قاراپايىم تٸلمەن تٷسٸندٸرسەك, ەلدەبٸر بيٸك لاۋازىمدى تۇلعا قانداي دا بٸر كەسٸپورىنعا قامقورلىق جاسايدى, تٸپتٸ ونىڭ بەيرەسمي باسشىسى بولۋى دا مٷمكٸن. مەملەكەتتٸك قىزمەتتەن كەتكەننەن كەيٸن, سوندا جۇمىسقا تۇرا قويادى. مۇنىڭ باسقا دا تٷرلەرٸ بار.
مىسالعا, شەنەۋنٸك ٸرٸ كەسٸپورىندى ٷلكەن ايىپپۇل سالىنۋىنان قورعاپ قالادى, قوماقتى تەندەردە جەڭٸسكە جەتۋٸنە جەردەمدەسەدٸ, نەمەسە ونىڭ بيۋدجەت قارجىسىن تيٸمسٸز جۇمساعانىن جاسىرادى. سول قىزمەتٸ ٷشٸن سىي رەتٸندە ەلگٸ كومپانييادان ٶزٸنە ٸرٸ لاۋازىم الادى.
ٶزٸ بارعانشا, ول ورىندا فورمالدى تٷردە نە زايىبى, نە بالاسى ەسەپتە تۇرىپ, جالاقى الادى.
تاعى بٸر تٷرٸنە سەيكەس, كومپانييانى شەنەۋنٸكتٸڭ, ەكٸمنٸڭ ٶزٸ قۇرادى, بٸراق مەمقىزمەتشٸگە بيزنەسپەن اينالىسۋعا تىيىم سالىنعاندىقتان, ونىڭ باسشىسى قىزمەتٸن جۇبايى اتقارادى. بيلٸكتەگٸلەردٸڭ باي ەيەلدەرٸ مەن ەرلەرٸ كٶبٸنە وسىلاي پايدا بولادى, – دەيدٸ ساراپشى.
مەجٸلٸس دەپۋتاتى ب.سماعۇلدىڭ تٷسٸندٸرۋٸنشە, بۇل لوببيزمگە جاتادى. مىسالى, اقش-تا بارلىق لوببيستەردٸڭ 41%-ى بۇرىن مەملەكەتتٸك قۇرىلىمداردا ٸستەگەن تۇلعالار ەكەن.
بٸزدە دە بيلٸكتەن كەتە سالا, ٸرٸ كومپانييالاردا مىقتى ورىن العان شەنەۋنٸكتەر جەتەدٸ. ەرينە, ولاردىڭ بەرٸن ايىپتاۋعا بولماس, كەسٸبي مامان قاي جەردە دە سۇرانىسقا يە. بٸراق مٷددە قاقتىعىسىن تيياتىن كەز جەتتٸ.
بٸز اقش زاڭناماسىن ٷلگٸ ەتە الامىز. "اينالمالى ەسٸكتەر" مەسەلەسٸنە الاڭداعان امەريكا پرەزيدەنتٸ دجوردج بۋش 2007 جىلى "ادال كٶشباسشىلىق جەنە اشىق ٷكٸمەت تۋرالى زاڭعا" قول قويدى. وعان سەيكەس, كونگرەسس پەن سەنات ٶكٸلدەرٸنە قىزمەتٸنەن كەتكەن سوڭ 2 جىلعا دەيٸن قانداي دا بٸر كومپانييانىڭ مٷددەسٸن پارلامەنتتە قورعاۋىنا جەنە لوببيزممەن اينالىسۋىنا تىيىم سالىندى.
باراك وباما بۇل ەرەجەنٸ ودان ەرٸ قاتايتتى جەنە ٶز ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ بارلىق قىزمەتكەرٸنە وسىنداي شەكتەۋ ەنگٸزدٸ. ياعني, قازاقستاندا دا لوببيستٸك قىزمەت ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ كٷشەيتەتٸن زاڭ كەرەك, – دەدٸ باقىتبەك سماعۇل.
بۇل شەنەۋنٸكتەردٸڭ زاڭسىز بيزنەسٸنە, ەلدەبٸر كومپانييالار مٷددەسٸن جاسىرىن ٸلگەرٸلەتۋٸنە قوسىمشا توسپا قۇرادى. ادال بەسەكەلەستٸكتٸ ارتتىرىپ, بيزنەستٸڭ ٶركەندەۋٸنە جول اشادى.
شىعىسى تابىسىنان اسسا, شەنەۋنٸك قۋدالانادى
ٶز كەزەگٸندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت وسىنى قاراستىراتىن زاڭ جوباسىن ەزٸرلەپ قويىپتى. ۆەدومستۆو قولدانىستاعى زاڭناماعا سەيكەس, مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەرگە جەنە ولارعا تەڭەستٸرٸلگەن ادامدارعا كەسٸپكەرلٸك قىزمەتپەن اينالىسۋعا تٸكەلەي تىيىم سالىنعانىن ەسكەرتتٸ.
بۇل رەتتە قىلمىستىق كودەكستٸڭ 364-بابىندا شەندٸلەرگە جەنە سولارعا تەڭەستٸرٸلگەندەرگە "كەسٸپكەرلٸك قىزمەتتٸ جٷزەگە اسىراتىن ۇيىم قۇرعانى ٷشٸن, سونداي-اق وسىنداي ۇيىمعا جەڭٸلدٸكتەر مەن ارتىقشىلىقتار ۇسىنا وتىرىپ, ونى باسقارۋعا ٶزٸ نەمەسە ۋەكٸلەتتٸ تۇلعا ارقىلى قاتىسقانى ٷشٸن" قىلمىستىق جازا بەلگٸلەنگەن.
