكالىق شەشىمدەر ءۇشىن اشىق ەكوجۇيەنى قالىپتاستىراتىن Smart Bridge ينتەگراسيالىق پلاتفورماسىن ايتۋعا بولادى. سيفرلاندىرۋ ءبىزدىڭ مەملەكەتكە ازاماتتارعا پرواكتيۆتى فورماتتا قىزمەت ۇسىنىپ، قولداۋ كورسەتۋگە ءمۇمكىندىك بەردى.
سيفرلاندىرۋدىڭ ەكونوميكالىق اسەرىن بيۋدجەت شىعىستارى مەن الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى بايقاۋعا بولادى. قازاقستان بۇۇ EGDI يندەكسىندە 193 ەلدىڭ ىشىندە 24-ورىندا تۇر جانە ونلاين-سەرۆيستەر دەڭگەيى بويىنشا الەمدىك كوشباسشىلاردىڭ وندىعىنا كىرەدى.
بۇعان قوسا، پرەزيدەنت باستاماسىمەن Alem.ai حالىقارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعى قۇرىلدى، ول ءقازىردىڭ وزىندە زەرتتەۋشىلەردى، ستارتاپتار مەن نوۆاتورلاردى تارتۋ الاڭىنا اينالىپ ۇلگەردى.
مەملەكەت باسشىسى 2026 جىلدى سيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى دەپ جاريالاعانى بەلگىلى. ۇكىمەت ەكونوميكا مەن مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ بارلىق سالاسىنا وزىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋگە باعىتتالعان Digital Qazaqstan ستراتەگياسىن ازىرلەپ جاتىر.
قاسىم-جومارت توقايەۆ ەل تىزگىنىن قولىنا العان جەتى جىل داعدارىستارعا جەدەل ارەكەت ەتۋدەن جۇيەلى دامۋعا كوشۋ كەزەڭى بولدى: ەكونوميكا اناعۇرلىم ءارتاراپتاندىرىلعان، ينۆەستيسيالار ورنىقتى، ينفراقۇرىلىم بارىنشا سەنىمدى، الەۋمەتتىك ساياسات مەيلىنشە ءتيىمدى بولا ءتۇستى.
وسىناۋ باتىل قادام قازاقستانعا ينستيتۋسيونالدىق تۇرعىدا قالىپتاسقان مودەل مەن ۇزاقمەرزىمدى باسىمدىقتارعا سۇيەنە وتىرىپ، بولاشاققا سەنىممەن قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
بۇگىندە قازاقستان دامۋدىڭ تاريحي كەزەڭىندە تۇر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن كەڭ اۋقىمدى اشىق تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ساراپشىلاردىڭ جانە عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ، قازاقستاندىق قوعامنىڭ بارلىق سالا وكىلدەرىنىڭ پىكىرى ەسكەرىلگەن ەلىمىزدىڭ تۇبەگەيلى جاڭا كونستيتۋسياسىنىڭ جوباسى ازىرلەندى.
جاڭا اتا زاڭىمىزدىڭ باستى ەرەكشەلىگى — ونىڭ ءورشىل رۋح پەن كەمەل كەلەشەككە دەگەن ۇمتىلىسىندا. قۇجات حالىقتىڭ ارمان-مۇراتىمەن ۇندەسىپ جاتىر. وندا مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعاسى – پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇزاقمەرزىمدى تۇراقتى دامۋىنىڭ بەرىك نەگىزىن قالاپ، بىرنەشە بۋىن ۇرپاقتىڭ اماندىعى مەن ءقاۋىپسىز ءومىرىن قامتاماسىز ەتۋدەگى ەرىك-جىگەرى ايقىن كورىءنىس تاپقان.
مەن ەلىمىزدىڭ ازاماتتارى دۇرىس تاڭداۋ جاساپ، مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىن قولداپ، قۋاتتى، ادىلەتتى، وركەندەگەن قازاقستاندى قۇرۋعا ءوز ۇلەسىن قوساتىنىنا سەنىمدىمىن.
ولجاس بەكتەنوۆ،
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-مينيسترى
