قازاقستاننىڭ رۋحاني مۇراسىن ساقتاۋ – ۇلتتىق بولمىستى تانۋدىڭ, تاريحي ساباقتاستىقتى قامتاماسىز ەتۋدٸڭ جەنە مەدەني-ٶركەنيەتتٸك قۇندىلىقتاردى بولاشاق ۇرپاققا جەتكٸزۋدٸڭ ماڭىزدى العىشارتى بولىپ تابىلادى. ۋاقىت ٶتە كەلە تابيعي-كليماتتىق جەنە انتروپوگەندٸك فاكتورلاردىڭ ىقپالىنان كٶنە قۇجاتتار مەن سيرەك قولجازبالار تٷرلٸ دەرەجەدە زاقىمدانىپ, جويىلىپ كەتۋ قاۋپٸنە ۇشىرايدى.
مۇنداي تاريحي جەدٸگەرلەر – حالقىمىزدىڭ مەدەني-تاريحي دامۋىن ايقىندايتىن, عىلىمي تۇرعىدان قۇندىلىعى جوعارى دەرەككٶزدەر. ولاردى ساقتاۋ, قالپىنا كەلتٸرۋ جەنە تٷپنۇسقا قالپىندا كەلەشەك ۇرپاققا جەتكٸزۋ – اسا كٷردەلٸ ەرٸ جاۋاپتى مٸندەت. وسى باعىتتا جۇمىس ٸستەيتٸن وتاندىق مەكەمەلەردٸڭ قاتارىندا «عىلىم ورداسى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتٸك كەسٸپورنىنا قاراستى رەستاۆراتسييا جەنە كونسەرۆاتسييا ورتالىعى ماڭىزدى رٶل اتقارادى.
بۇل ورتالىق – قازاقستاندا جازبا مۇرانى عىلىمي نەگٸزدە قالپىنا كەلتٸرٸپ, ونى ۇزاق مەرزٸمگە ساقتاۋعا ارنالعان مامانداندىرىلعان, ٸرگەلٸ كەسٸبي قۇرىلىم. قر عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترلٸگٸنٸڭ قولداۋىمەن 2023 جىلى قۇرىلعان بۇل مەكەمە از ۋاقىت ٸشٸندە ٶز سالاسىنىڭ كٶشباسشىسىنا اينالدى. جۇمىس جٷيەسٸ مەن عىلىمي ەدٸستەمەسٸ حالىقارالىق تەجٸريبەگە نەگٸزدەلگەن ورتالىق بٷگٸندە سيرەك دەرەكتەردٸ ساقتاۋدىڭ, قالپىنا كەلتٸرۋدٸڭ يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالارىن قولدانۋدا.
ورتالىقتا قۇجاتتار ارنايى اكتپەن قابىلدانىپ, ولاردىڭ باستاپقى كٷيٸ فوتوفيكساتسييا ەدٸسٸ ارقىلى تٸركەلەدٸ. بۇدان كەيٸن قاعازدىڭ حيمييالىق قۇرامى مەن بيولوگييالىق جاعدايى زەرتتەلٸپ, زەڭ, باكتەرييا سىندى زاقىمداۋشى ەلەمەنتتەردەن تازارتىلادى. جىرتىلعان نەمەسە ٷگٸتٸلگەن بەتتەر قايتا قالپىنا كەلتٸرٸلٸپ, قۇجاتتىڭ تەحنيكالىق پاسپورتى تولتىرىلادى. رەستاۆراتسييا پروتسەسٸ اياقتالعان سوڭ قۇجات تاعى دا ۆيزۋالدى تٸركەۋدەن ٶتٸپ, تٷپتەلٸپ, ساقتاۋ ورنىنا قايتارىلادى. بۇل – شەبەرلٸك پەن دەلدٸكتٸ تالاپ ەتەتٸن, بٸرنەشە كەزەڭنەن تۇراتىن كٷردەلٸ پروتسەسس.
بٷگٸنگٸ تاڭدا بۇل باعىتتا التى مامان ەڭبەك ەتۋدە. ولاردىڭ بٸرٸ – رەسەيدە بٸلٸم العان, جيىرما جىلدىق تەجٸريبەسٸ بار جوعارى دەرەجەلٸ رەستاۆراتور. سونىمەن قاتار, حالىقارالىق سەرتيفيكاتتارعا يە بٸلٸكتٸ شەبەرلەر مەن ورتالىقتا ارنايى وقىتۋدان ٶتكەن جاس ماماندار بار. مامان تاپشىلىعىن جويۋ ماقساتىندا ورتالىق جانىنان تاعىلىمدامالار مەن كەسٸبي كۋرستار ۇيىمداستىرىلۋدا. مۇنداي باستامالار – بولاشاققا سالىنعان تيٸمدٸ ينۆەستيتسييا.
ورتالىقتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى دا قازٸرگٸ زامان تالابىنا ساي. سيرەك باسىلىمداردى ساپالى ەرٸ قاۋٸپسٸز قالپىنا كەلتٸرۋگە ارنالعان كەڭ فورماتتى قۇرىلعىلار, ميكروسكوپتار, pH-ٶلشەگٸشتەر, ينكۋباتورلار, دەزينفەكتسييا مەن بەيتاراپتاندىرۋعا ارنالعان جابدىقتار, قاعاز ٶڭدەۋگە ارنالعان زاماناۋي قۇرىلعىلار تولىقتاي ٸسكە قوسىلعان. بۇل تەك قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى ٷشٸن ەمەس, عىلىمي زەرتتەۋ جٷرگٸزۋ ٷشٸن دە ٷلكەن مٷمكٸندٸك.
مەكەمە شەتەلدٸك عىلىمي ورتالىقتارمەن تىعىز ەرٸپتەستٸك ورناتقان. تٷركيياداعى يسلام مەدەنيەتٸ مەن ٶنەرٸن زەرتتەۋ ورتالىعى, يراننىڭ ۇلتتىق كٸتاپحاناسى, رەسەيدٸڭ رەستاۆراتسييالىق مەكەمەلەرٸمەن تەجٸريبە الماسۋ ٷدەرٸسٸ جولعا قويىلعان. بۇل ىنتىماقتاستىق نەتيجەسٸندە وزىق ەدٸستەمەلەر مەن تەحنيكالار ەلٸمٸزگە ەنگٸزٸلۋدە. سونىمەن قاتار, اقش پەن ۇلىبريتانييا سىندى ەلدەردٸڭ ارحيۆ جەنە كٸتاپحانا سالاسىنداعى جۇمىس تەجٸريبەسٸ دە سارالانىپ, ەنگٸزٸلۋدە.
بٷگٸندە ورتالىق «عىلىم ورداسى» قۇرامىنداعى ورتالىق عىلىمي كٸتاپحانا, عىلىمي ارحيۆ, سيرەك كٸتاپتار مۋزەيٸ جەنە ٶزگە دە مەكەمەلەردٸڭ قورىندا ساقتالعان مىڭداعان تاريحي دەرەككٶزدٸ قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارىن جٷيەلٸ تٷردە جٷرگٸزٸپ كەلەدٸ. الداعى ۋاقىتتا دا بۇل باعىتتاعى جۇمىس اۋقىمدى عىلىمي باعدارلامالار نەگٸزٸندە ودان ەرٸ كەڭەيتٸلە تٷسپەك.
2025–2027 جىلدارعا ارنالعان عىلىمي جوبا اياسىندا «قازاقستاننىڭ قولجازبا مۇراسى: رەەسترلەۋ, رەستاۆراتسييالاۋ, عىلىمي كاتالوگتاۋ, تسيفرلاندىرۋ جەنە كەشەندٸ كوديكولوگييالىق زەرتتەۋ» اتتى ٸرگەلٸ جوبا جٷزەگە اسپاق. بۇل باستاما ارقىلى وتاندىق قولجازبالاردىڭ تولىققاندى عىلىمي بازاسى جاسالىپ, ساقتاۋ ستاندارتتارى حالىقارالىق دەڭگەيگە كٶتەرٸلمەك. سونىمەن قاتار, ورتالىقتى بولاشاقتا ٶڭٸرلٸك كەسٸبي حابقا اينالدىرۋ كٶزدەلۋدە.
رەستاۆراتسييا مەن كونسەرۆاتسييا – تەك ماتەريالدىق قۇندىلىقتاردى قالپىنا كەلتٸرۋ عانا ەمەس, رۋحاني مۇرانى جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزدى جولى. وسى تۇرعىدان العاندا, اتالعان ورتالىقتىڭ اتقارىپ وتىرعان جۇمىسى – ۇلتتىق جادىمىزدى ساقتاۋ باعىتىنداعى ستراتەگييالىق ماڭىزى بار قىزمەت. قالپىنا كەلتٸرٸلگەن ەر پاراق – حالقىمىزدىڭ رۋحاني بولمىسىنا قوسىلعان ٷلەس, ال تسيفرلانعان ەربٸر دەرەك – ۇرپاققا امان جەتەتٸن تاريحي شەجٸرە.
رەستاۆراتسييا جەنە كونسەرۆاتسييا ورتالىعى – قازاقستاننىڭ مەدەني مۇراسىن جاڭعىرتىپ, كٶنە قولجازبالار مەن سيرەك قۇجاتتارعا جاڭا ٶمٸر سىيلاۋ ارقىلى ۇلتتىق جادىمىزدى ساقتاۋ ٸسٸنە ٷلەس قوسىپ كەلەدٸ. بۇل – تاريحي دەرەكتەردٸ كەلەشەك بۋىنعا قولجەتٸمدٸ ەتۋدٸڭ تيٸمدٸ جولى.
ورتالىقتىڭ قىزمەتٸ ەلٸمٸزدٸڭ رۋحاني بايلىعىن حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىتۋعا جول اشىپ, مۇرانى ساقتاۋ ٸسٸن جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرۋدە. ۇلتتىق جادىمىزدى ساقتاۋ – ٶتكەنگە قۇرمەت, بولاشاققا امانات ەكەنٸن دەلەلدەيتٸن بۇل مەكەمە ەل يگٸلٸگٸ جولىندا ەڭبەك ەتۋدٸ جالعاستىرا بەرمەك.
