«قازٸرگٸ تاريحتاعى وراز-مۇحاممەد وندانۇلىنىڭ رٶلٸ» اتتى عىلىمي كونفەرەنتسيياعا قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ تاريحشى عالىمدارى, ۋنيۆەرسيتەت پروفەسسورلارى قاتىستى.
كونفەرەنتسييانى اشقان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسەي فەدەراتسيياسىنداعى تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸسٸ يمانعالي تاسماعامبەتوۆ XVII عاسىردىڭ باسىندا وراز-مۇحاممەد وندانۇلى قازاق مەملەكەتٸ مەن مەسكەۋ مەملەكەتٸ اراسىندا ديپلوماتييالىق نەگٸز قالاۋعا ات سالىسىپ, ايرىقشا ميراس قالدىرعانىن اتاپ ٶتتٸ.
ول قازاق حالقىمەن وراز-مۇحاممەد سۇلتاندى اراعا ٷش جارىم عاسىر سالىپ قايتا قاۋىشتىرعان جازۋشى مۇحتار ماعاۋيننىڭ «الاساپىران» رومانى ەكەنٸن ەسكە سالدى.
«بارشا الاش جۇرتى ٷشٸن بايراقتى بابامىزدىڭ جات ەلدە جارتى پاتشالىق قۇرۋى اڭىزعا بەرگٸسٸز اقيقات! ال ونىڭ ەل مەن ەلدٸ تابىستىرعان قىزمەتٸ – مەرتەبەلٸ ابىروي. ٶيتكەنٸ وراز-مۇحاممەد ورىس جەرٸنە جەكە دارا كەلگەن جوق. ول بٷكٸل ەل اماناتىن, ۇلى دالانىڭ دوس پەيٸلٸ مەن بەيبٸت ىقىلاسىن الا كەلدٸ. سودان بولار تابيعي تەكاپپارلىعى مەن باتىلدىعىنىڭ, زەرەكتٸگٸ مەن ەدٸلدٸگٸنٸڭ ارقاسىندا ٷلكەن بەدەلگە يە بولدى.
وسى ەلدٸڭ تاعدىرشەشتٸ سىن ساعاتىنا ارالاستى. اتقا قونىپ, ەڭسەلٸ ەرتەڭٸ ٷشٸن كٷرەستٸ. ادامدار تاريحي پروتسەستەردٸڭ لوگيكاسىن ۇعىنۋعا تىرىسىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار پروتسەسستٸڭ ينەرتسيياسىنا ەسەر ەتٸپ, وقيعالاردىڭ بارىسىنا بەتبۇرىس جاساعان قاھارمان تۇلعالار تۋرالى اقيقاتتى دا بٸلگٸسٸ كەلەدٸ.
ۇلى دالادا عانا ەمەس, جات جۇرتتا, ورىس جەرٸندە داڭقتى ٸستەرٸمەن تانىمال بولعان سۇلتان وراز-مۇحاممەدتٸ وسىنداي تۇلعالاردىڭ شوعىرىنا جاتقىزۋعا بولادى», - دەدٸ ەلشٸ ٶز سٶزٸندە.
وراز-مۇحاممەد وندانۇلى سۇلتاننىڭ ەكٸ ەلدٸڭ تاريحىندا قالدىرعان ەرەكشە رٶلٸن زەرتتەپ, زەردەلەۋ جەنە ناسيحاتتاۋدى ماقسات ەتكەن كونفەرەنتسييادا التى قاتىسۋشى بايانداما جاسادى, ونىڭ ٸشٸندە رەسەي عىلىم اكادەميياسىنىڭ ەلەۋمەتتٸك عىلىمدار تۋرالى عىلىمي اقپارات ينستيتۋتىنىڭ ٶركەنيەتتەردٸ سالىستىرمالى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشٸسٸ يليا زايتسەۆ:
«وراز-مۇحاممەد رەسەيدٸ ازاماتتىق سوعىس الاۋى شارپىعان بۇلعاق كەزەڭٸندەگٸ وقيعالاردا ماڭىزدى رٶل اتقاردى. ول وسى كەزەڭدەگٸ بەلسەندٸ مەملەكەت قايراتكەرلەرٸنٸڭ بٸرٸ بولدى. ونىڭ تاريحي رٶلٸ ەلٸ دە باعالانباعان بولۋى مٷمكٸن», - دەدٸ.
