تانا مىرزانىڭ رۋى-مۇرىن, ونىڭ ٸشٸندە جاناي. قازاق حالقى كٶڭٸلٸ دارحان, جانى جومارت, جايساڭ, مەرت جاندارعا «مىرزا» دەگەن ات بەرگەن. تانا مىرزا دا سونداي جانداردىڭ قاتارىنان بولعان.
تانا مىرزا حالىقتىڭ ساۋاتىن اشىپ, جاستاردى وقىتۋ ماقساتىندا ەرتٸس ٶزەنٸنەن 10 شاقىرىم جەردە مەشٸت سالدىرىپ, جانىنان ەكٸ مەدرەسە اشىپ, ٶنەر ادامدارى مەن بالۋانداردى دا ەرقاشان قولداپ وتىرعان.
1850 جىلدارى ٷش جٷزگە ساۋىن ايتقان قۇنانبايدىڭ ەكەسٸ ٶسكەنباي بيدٸڭ اسىن تٶرت ادام باسقارعان ەكەن. سولاردىڭ بٸرٸ - تانا مىرزا.
ەل اۋزىندا قالعان تانا مىرزا تۋرالى بٸرنەشە اڭىزعا توقتالىپ ٶتسەك.
تانا مىرزانىڭ دٷنيەگە كەلۋٸ تۋرالى اڭىزدا: ەكەسٸنٸڭ تٷسٸندە شاڭىراقتان تٷسكەن نايزاعاي تاناداي بوپ جارقىراپ كەپ, قارا قازاندى قاق جارىپ, جەرگە كٸرٸپ كەتٸپتٸ. تٷسٸنەن شوشىعان جاس جٸگٸت شەكٸ بيگە بارىپ تٷسٸن جورىتقان ەكەن. «كەلٸنشەگٸڭ ەكٸ قابات ەكەن, نايزاعاي شاڭىراعىڭنان جارقىراپ كەپ تٷسسە, اسا اقىلدى ۇل تابادى. قارا قازاندى قاق جارىپ, تاناداي بوپ كٸرٸپ كەتسە, ول بالا قارا قىلدى قاق جارعان ەدٸل بي بولادى»,-دەپتٸ. ايتقانىنداي كەلٸنشەگٸ ۇل تابادى. بالانىڭ اتىن قويعىزۋ ٷشٸن شەكٸ بيدٸ ەرتٸپ كەلٸپتٸ. شەكٸ بي: «اتى تانا بولسىن, اقىلدى دانا بولسىن, حالقىنا پانا بولسىن!»-دەپ اتىن تانا دەپ قويعان ەكەن دەيدٸ.
تانا مىرزا بٸردە باتىر جورتۋىلشى جانبيكە قابان باتىردىڭ اۋىلىنىڭ جانىنان ٶتٸپ بارا جاتىپ, دالادا جٷرگەن وعان بۇرىلعان ەكەن. ول كەزدە تانا مىرزانىڭ جاسى ەگدەلەگەن, ال قابان جاستاۋ بولسا كەرەك.
- ٷيگە تٷسٸپ قوناق بولىڭىز, - دەگەن قابانعا تانا مىرزا: - ٷيٸڭە دە تٷسەر ەدٸم, قوناعىڭ دا بولار ەدٸم, باتامدى دا بەرەر ەدٸم, بٸراق قازانىڭ تازا بولسا, - دەپتٸ.
- مىرزا, قازانىم سٸزگە تازا بولادى, - دەگەن سوڭ, سول كٷنٸ قاباننىڭ قۇرمەتتٸ قوناعى بولادى. تاڭەرتەن اتتانار الدىندا تانا مىرزا قابانعا: - جاڭا مەنەن بۇيىمتاي سۇرادىڭ عوي, باباڭ توقتاعۇل دا جاسىندا جورتۋمەن بولعان ەكەن. «ەردەن يمان قۇتىلمايدى» دەگەن, قۇداي ەۋەلدە ارتىق جاراتقان توقتاعۇلعا, سول كەسٸپتٸ تاستاعان سوڭ, مال مەن باق تٷگەل قونىپتى. مەنٸڭ بۇيىمتايىم - سەن دە بۇدان بىلاي جورتۋشىلىقتى توقتات. باباڭ توقتاعۇلدىڭ قاسيەتٸ مەن باعى دارىسىن, ەۋمين!-دەپ باتا بەرٸپتٸ.
دالاعا شىققاندا مىرزا ٶزٸنٸڭ ەر-تۇرمانى باسقا بٸر بٶتەن اتتا ەرتتەۋلٸ تۇرعانىن كٶرەدٸ. سول كەزدە قابان: - مىرزا, سٸز كەشە قازانىڭ تازا بولسىن دەگەن سوڭ, سٸزدٸڭ مالدان تازا مال بولماس دەپ, اتىڭىزدى قوناق اسىعا سويىپ, ورنىنا ٶزٸمنٸڭ مىنا تٶل اتىمدى ەرتتەپ قويدىم, - دەيدٸ.
-جارايدى, سٶزٸڭ جٶن دەيدٸ دە, اتقا قونعان سوڭ مىرزا: - ال, قاراعىم قابان, ەلگٸ بۇيىمتايىم-بۇيىمتاي, سول تٸلەگٸم-تٸلەك, - دەپ كٶڭٸلدٸ قوشتاسىپ جٷرٸپ كەتٸپتٸ.
مٸنە وسىدان كەيٸن مىرزانىڭ باتاسى تيگەن قابان جورتۋىلدى مٷلدەم توقتاتىپ, ابىرويلى ەل اعاسىنا اينالىپتى. ەل قۇرمەتتەپ قابان باتىر دەپ اتاپتى.
بٸردە تانا مىرزا قىرجىنىڭ سۇرتاي اقىنىنا: «مەنٸڭ جاقسى جامانىمدى جاسىرماي بٸر اۋىز ٶلەڭگە سىيعىزشى, ناعىز اقىن ەكەنٸڭدٸ بٸلەيٸك» - دەپتٸ. تانا ٶزٸ كٶسە كٸسٸ ەكەن. سوندا سۇرتاي بٶگەلمەستەن:
قاراشى تانا مىرزا كٶسەسٸنە,
اينىماي نەعىپ تارتقان شەشەسٸنە.
اقىل-وي, باق دەۋلەتتٸ تٷگەل بەرگەن
بٸتپەگەن ساقال - مۇرتتىڭ ەسەسٸنە, - دەپتٸ. ٶنەرٸنە ريزا بولعان تانا ٷستٸنە شاپان جاۋىپ, استىنا ات مٸنگٸزٸپتٸ.
ەل اۋزىندا تانا مىرزا جايلى تاراعان ەڭگٸمە-اڭىزدار جەتەرلٸك.
دەرەكتەر تارباعاتاي اۋداندىق تاريحي-ٶلكەتانۋ مۇراجايىنىڭ قورىنان الىنعان.
شقو ٸسب «رۋحاني جاڭعىرۋ» ٶڭٸرلٸك ورتالىعى
