پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ پارلامەنتتٸك اسسامبلەياسىنا (TURKTIME) مٷشە ەلدەردٸڭ پارلامەنت سپيكەرلەرٸمەن كەزدەستٸ. جيىن بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى ايماقتىق ىقپالداستىقتى تەرەڭدەتۋ, ەكونوميكالىق ەرٸپتەستٸكتٸ نىعايتۋ جەنە قازٸرگٸ زامانعى سىن-قاتەرلەرگە بٸرلەسٸپ جاۋاپ بەرۋ مەسەلەلەرٸن كٶتەردٸ. سونىمەن قاتار قازاقستاندا جٷزەگە اسىپ جاتقان ساياسي رەفورمالار, تٷركٸ ەلدەرٸنٸڭ ورتاق باستامالارى جەنە پارلامەنتتٸك ديپلوماتييانىڭ ماڭىزى جٶنٸندە كەڭٸنەن توقتالدى. Dalanews.kz كەزدەسۋدە كٶتەرٸلگەن ٶزەكتٸ مەسەلەلەرگە شولۋ جاسادى.
قازاقستان تٷركٸ ينتەگراتسيياسىن دامىتۋعا مٷددەلٸ
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ تاڭدا تٷركٸ ەلدەرٸ اراسىنداعى ىقپالداستىق جىل سايىن نىعايىپ كەلەدٸ.
“پارلامەنتتٸك اسسامبلەيا – ٶتە ماڭىزدى ساياسي قۇرىلىم. قازاقستان بۇل ۇيىمدى بارىنشا قولدايدى. مەن ٶزٸم ون جىل بويى سەنات تٶراعاسى رەتٸندە جۇمىس ٸستەدٸم, پارلامەنتارالىق بايلانىستارعا بەلسەندٸ تٷردە قاتىستىم. جالپى, پارلامەنتتٸڭ جۇمىسىن جاقسى بٸلەمٸن, تٷسٸنەمٸن. قازٸر پارلامەنتتٸك اسسامبلەيا اياسىنداعى بٸرلەسكەن كٷش-جٸگەرٸمٸزدٸڭ ارقاسىندا تٷركٸ ىنتىماقتاستىعى جىلدان جىلعا نىعايىپ كەلە جاتىر. بۇل – ٶتە جاقسى ٷدەرٸس, سەبەبٸ تۇتاس تٷركٸ جۇرتىنىڭ حالىقارالىق بەدەلٸ مەن ىقپالى دا ارتا تٷسۋدە. ەڭ باستىسى, ەلدەرٸمٸزدٸڭ اراسىندا ٶزارا جاقىنداسۋعا دەگەن تالپىنىس بار. قازاقستان الداعى ۋاقىتتا دا تٷبٸ بٸر تٷركٸ حالىقتارىنىڭ جان-جاقتى ىنتىماقتاستىعىن دامىتا بەرۋگە مٷددەلٸ”, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
TURKTIME اياسىنداعى جەتٸستٸكتەر جەنە ورتاق ەلٸپبي
پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ پارلامەنتتٸك اسسامبلەيا ۇسىنعان تىڭ باستامالاردى قولدايتىنىن جەنە ۇيىمنىڭ ەلەۋەتٸن حالىقتاردىڭ ورتاق مٷددەسٸنە پايدالانۋعا دايىن ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ.