عالىم قازاق سۇلتانىنىڭ تاريحي ورىنى عانا ەمەس ساياسي قىزمەتٸ تۋراسىندا دا جالعاستى زەرتتەۋدٸڭ قاجەتتٸلٸگٸن ايتتى.
حالىقارالىق بيزنەس ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك عىلىمدار جەنە گۋمانيتارلىق عىلىمدار كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى مۇرات ەبدٸروۆ تەگٸ تٷركٸ ٷش بيلەۋشٸنٸڭ: سٸبٸر حانى كٶشٸم, قازاق سۇلتانى وراز-مۇحاممەد جەنە پەتر ۋرۋسوۆ اتىمەن تاريحتا قالعان نوعاي حانزاداسى وراقتىڭ – كەيٸننەن ٷلكەن ەۋرازييالىق دەرجاۆاعا اينالعان سول تۇستاعى مەسكەۋ پاتشالىعى كەزەڭٸندە تەلكەككە تٷسكەن توعىسقان تاعدىرلارى تۋرالى سٶز سٶيلەدٸ.
«وراز-مۇحاممەد سۇلتان قازاقتىڭ حانى بولۋى مٷمكٸن ەدٸ. ول شىعاي حاننىڭ ٶمٸردەن ەرتە وزعان ٷلكەن ۇلى ونداننىڭ بالاسى رەتٸندە مٷمكٸن قازاق حاندىعىنىڭ تاعىنا وتىرار ما ەدٸ? تٸپتٸ, بوريس گودۋنوۆ پاتشانىڭ ەڭ سەنٸمدٸ سەرٸكتەرٸنٸڭ بٸرٸ بولعان شىڭعىس تۇقىمى وراز-مۇحاممەد ٶمٸرٸنٸڭ سوڭعى بەتتەرٸ قۇپيياعا تولى.
رەسەي جەرٸندەگٸ قازاق حانى مەزگٸلسٸز اجال قۇشپاعاندا, رەسەيدەگٸ الاساپىراننىڭ قالىڭ تۇمانىنان امان شىققاندا مەسكەۋ پاتشالىعى تاعىندا وتىرار ما ەدٸ?
تاريحي دەرەك وراز-مۇحاممەدتٸڭ بالاسى جالعان دميتريي II-گە ەكەسٸ وعان قارسى جوسپار قۇرىپ جاتقانىن ايتتى دەپ جازادى. بۇل فاكت پە, جوق پا, دەپ باسىپ ايتۋ قيىن. بٸز بۇل نۇسقانىڭ تامىرى قايدان شىققانىن بٸلمەيمٸز. نەلٸكتەن ۇلى بۇلاي ٸستەدٸ? تاريح ٷنسٸز, جەنە بٸز بۇل تۋرالى ەشقاشان بٸلمەيتٸن شىعارمىز», - دەدٸ پروفەسسور.
رەسەي عىلىم اكادەميياسىنىڭ ورىس تاريحى ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرٸ اندرەي بەلياكوۆ وراز-مۇحاممەد ەكٸ ەل اراسىنداعى ديپلوماتييالىق بايلانىستاردى جاي عانا باستاۋشىسى ەمەس, ەكٸ ەلدٸڭ ىقپالداسۋىنا ەسەر ەتكەن تۇلعا دەپ قارايدى.
«مٷمكٸن, وراز-مۇحاممەد قازاقستاننىڭ رەسەيدەگٸ تۇڭعىش ەلشٸسٸ, ٸزگٸ نيەتتٸ ديپلوماتى بولعان شىعار. وراز-مۇحاممەدتٸڭ جەنە XVI عاسىردىڭ 90-جىلدارىنىڭ ورتاسىنداعى ديپلوماتييالىق بايلانىستاردىڭ ارقاسىندا وراز-مۇحاممەدتٸڭ تەلٸمگەرٸ بولعان قادىرعالي جالايىردىڭ ەيگٸلٸ «شەجٸرەلەر جيناعى» تۋىندىسى پايدا بولدى.
