قازىعۇرت تاۋىنىڭ بٶكتەرٸندە ورنالاسقان ەلدٸ مەكەندەردەگٸ قۇرىلىسقا تاس, قۇم قازىپ الاتىن كارەرلەردەگٸ جارىلىستاردىڭ زاقىم كەلتٸرۋ ىقتيمالدىلىعى جوعارى.
كارەرلەردەگٸ جۇمىستاردىڭ سالدارىنان ٸرگەلەس اۋىلداردا اۋىز سۋ مەن اعىن سۋ ازايىپ, تاۋداعى بۇلاقتار تارتىلۋدا. ەزٸرگە تٷركٸستان وبلىسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ كٷش سالۋىمەن جارىلىستار ۋاقىتشا توقتاتىلدى.
– ەل تٸلەگٸ ەسكەرٸلٸپ, سەڭ قوزعالىپ وتىر. كٶتەرٸلگەن مەسەلە بويىنشا «شىمكەنت تسەمەنت» اق زاۋىتىنا انىقتالعان كەمشٸلٸكتەردٸ جويۋ جٶنٸندە حات جولداندى. اتالمىش حاتتىڭ رەسمي جاۋابىن كٷتٸپ وتىرمىز. ەگەر تابيعاتقا, ەكولوگيياعا, ماڭايىندا ورىن تەپكەن مەدەني مۇرالارعا زييان تۋدىراتىن بولسا, وندا بٸز ونى مەجبٷرلٸ تٷردە توقتاتۋ پروتسەسٸن الداعى ۋاقىتتا زاڭ جٷزٸندە جٷرگٸزەتٸن بولامىز, – دەدٸ تٷركٸستان وبلىسى ينۆەستيتسييا جەنە ەكسپورت باسقارماسىنىڭ باسشىسى قايرات ەزٸموۆ.
– تٶلەبي اۋدانىنا قاراستى اقباستاۋ ەلدٸ مەكەنٸندە شىمكەنت قالاسىنداعى تسەمەنت زاۋىتىنا تيەسٸلٸ تاس الاتىن 2 كارەر ورنالاسقان. «سەۆەرنىي» كارەر جۇمىسىن 1957 جىلدان باستاعان. جالپى 105 گەكتار اۋماقتى الىپ جاتىر.
ال «يۋجنىي» كارەرلەرٸ جالپى 119 گەكتاردى قۇراپ وتىر, 2009 جىلدان بەرٸ جۇمىس ٸستەيدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا «سەۆەرنىي» كارەرٸن پايدالانۋ تەرەڭدٸگٸ +877 مەترگە جەتتٸ. تۇرعىنداردىڭ نارازىلىعى – كارەرلەردٸ قازعان كەزدەگٸ جارىلىستار ەلدٸ مەكەندەردەگٸ تۇرعىن ٷيلەرگە زاقىم كەلتٸرۋدە, اۋىلدا اۋىز سۋ مەن اعىن سۋ ازايۋ قاۋٸپٸ بار.
«شىمكەنتتسەمەنت» باسشالىعىنا كٶتەرٸلٸپ وتىرعان مەسەلە ناقتى شەشٸمٸن تاپقانعا دەيٸن جارىلىس جۇمىستارىن توقتاتۋ جٶنٸندە تالاپ قويىلدى. اقباستاۋ ەلدٸمەكەنٸندە 3 بۇلاق بار. ولار – قوتىربۇلاق, اجاربۇلاق, جامانبۇلاق. قازٸرگٸ تاڭدا سۋ كٶزٸنٸڭ دەبەتٸ ٶتە تٶمەن. بٷگٸندە تۇرعىندار تەك قانا قوتىربۇلاقتىڭ سۋىن پايدالانۋدا. قالعان ەكٸ بۇلاقتىڭ سۋىن كٷز ايىنان باستاپ پايدالانادى. بٸزدٸڭ تاراپىمىزدان تيٸستٸ حاتتار جولداندى, – دەدٸ تٶلەبي اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ تٶلەگەن تەلعاراەۆ.
بۇل مەسەلە بويىنشا جارىلىستاردىڭ زيياندىعىن انىقتاۋ ٷشٸن تٷركٸستان وبلىسى بويىنشا ەكولوگييا دەپارتامەنتٸنە, قر تجم ٶنەركەسٸپتٸك قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنٸڭ تٷركٸستان وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتٸنە, قر اشم سۋ رەسۋرستارى كوميتەتٸنٸڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ جەنە قورعاۋ جٶنٸندەگٸ ارال – سىردارييا باسسەيندٸك ينسپەكتسيياعا, وڭتٷستٸك قازاقستان گيدروگەولوگييالىق مەليوراتيۆتٸك ەكسپەديتسيياعا تيٸستٸ حاتتار جولدانعان.
تٶلەبي اۋدانىنا قاراستى اقباستاۋ ەلدٸ مەكەنٸ اۋىزسۋدى ٷش بۇلاق كٶزٸنەن تۇتىنادى. ەلدٸ مەكەن اۋماعىنان «شىمكەنت تسەمەنت» زاۋىتى ٶز ٶندٸرٸسٸنە قاجەتتٸ ٶنەركەسٸپتٸك شيكٸزاتتى (تاس الۋ) جارىلىس جاساۋ ارقىلى الادى.
قازٸرگٸ تاڭدا تاس ٶندٸرٸلٸپ جاتقان «كارەردٸڭ» تەرەڭدٸگٸ 850 مەترگە دەيٸن تٶمەنگە تٷسٸپ كەتكەندٸكتەن, بۇلاق كٶزدەرٸنەن قاشقان سۋ كارەردەگٸ شۇڭقىرعا قۇيىلادى.
سالا ماماندارىنىڭ ايتۋىنشا, ونى شيكٸزات ٶندٸرۋشٸ مەكەمە تەحنيكالىق سۋ رەتٸندە ناسوس ارقىلى سىرتقا توقتاۋسىز اعىزۋدا. تەحنيكالىق سۋ دەپ اتالۋ سەبەبٸ – جارىلىس ارقىلى ٶندٸرٸستٸك شيكٸزات العاندىقتان, بۇلاق كٶزٸنەن قاشقان سۋلار حالىق تۇتىنۋعا جارامسىز دەپ ەسەپتەلٸنەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا قوتىربۇلاق سۋ كٶزٸنٸڭ دەبەتٸ 40-50 پايىزعا ازايعان. اجاربۇلاق سۋ كٶزٸ دەبەتٸ 60-70 پايىزعا, ال جامانبۇلاق سۋ كٶزٸنٸڭ دەبەتٸ 70-80 پايىزعا ازايىپ وتىر.
جالپى, ەلدٸمەكەنگە تەۋلٸگٸنە 24 ساعات بويى سۋ بەرٸلۋدە. الايدا سۋ دەبەتٸنٸڭ ازدىعىنا بايلانىستى كەيبٸر كٶشەلەرگە سۋ تٷنگٸ كەزەڭدە كٶتەرٸلۋدە. ەلدٸ مەكەندە اعىن سۋدىڭ بولماۋىنا بايلانىستى تۇرعىندار باۋ-باقشالارىن قۇبىر سۋىمەن سۋارادى.