“قازاقستان – تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشىلاردىڭ بٸرٸ. بۇل قۇرىلىم ەلدەرٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق جەنە مەدەني-گۋمانيتارلىق دامۋىنا ەرەكشە ىقپال ەتەدٸ دەپ سەنەمٸز. ونىڭ ەلەۋەتٸن حالىقتارىمىزدىڭ ورتاق ماقساتىنا پايدالانعان جٶن دەپ سانايمىز. بىلتىر قازاقستان تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمىنا تٶراعالىق ەتتٸ. "TURKTIME" ۇرانىمەن بٸز بٸرقاتار ماڭىزدى جوبانى جٷزەگە اسىردىق. تٷركٸ ىقپالداستىعىن تەرەڭدەتۋگە سەرپٸن بەرەتٸن 100-گە جۋىق ٸس-شارا ۇيىمداستىردىق. استانادا V دٷنيەجٷزٸلٸك كٶشپەندٸلەر ويىندارى ٶتتٸ. بايراقتى بەسەكە ۇلى دالا ٶركەنيەتٸن جەر-جاھانعا تانىتتى. تٷركٸ ەلٸپبيٸنٸڭ ورتاق نۇسقاسى بەكٸتٸلدٸ. مۇنى تاريحي وقيعا دەۋگە بولادى”, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
ەكونوميكالىق بايلانىستار مەن جاڭا باستامالار
سونداي-اق پرەزيدەنت تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمى جانىنان تۇراقتى ٶكٸلدەر ينستيتۋتىنىڭ قۇرىلۋىن جەنە مەملەكەتتەر اراسىنداعى ساۋدا, ەنەرگەتيكا, قارجى, ينۆەستيتسييا سالالارىنداعى بايلانىستىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
“تٷركٸ ينۆەستيتسييالىق قورى ٶز قىزمەتٸن تيٸمدٸ جٷرگٸزٸپ وتىر. وسىنىڭ بەرٸ – تٷركٸ ىقپالداستىعىن بەكەمدەي تٷسەتٸن ماڭىزدى قادامدار. بٸز تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمى سامميتتەرٸنٸڭ قورىتىندىلارىن جوعارى باعالايمىز. ۋاعدالاستىقتاردى ساپالى جٷزەگە اسىرۋعا ەرەكشە مەن بەرەمٸز. جاقىندا ماجارستاندا ٶتكەن مەملەكەت باسشىلارىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋٸ نەتيجەلٸ بولدى. قازاقستان وسى يگٸ ٷردٸستٸ جالعاستىرا بەرۋگە قاشاندا ەزٸر. بۇل رەتتە, مەن كەلەسٸ باسقوسۋدى كيەلٸ تٷركٸستاندا ٶتكٸزۋدٸ ۇسىندىم”, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
ساياسي رەفورمالار جەنە ەدٸلەتتٸ قازاقستان
پرەزيدەنت كەيٸنگٸ جىلدارى قازاقستاندا جان-جاقتى جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان ساياسي جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق رەفورمالارعا دا توقتالدى.
“بٸز جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ارقىلى كونستيتۋتسيياعا ماڭىزدى تٷزەتۋلەر ەنگٸزدٸك. “كٷشتٸ پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتٸن ٷكٸمەت” قاعيداتىنا نەگٸزدەلگەن جاڭا جٷيەگە كٶشتٸك. پرەزيدەنت جەتٸ جىلدىق مەرزٸمگە بٸر رەت قانا سايلاناتىن بولدى. پارلامەنتتٸڭ قۇزىرى كەڭەيدٸ, ٷكٸمەتتٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ ارتتى. ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ جٷيەسٸ جەتٸلە تٷستٸ. كونستيتۋتسييالىق سوت قۇرىلدى. جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك تٷبەگەيلٸ جاڭعىرتىلا باستادى. بيىلدان باستاپ ەلٸمٸزدەگٸ بارلىق اۋدان ەكٸمدەرٸن حالىق تٸكەلەي سايلايتىن بولدى. وبلىستىق جەنە اۋداندىق مەسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ 90 پايىزى بٸر مانداتتى وكرۋگتەن, ياعني تٸكەلەي داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلانۋدا. ەلٸمٸزدٸڭ قوعامدىق-ساياسي ٶمٸرٸندە مۇنداي اۋقىمدى ٶزگەرٸس بۇرىن-سوڭدى بولعان ەمەس”, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونداي-اق ول زاڭ مەن تەرتٸپ قاعيداتىنا نەگٸزدەلگەن ەدٸلەتتٸ قازاقستان قۇرۋدى تٷپكٸ ماقساتىمىز دەپ اتادى.
“بۇل تۇجىرىمنىڭ اجىراماس بٶلٸگٸ – تازا قازاقستان كونتسەپتسيياسى, ونى بٸز تٷبەگەيلٸ ٸسكە اسىرۋىمىز كەرەك. تازا قازاقستان دەگەنٸمٸز – تەك تازالىق قانا ەمەس, بۇل – حالقىمىزدىڭ بولمىسىن جاڭعىرتۋ, ٶركەنيەتتٸ ۇستانىمدارعا قاراي بەت بۇرۋ دەگەن سٶز. مەن حالىقپەن, ەسٸرەسە, جاستارمەن كەزدەسكەن كەزدە ولارعا ٷنەمٸ ەلٸمٸزدٸڭ كەلەشەگٸ – ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ قولىندا دەپ ايتامىن. بۇل – شىندىق, اقيقات. سوندىقتان جاستارىمىز سانالى, اقىلدى, كٶزٸ اشىق, ۇقىپتى, زايىرلى جەنە ادال بولۋى كەرەك”, – دەدٸ پرەزيدەنت.