الايدا, بۇل قازاق سۇلتانى تۋرالى جاۋاپسىز سۇراق كٶپ. ەكەسٸ وندان سۇلتان قايتىس بولعاندا ول قايدا بولدى, كٸمنٸڭ جانىندا بولدى, وراز-مۇحاممەد سٸبٸر حاندىعىنا قانداي سەبەپپەن باردى – بۇلار تٷسٸنٸكسٸز?! ونىمەن بٸرگە ەجەسٸ, اناسى, جارى سيياقتى حاندىق ەۋلەتتٸڭ ەيەلدەرٸ دە تۇتقىنعا تٷستٸ. ولاردىڭ دا سوڭعى تاعدىرى بەلگٸسٸز. XVI-XVII عاسىر تاريحى تۋرالى رەسەي جازبالارىندا شىڭعىس تۇقىمدارىنىڭ بارلىق ەيەلدەرٸ, قىزدارى پاتشايىم اتالعان», - دەيدٸ اندرەي بەلياكوۆ.
ال, «قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى» قورى جانىنداعى ەلەمدٸك ەكونوميكا جەنە ساياسات ينستيتۋتىنىڭ باس ساراپشىسى راديك تەمٸرعاليەۆ قازاق پەن ورىس قاتىناستارىنىڭ رەسمي ديپلوماتييالىق قاتىناسى وراز-مۇحاممەد تۇسىندا ورنادى دەپ سانايدى.
«مەسكەۋ بيلٸگٸ تەۋەكەل حانعا دەيٸنگٸ قازاق حاندارىن وداقتاس رەتٸندە پايدالانۋعا تالپىنعان شاقتارى بولماسا قويۋ بارىس-كەلٸس جاساعان جوق. تۇتقىنعا تٷسكەن قازاق سۇلتانى وراز-مۇحاممەد سيياقتى قازان, قىرىم, سٸبٸر, استراحاندى بيلەگەن تٶرەلەر دە ورىس پاتشالىعىندا اماناتتا بولدى. سوعان قاراماستان قازاق سۇلتانىن كٶتەرمەلەدٸ. ەرينە, وراز-مۇحاممەدتٸڭ قولباسشى, ساياساتكەر, ديپلومات رەتٸندەگٸ ٶز قايراتكەرلٸگٸ دە ايرىقشا ساپاعا يە. دەگەنمەن, ول ٶزٸنە نازار اۋدارتۋ ارقىلى مەسكەۋ بيلەۋشٸلەرٸن قازاق حاندىعىمەن ساناسۋى تيٸس ەكەنٸن ۇعىندىردى», - دەدٸ تاريحشى.
قازۇاۋ «رۋحاني جاڭعىرۋ» گۋمانيتارلىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ جەتەكشٸ عىلىمي قىزمەتكەرٸ, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت نۇرلان اتىعاەۆ وراز-مۇحاممەدتٸڭ مٷلدە زەرتتەلمەي جاتپاعانىن, ونىڭ قايراتكەرلٸگٸ تۋرالى ديسسەرتاتسييالار قورعالىپ جاتقانىن ايتا كەلە, قازاق سۇلتانى تۋرالى كەيبٸر ساۋالدارعا توقتالدى.
«بٸرٸنشٸ, بٸز وراز-مۇحاممەدتٸ وندان سۇلتاننىڭ ۇلى رەتٸندە بٸلەمٸز. ارحيۆتەردە كەزدەسەتٸن تاتار تاريحشىسى شيھاباددين مارجانيدىڭ مىنا دەرەگٸن قاراڭىز.
«ناسر اد-دين ابۋل-فاتح وراز-مۇحاممەد حان يبن وندان, يبن شىعاي, يبن جەدٸك, يبن جەنٸبەك, يبن باراق حان, يبن قۇيىرشىق, يبن ورىس, يبن باتۋ» دەپ بەرەدٸ. جاۋلاۋشى مەنٸندەگٸ وسى ناسر اد-دين ابۋل-فاتح مەن ٷشٸن سۇراق. بۇل قايدان شىقتى? تاتار ەرٸپتەستەرٸمنەن سۇراپ كٶردٸم. مٷمكٸن مارجاني بٸزگە تولىق جەتپەگەن بٸر دەرەككە سٷيەنگەن شىعار. بۇل قوسىمشا زەرتتەۋدٸ قاجەت ەتەدٸ», دەپ ساۋالدار كٶتەردٸ عالىم.
