سول سيياقتى تٷركييا جەرٸندە اناۋ ايتقانداي مۇنايدىڭ مول قورى جوق. بٸراق تٷركييادا تەڭٸز تابانىندا مۇناي-گاز كەنٸشتەرٸن بارالاپ-بۇرعىلايتىن الپاۋىت قوندىرعىلار بار بٸردەن بٸر – مەملەكەت.
بٷگٸن تٷرٸك اعايىندار دەل وسىنداي قوندىرعىنىڭ تٶرتٸنشٸسٸن ٸسكە قوستى. ەنە, دامىعان ەلدەردٸ ەكونوميكاسىن ەرتاراپتاندىرۋ ٷشٸن وسىلاي ەرەكەتكە بارىپ جاتىر.
بٸزدەر عوي, تەڭٸزگە «شىعا المايمىز, اناۋ-مىناۋ» دەگەن ەڭگٸمەنٸ 30 جىل بويى ەستٸپ كەلدٸك. ەل مٷددەسٸ ٷشٸن قىزمەت ەتەتٸن باسشى بولسا بٸز تەڭٸزگە شىعا المايمىز دەپ قاراپ وتىرمايدى. تەڭٸز جاعاسىنداعى ەلدەرمەن وداقتاسىپ, تۇتاستاي فلوت قۇرىپ تاستاۋىنا بولادى.
بٸلەسٸز بە, قازاقستان مۇنايعا باي ەل بولسا دا مول مۇنايدى ساقتايتىن ٸرٸ امبارى جوق ەل. 30 جىلدا قازاقتىڭ مۇنايىن باۋىرىنا باسقان قۇلىباەۆتار امبار سالىپ باسىن اۋىرتپادى.
دامىعان ەلدەر مۇنايدىڭ باعاسى قۇلدىراعان كەزدە امبارلارىن مۇنايعا تولتىرىپ الىپ, باعا كٶتەرٸلگەندە قايتا ساتىپ, مۇنايعا باي ەلدەن ارتىق پايدا تابادى.
ال بٸز بولساق, مۇنايعا باي بولساق تا قارا التىندى ساقتايتىن بٸر امبارىمىز جوق. مۇنايدى قويىڭىزشى, بٸزدٸڭ ەلدە پيياز بەن كارتوپتى ساقتايتىن قويمالاردىڭ ٶزٸ تاپشى ەمەس پە? مۇنداي جاعدايدا امباردى ايتىپ, جۇرتتىڭ باسىن اۋىرتپاي-اق قويالىق.
كٶك-ٶنٸس ساقتايتىن جٸبٸ تٷزٸ قويما بولماعاننان كەيٸن كٶكتەمدە پيياز بەن سەبٸزدٸڭ باعاسى شارىقتاپ كەتۋٸ بٸز ٷشٸن قالىپتى دٷنيەگە اينالعانى قاشان.
ەندٸ نەگٸزگٸ ەڭگٸمەمٸزگە قايتا ورالساق, كٷنٸ كەشە عانا باۋىرلاس تٷركييا ەلٸ تەڭٸز تابانىندا مۇناي-گاز قورىن بارلاپ-بۇرعىلايتىن الىپ قوندىرعىسىن سۋعا تٷسٸردٸ.
تٷركييادا دەل وسىنداي تٶرت قوندىرعى بار. ولار – «فاتيح» (Fatih), «كانۋني» (Kanuni ) جەنە «ياۆۋز» (Yavuz) دەپ اتالادى. مۇناي-گاز سالاسىنا بارلاۋ-بۇرعىلاۋ پايدالى كەسٸپ بولعاننان كەيٸن رەسمي انكارا تٶرتٸنشٸ پلاتفورماسىن سۋعا تٷسٸرٸپ, ٷلكەن قۋانىشقا كەنەلدٸ.
بٷگٸندە تٷركييا «بٸزدٸڭ اتا-بابالارىمىز جارتى ەلەمدٸ جاۋالاپ العان» دەپ كەۋدە كەرٸپ ماقتانبايدى. قازٸر تٷركييا «بايراقتارىمەن», وق ٶتپەيتٸن ەسكەري كيٸمدەر شىعاراتىن ٶندٸرٸسٸمەن, مۇناي-گاز قورىن بارلاپ-بۇرعىلايتىن قوندىرعىلارىمەن ماقتانادى.
تٷركييانىڭ مەملەكەتتٸك مۇناي كومپانيياسى باس ديرەكتورى جاڭا مەليح بٸلگٸن بارلاۋ-بۇرعىلاۋ كەمەلٸرٸنٸڭ سوڭعى جەتٸنشٸ بۋىنىنا جاتاتىن جاڭا قوندىرعىنىڭ ۇسىندىعى 238 مەتر, ەنٸ 42 مەتٸر ەكەنٸن العا تارتتى.
– جاڭا قوندىرعىدا 200 ادام ەڭبەك ەتٸپ, تەڭٸز تابانىنان 12 200 مەترگە دەيٸن بۇرعىلاۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزە الادى. دٷنيەجٷزٸندە مۇنداي بارلاۋ-بۇرعىلاۋ كەمەلەرٸنٸڭ سانى 4-5 عانا. الداعى ۋاقىتتا بٸزدەر وسى كەمەلەر ارقىلى مۇنايلى ەلدەرگە قىزمەت كٶرسەتٸپ, تٷرٸك ەكونوميكاسىن دامىتۋعا ٶز ٷلەسمٸزدٸ قوسامىز, – دەدٸ مەليح بٸلگٸن.
مۇنايى جوق بولسا دا مۇناي ٶندٸرۋ تەحنولوگيياسىن جەتٸك مەڭگەرگەن تٷركيياعا سەتتٸلٸك تٸلەيمٸز. كٸم بٸلەدٸ? جاڭا قازاقستاندى سەتتٸ قۇرساق, بٸز دە مۇناي ساقتايتىن امبار سالىپ, مۇحيتتاردا كٶك بايراعىمىزدى جەلبٸرەتٸپ, مۇناي تاسيتىن تانكەرلەرٸمٸز جٷزٸپ جٷرەر. قۇداي قازاقتى سوعان جەتكٸزسٸن.
نۇرلان جۇماحان