ەكونوميكاداعى ٶسٸم مەن تسيفرلاندىرۋعا باسىمدىق
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ باعىتى ناقتى ايقىندالىپ, سوعان سەيكەس جٷيەلٸ رەفورمالار قولعا الىنعان.
“سونىڭ ارقاسىندا 2024 جىلى ەلٸمٸزدٸڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸنٸڭ كٶلەمٸ شامامەن 290 ميلليارد دوللارعا جەتتٸ. بۇل بٸر ادامنىڭ باسىنا شاققاندا 14 مىڭ دوللار دەگەن سٶز. بٸراق الدىمىزدا تۇرعان تٷيتكٸلدەر از ەمەس. ولاردى ويداعىداي شەشۋ ٷشٸن بٸرقاتار ماڭىزدى ٸس-شارالاردى قولدانۋ كەرەك. اتاپ ايتقاندا: ٸرٸ ينفراقۇرىلىم جوبالارىن جٷزەگە اسىرۋ, جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جەنە جاساندى ينتەللەكتٸنٸ دامىتۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىنا جان-جاقتى قولداۋ كٶرسەتۋ, كٶلٸك-لوگيستيكا سالاسىنىڭ ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ بويىنشا قازٸر بەلسەندٸ جۇمىس جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. بيىل ەكونوميكالىق ٶسٸم 5 پايىزدان استام بولماقشى. وسى مٸندەتتەردٸ جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن تٷركٸ مەملەكەتتەرٸمەن تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ٶتە ماڭىزدى”, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتٸڭ ايتۋىنشا, استاناداعى القالى جيىن “تURKTIME: پارلامەنتتٸك ديپلوماتييانىڭ رٶلٸ” دەگەن تاقىرىپتا ٶتەدٸ. مەملەكەت باسشىسى مۇنى تولىقتاي قولدايتىنىن ايتتى. قازٸرگٸ سىن-قاتەرگە تولى الماعايىپ زاماندا ٶزارا ىقپالداستىقتى نىعايتۋ اسا ماڭىزدى.
“قازاقستان باۋىرلاس ەلدەر اراسىنداعى پارلامەنتارالىق بايلانىسقا, ەسٸرەسە, حالىقتىق ديپلوماتيياعا ەرەكشە مەن بەرەدٸ. تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ پارلامەنتتٸك اسسامبلەياسى – اسا بەدەلدٸ حالىقارالىق ۇيىم, ىنتىماقتاستىعىمىزدى دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن بٸرەگەي قۇرىلىم دەپ كٷمەنسٸز ايتۋعا بولادى. سٸزدەردٸڭ ۇيىم اياسىنداعى بٸرلەسكەن جۇمىستارىڭىزدىڭ مەن-ماڭىزى ٶتە زور”, – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
جيىنداعى قورىتىندى سٶزٸندە پرەزيدەنت بۇل كەزدەسۋ تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ ماقسات-مٷددەسٸ بٸر ەكەنٸن ايقىن كٶرسەتەتٸنٸن ايتىپ, تاتۋلىقتى ساقتاۋ مەن نىعايتۋ بارشاعا ورتاق مٸندەت ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
“قازاقستان تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ پارلامەنتتٸك ديپلوماتيياسىن بارىنشا قولدايدى. بٸز بەرٸمٸز تاتۋ بولساق, وسى قۇبىلمالى زاماندى امان-ەسەن ەڭسەرەمٸز, ەكونوميكالارىمىزدىڭ دامۋىنا ٷلكەن سەرپٸن بەرەمٸز, تٶرت قۇبىلامىز تٷگەل بولماق. باۋىرىمىز بٷتٸن, باۋىرلاستىعىمىز مەڭگٸ بولسىن!”, – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