كونفەرەنتسيياعا مودەراتورلىق ەتكەن قازاق عىلىمنىڭ قارا شاڭىراعى, ش.ش. ۋەليحانوۆ اتىنداعى تاريح جەنە ەتنولوگييا ينستيتۋتى ديرەكتورى زييابەك قابىلدينوۆ قورىتىندى سٶز سٶيلەپ, كونفەرەنتسييانى تٷيٸندەدٸ.
«وراز-مۇحاممەد قازاق مەملەكەتٸ مەن رەسەيدٸڭ عانا ەمەس باسقا ەلدەردٸڭ دە تاريحىندا ٸز قالدىرعان ۇلى تۇلعا. ونىڭ ٸشٸندە يراننىڭ, ليتۆانىڭ, پولشانىڭ مۇراعاتتارىندا دا ەسٸمٸ التىن ەرٸپپەن جازىلعان. تٷيٸندەپ كەلەتٸن بولساق,
بٸرٸنشٸدەن, وراز-مۇحاممەد تۇتقىنعا تٷسٸپ, بٶتەن ەلدە, جات جەردە مەسكەۋ مەملەكەتٸندە جٷرسە دە ٶزٸن مىقتى ەكەنٸن, ۇلى دالانىڭ ۇلى تۇلعالارى قانداي باتىل بولعانىن دەلەلدەپ كەتتٸ. ول شىڭعىس حاننىڭ ٷلكەن بالاسى جوشىنىڭ تٸكەلەي ۇرپاعى. رەسەيلٸك ەرٸپتەستەرٸمنٸڭ ەستەرٸنە سالا كەتەيٸن, جوشى حاننىڭ جاتقان جەرٸ قازاقستاننىڭ قاراعاندى وبلىسى, ۇلىتاۋ اۋدانىندا.
ەكٸنشٸ, وراز-مۇحاممەد تۇتقىندا بولسا دا مەسكەۋ مەملەكەتٸنٸڭ ەڭ جوعارى ساتىسىنداعى بيلٸك ەليتاسىندا ويىپ ورىن الىپ, ولاردىڭ قۇرمەتٸنە بٶلەنگەن دارا تۇلعا. مىسالى, قازاق سۇلتانى فەدور پاتشانىڭ تاعىنىڭ سول جاعىنا وتىرعان. وڭ جاعىندا باسقا تٶرەلەر, كٶشٸم حاننىڭ ۇرپاقتارى وتىردى. ونى ەشقاشاندا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. بۇل ونىڭ تٶرە تۇقىمى بولعانىنان دا شىعار. دەگەنمەن ٶزٸنٸڭ مٸنەزٸنٸڭ ەرەكشەلٸگٸن, 16 جاسىنا دەيٸن ۇلى دالادا جٷرٸپ العان تەربيەسٸن جات جەردە جٷرگەندە كٶرسەتتٸ.
ٷشٸنشٸ, وراز-مۇحاممەد ەكٸ ەل – مەسكەۋ مەملەكەتٸ مەن قازاق حاندىعى اراسىندا تۇراقتى تٷردە ديپلوماتييالىق بايلانىستىڭ ەڭ بٸرٸنشٸ ٷلگٸلەرٸن كٶرسەتتٸ, ٶزٸ سونىڭ سەبەپكەرٸ بولدى. مىسالى, 1594 جىلى تەۋەكەل حان مەسكەۋگە قۇل-مۇحاممەد اتتى مىقتى ەلشٸنٸ جٸبەرگەندەگٸ ٷش تاپسىرماسىنىڭ بٸرٸ وسى وراز-مۇحاممەدتٸ الىپ كەلۋ ەدٸ.