الايدا انتيكوررۋپتسييالىق قىزمەتتٸڭ جەدەل-تەرگەۋ تەجٸريبەسٸ كٶرسەتكەندەي, ەلٸمٸزدە مەمقىزمەتشٸلەر, ەسٸرەسە, ورتالىق مەمورگاندار مەن جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردا جوعارى لاۋازىمداردى اتقاراتىندار اراسىندا كەسٸپكەرلٸك قىزمەتتٸ ۇيىمداستىرۋ تەجٸريبەسٸ كەڭ تارالعان.
ەدەتتە, وسى ماقساتتا ولار سەنٸم بٸلدٸرگەن ادامىنا, كٶبٸنەسە جاقىن تۋىستارى اتىنا ٶزٸ باسشىلىق ەتەتٸن سالادا جەكە كومپانييا قۇرادى.
سودان كەيٸن مەمورگان مەن باعىنىستى ۇيىمدارىندا, سونداي-اق ىقپالى بار ٶزگە دە قۇرىلىمداردا وسى كومپانييانىڭ مٷددەلەرٸن بەلسەندٸ تٷردە قولداۋعا, لوببي جاساۋعا كٸرٸسەدٸ, – دەپ سحەماسىن ايتتى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل اگەنتتٸگٸ.
ۆەدومستۆونىڭ دەرەگٸنشە, لوببيست شەنەۋنٸك "باعىنىشتى ۇيىمداردىڭ باسشىلىعىنا ەلگٸ سىبايلاس كومپانيياعا كٶمەك كٶرسەتۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى بۇيرىق بەرەتٸن نە ٶتٸنٸشپەن جٷگٸنەتٸن فاكتٸلەر كەزدەسۋدە".
ال باقىلاۋ جەنە قاداعالاۋ قۇزىرى بار ورگاندار باسشىلارىنىڭ تەك ٶزٸنە باعىنىستى ۇيىمدارعا عانا ەمەس, باسقا مەملەكەتتٸك ورگاندار مەن ۇيىمدارعا دا ىقپالى جٷرەدٸ. لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ, بٸرٸنشٸ كەزەكتە باسشىلار بۋىنىنىڭ وسىنداي ەرەكەتتەرٸ مەملەكەتكە جەنە كەسٸپكەرلٸك نىساندارىنا زور شىعىن كەلتٸرەتٸنٸن ەسكەرە وتىرىپ, زاڭ جوباسىندا قىلمىستىق كودەكستٸڭ 364-بابىندا كٶزدەلگەن قىلمىستى جاساۋعا كٷدٸكتٸ دەپ تانىلعان ادامدارعا قاتىستى ارنايى جەدەل-ٸزدەستٸرۋ شارالارىن ٶتكٸزۋ مٷمكٸندٸگٸن قاراستىرۋ ۇسىنىلىپ وتىر, – دەدٸ اگەنتتٸك.
بۇعان قوسا, جازا دا كٷشەيتٸلەدٸ دەپ جوسپارلانۋدا
اگەنتتٸك قىلمىستىق كودەكستە وسى قىلمىستار ٷشٸن قاراستىرىلعان جازانىڭ ەڭ جوعارعى تٷرٸ 1 جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ بولىپ تابىلاتىنىنا نازار اۋدارتتى.
وسىلايشا, مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ كەسٸپكەرلٸك قىزمەتكە زاڭسىز ارالاسۋى "ونشا اۋىر ەمەس قىلمىستار" ساناتىنا جاتقىزىلعان. بٸزدٸڭ ويىمىزشا, بۇل جاۋاپكەرشٸلٸك – لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ, ەڭ الدىمەن, باسشى توپتىڭ ەرەكەتتەرٸنە جەنە كەلتٸرەتٸن زالالىنا مٷلدەم سايما-ساي ەمەس.
وسىعان بايلانىستى جاڭا زاڭ جوباسىندا وسى قىلمىستى "اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىستارعا" جاتقىزۋ ۇسىنىلادى. 2020 جىلعى 4 تامىزدا ٶتكەن باس پروكۋراتۋرا جانىنداعى ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبى وتىرىسىنىڭ حاتتاماسىنا سەيكەس, كەسٸپكەرلٸك قىزمەتكە زاڭسىز قاتىسقانى ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ كٷشەيتۋ تۋرالى ۇسىنىس قولداۋ تاپتى, – دەدٸ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل اگەنتتٸگٸ.
ەگەر زاڭ جوباسى قابىلدانسا, تۋىستارى, جورا-جولداسى نە باسقا ادام اتىنا كومپانييا قۇرىپ, زاڭسىز بيزنەسپەن اينالىسقان شەنەۋنٸكتەرگە قاتىستى ٸزدەستٸرۋ جۇمىستارى باستالادى. قولعا تٷسكەندەرٸنٸڭ دٷنيە-مٷلكٸ تەركٸلەنٸپ, قازٸرگٸدەي 1 ەمەس, 3 جىلعا تٷرمەگە وتىرعىزىلۋى مٷمكٸن.
زاڭ جوباسىنىڭ تاعى بٸر قىزىقتى جاڭالىعى بار: ەگەر شەنەۋنٸكتٸڭ شىعىسى رەسمي تابىسىنا سەيكەس كەلمەسە, ياعني اسىپ تٷسسە, قىزمەتٸنەن قۋىلادى جەنە كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردا 3 جىلعا دەيٸن جۇمىسقا ورنالاسا المايدى. ياعني, ۇلتتىق كومپانييالارداعى "اينالمالى ەسٸكتەر" ۋاقىتشا بولسا دا, جابىلادى.
جانات ارداق