تٶرتٸنشٸدەن, وراز-مۇحاممەدتٸڭ رەسەي جەرٸندە جٷرگەن كەزدەگٸ ەر ٸزٸ مۇراعاتتاردا جاقسى ساقتالعان. شىنىن ايتۋ كەرەك, XVI-XVII كەزەڭٸندەگٸ قازاق حاندىعى تۋرالى دەرەكتەر از. وسى كەزەڭ ٷشٸن قۇندى دەرەكتەر مەسكەۋگە كەلگەن ەلشٸ قۇل-مۇحاممەدتٸڭ وراز-مۇحاممەدپەن ەڭگٸمەسٸ ارقىلى ساقتالىپ قالدى. جاي عانا ساقتالماي, بولعان وقيعالاردى عانا ايتپاي, قازاق حاندىعىنىڭ ٸشكٸ-سىرتقى جاعدايىن, باسقا مەملەكەتتەرمەن قارىم-قاتىناسىن ەدەمٸ سۋرەتتەيدٸ.
بەسٸنشٸ, وراز-مۇحاممەدتٸڭ تاريحى رەسەي مەملەكەتٸنٸڭ دامۋىنا ەسەر ەتتٸ. II لجەدميتريي 1610 جىلى وراز-مۇحاممەدتٸ قاستاندىقپەن ٶلتٸرگەن سوڭ, ونىڭ دوسى پەتر ۋرۋسوۆ اڭشىلىققا شىققاندا II لجەدميترييدٸ ٶلتٸرٸپ, قارۋلاس سەرٸگٸنٸڭ كەگٸن الىپ, I پەتر كەزٸندە الىپ يمپەريياعا اينالعان مەسكەۋ پاتشالىعى بيلٸگٸنە 1613 جىلى رومانوۆتار ەۋلەتٸ كەلۋٸنە العىشارت جاسادى.
التىنشىدان, ول جاي عانا قاراپايىم سۇلتان بولىپ, بوريس گودۋنوۆتىڭ تٶرٸندە وتىرماي كاسيموۆ حاندىعىنىڭ بيلەۋشٸسٸ بولدى. حالىقتىڭ تۇرمىسىن جاقسارتىپ, بٸر-بٸرٸمەن ارازدىعىن توقتاتىپ, كٶپۇلتتى ٶكٸلدەردٸڭ ٶزارا تاتۋلىعىن ساقتاعان, ەرەكشە ەدٸسپەن ٶز حاندىعىن بيلەگەن ساياساتكەرلٸگٸ ورىس تاريحىندا التىن ەرٸپپەن جازىلىپ قالدى. وراز-مۇحاممەد 1812-1845 جىلداردىڭ ورتاسىندا ەدٸل مەن جايىق اراسىندا قۇرىلعان ٸشكٸ وردا بٶكەي ورداسىن, جەڭگٸر حاندى ەسەپتەمەگەندە, رەسەيدٸڭ ٸشكٸ جاعىندا جٷرٸپ, حان بولعان جالعىز تۇلعا. ول مەسكەۋدٸڭ تٷبٸندە وتىرسا دا قازاقتىڭ مەملەكەت باسقارۋ ٷلگٸسٸن كٶرسەتٸپ كەتتٸ. ٶزٸنٸڭ تاريحي وتانى قازاق حاندىعىنىڭ مٷددەسٸن دە ويلاپ وتىردى.
جەتٸنشٸدەن, 16 جاسقا دەيٸن مىقتى بٸلٸم, جاقسى ەسكەري تەلٸم العان قازاق سۇلتانى مەسكەۋ مەملەكەتٸندە قىزمەتكە بارعاندا ٶزٸن جاقسى ساردار, ٷلگٸلٸ قولباسشى رەتٸندە كٶرسەتە بٸلدٸ. مىسالى شۆەدتەرمەن شايقاستا, قىرىم تاتارلارىنىڭ مەسكەۋگە شابۋىلىن توقتاتۋعا كٶپتەن كٶپ ەڭبەك ەتتٸ.
سەگٸزٸنشٸ, وراز-مۇحاممەد ەكٸ ەلگە ورتاق تاريحي تۇلعا. 22 جىلىن رەسەيدە ٶتكٸزگەن ول انت بەرگەن مەسكەۋ مەملەكەتٸنە ادال قىزمەت ەتتٸ.
وسىنداي تۇلعانىڭ ەسٸمٸن قالاي ناسيحاتتاۋ كەرەك? قازٸر قازاقستاندا, شوقان ۋەليحانوۆ اتىنداعى تاريح جەنە ەتنولوگييا ينستيتۋتىندا 3 تومدىق تاريحي ەنتسيكلوپەدييا جاسالىپ جاتىر. سونىڭ ٸشٸندە وراز-مۇحاممەدكە ويىپ ورىن بەرٸپ, كەڭٸنەن دەرٸپتەۋٸمٸز كەرەك.
قازاقستاندا 1 جىل بۇرىن جارييالانعان ەلباسىنىڭ «ۇلى دالانىڭ جەتٸ قىرى» ماقالاسى اياسىنداعى «ۇلى دالا ەسٸمدەرٸ» جوباسىنا ەنەتٸن 100 تۇلعانىڭ اراسىندا وراز-مۇحاممەد ويىپ ورىن الاتىنىنا سەنٸمدٸمٸز.
وسى تۇلعاعا قازاقستانداعى مەكتەپ وقۋلىقتارىنىڭ, ورتا عاسىرداعى قازاقستان تاريحىن باياندايتىن 7 سىنىپتاعى تاريح وقۋلىعىنا, جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىلاتىن تاريح كٸتاپتارىندا دا جەكە پاراگراف ارناۋ كەرەك.
شىنىن ايتقاندا, قازاقستاندا دايىندالىپ جاتقان تاريح ماماندارى اراسىندا ورتا عاسىر تاريحىمەن اينالىساتىن ماماندار ٶتە از. تاريحشىلاردى وسى كەزەڭگە باعىتتاۋ قاجەت. ونىڭ ٸشٸندە سٸبٸر حاندىعىن, قاسىم حاندىعىن, وراز-مۇحاممەد سيياقتى تۇلعالاردى زەرتتەۋٸمٸز تيٸس. سونداي-اق جەڭٸل تٸلدە جازىلعان مونوگرافييالاردى دايىنداپ, قازاق, ورىس, اعىلشىن جەنە باسقا دا تٸلدەردە اۋدارىپ تاراتۋ كەرەك. ەرٸ, باسقا دا ەلدەردٸڭ مۇراعاتتارىن تەرەڭدەي زەرتتەپ قوسىمشا حرەستوماتييالار ەزٸرلەۋ ارتىق ەمەس.
سٶز سوڭىندا قازاقستاننىڭ رەسەيدەگٸ ەلشٸلٸگٸنە, ەلشٸ يمانعالي نۇرعاليۇلىنا مىڭ دا بٸر العىس بٸلدٸرەمٸز! ەكٸ ەلدٸڭ تاريحشىلارىنىڭ باسىن قوسىپ, بابامىزعا تاعزىم ەتٸپ, ەكٸ جاقتى دا مويىنداتىپ, وراز-مۇحاممەدتٸڭ قانداي مىقتى تۇلعا بولعانىن پاش ەتٸپ جاتىر.
سوعان شىن جٷرەكتەن راقمەت ايتامىز. وراز-مۇحاممەد سۇلتانداي تۇلعالارىمىز زەرتتەلٸپ, ەسٸمدەرٸ ارداقتالا بەرۋٸ تيٸس!»
كونفەرەنتسييادا قاتىسۋشىلار تەك بٸلٸم مەن پٸكٸر الماسىپ قانا قويماي, بٸر-بٸرٸنە قازاق-ورىس قارىم-قاتىناسى تۋرالى سوڭعى مونوگرافييالارىن ۇسىنىپ, كونفەرەنتسييا ۇيىمداستىرعان ەلشٸلٸك جۇمىسىنا ريزاشىلىق بٸلدٸردٸ.
ايتا كەتەتٸن بولساق, 15 قاراشادا رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ ريازان وبلىسى, قاسىموۆ قالاسىندا ەسكٸ تاتار زيراتىندا جوشى ۇلىسىنان, قازاقتى بيلەگەن شىڭعىس تۇقىمىنان شىققان وراز-مۇحاممەد سۇلتانعا(حانعا) مەموريالدى تاقتا ورناتىلادى.
نۇرعالي نۇرتاي
باس تاقىرىپتىڭ سۋرەتٸ:
رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ ريازان وبلىسى قاسىموۆ قالاسىندا جوشى ۇلىسىنان شىققان وراز-مۇحاممەد سۇلتانعا مەموريالدى تاقتا ورناتىلعان سەتتەن.
