قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ گەرمانييانىڭ بەدەلدٸ Handelsblatt ٸسكەرلٸك باسىلىمىندا جارييالانعان ماقالاسىن ۇسىنامىز, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
قازاقستان ەۋروپا ەكونوميكاسىندا ستراتەگييالىق مەنگە يە 34 شيكٸزات تٷرٸنٸڭ 21-ٸن ٶندٸرەدٸ. قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ بەرلينگە قوسىلعان قۇنى جوعارى ٶنٸمدەر شىعاراتىن ٶندٸرٸس تٸزبەگٸن بٸرگە قالىپتاستىرۋدى ۇسىنادى.
ساياساتتا دا, ەكونوميكادا دا سەنٸم – كاپيتال, ال سەنٸمدٸلٸك ونىڭ ەڭ جوعارعى فورماسى سانالادى. حالىقارالىق دٷربەلەڭ بەلەڭ العان كەزەڭدە دەل وسىنداي سيپاتتاعى قارىم-قاتىناستىڭ قۇندىلىعى ارتا تٷستٸ.
وتىز جىلدان استام ۋاقىت ٸشٸندە قازاقستان مەن گەرمانييا ٶزارا سەنٸمنٸڭ بەرٸك ٸرگەسٸن قالاپ, ارقاۋى مىقتى ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸك قالىپتاستىرا الدى. سىندارلى ساياسي ديالوگ, ۋاعدالاستىقتاردى دەيەكتٸ تٷردە جٷزەگە اسىرۋ جەنە ناقتى نەتيجەنٸ كٶزدەۋ ٶزارا قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ ەرەكشەلٸگٸن كٶرسەتەدٸ.
قازاقستان ٷشٸن گەرمانييا جاي عانا باستى ساۋدا سەرٸكتەسٸ ەرٸ ٸرٸ ينۆەستور ەمەس. بٸزدٸڭ ەكونوميكالىق مٷددەلەرٸمٸز ۇقساس ەرٸ ەكٸ مەملەكەت تە حالىقارالىق قۇقىقتىڭ ساقتالۋىنا ەرقاشان بەيٸل.
بٷگٸندە ٶزارا ىقپالداستىعىمىز ەكٸجاقتى كٷن تەرتٸبٸمەن شەكتەلمەيدٸ. بٸز ازييا مەن ەۋروپا اراسىنداعى ماڭىزدى دەنەكەر رٶلٸن اتقارىپ, تۇتاس ەۋرازييا كەڭٸستٸگٸندەگٸ ەكونوميكالىق ورنىقتىلىقتى, ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ جەنە كٶلٸك قاتىناستارىن نىعايتۋعا ەلەۋلٸ ٷلەس قوسىپ كەلەمٸز.
حالىقتار اراسىنداعى تىعىز بايلانىس ىنتىماقتاستىقتىڭ بەرٸك ۇستىنى ٸسپەتتەس. قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستاندا 200 مىڭنان استام ەتنيكالىق نەمٸس ٶمٸر سٷرەدٸ, ال گەرمانييادا ەلٸمٸزدە تۋىپ-ٶسكەن ميلليوننان اسا ازامات تۇرادى. ورتاق تاريحي جادىمىز جەنە مەدەني دەستٷرلەرٸمٸز قوس حالىقتىڭ اراسىن جاقىنداتا تٷسەدٸ.
دەل وسى بەرٸك تۇعىر كەلەشەككە سەنٸممەن كٶز تٸگۋگە مٷمكٸندٸك بەرەرٸ سٶزسٸز.
سوندىقتان گەرمانيياعا بۇل جولعى ساپارىمدى, ەڭ الدىمەن, ستراتەگييالىق سەرٸكتەستٸگٸمٸزدٸڭ جاڭا كەزەڭٸنە قادام باساتىن, جاڭا ٶسٸم باعىتتارىن ايقىندايتىن جەنە بٸرلەسكەن جۇمىسقا تىڭ سەرپٸن بەرەتٸن مٷمكٸندٸك رەتٸندە قاراستىرامىن.
بۇعان قاجەتتٸ العىشارتتاردىڭ بەرٸ بار. 2025 جىلى ٶزارا ساۋدا-ساتتىق كٶلەمٸ 9 ميلليارد دوللارعا جۋىقتادى (7,9 ميلليارد ەۋرو). قازاقستاندا گەرمانييالىق كاپيتالدىڭ ٷلەسٸ بار مىڭنان استام كەسٸپورىن تٸركەلگەن.
وسى رەتتە قازاقستان ەكسپورتىن ەرتاراپتاندىرۋعا جەنە قوسىلعان قۇنى جوعارى ٶنٸمدەر شىعارۋعا ايتارلىقتاي ەلەۋەت بارىن ايتقىم كەلەدٸ.
بٸز گەرمانييا نارىعىنا 80-نەن استام دايىن ٶنٸم تٷرٸن جەتكٸزە الامىز.
مەتاللۋرگييا, مۇناي حيميياسى, تاماق ٶنەركەسٸبٸ جەنە تەمٸر جول ماشيناسىن جاساۋ سالالارىندا مول مٷمكٸندٸك بار. وسى ورايدا اسا ماڭىزدى مينەرالدار سالاسىندا دا كٷش-جٸگەر بٸرٸكتٸرۋ ٶتە ٶزەكتٸ كٶرٸنەدٸ
ەنەرگەتيكالىق اۋىسىمعا جەنە تسيفرلاندىرۋعا اۋاداي قاجەت ستراتەگييالىق رەسۋرستار
قازاقستان ەۋروپا ەكونوميكاسىندا ستراتەگييالىق مەنگە يە 34 شيكٸزات تٷرٸنٸڭ 21-ٸن ٶندٸرەدٸ. ولاردىڭ اراسىندا ليتيي, كرەمنيي, كوبالت, نيوبيي, ۆولفرام جەنە مىس سەكٸلدٸ ەلەمەنتتەر بار. اتالعان ماتەريالدار ەنەرگەتيكالىق اۋىسىمعا, ماشينا جاساۋ, ٶنەركەسٸپ ٶندٸرٸسٸ, ميكروەلەكترونيكا, تسيفرلىق تەحنولوگييا سالالارىنا اۋاداي قاجەت.
بٸز گەرمانييالىق سەرٸكتەستەرگە تەك شيكٸزات جەتكٸزۋگە كەپٸلدٸك بەرٸپ قانا قويماي, گەولوگييالىق بارلاۋ مەن كەن ٶندٸرۋدەن باستاپ, ونى ٶڭدەۋ, كومپونەنتتەر شىعارۋ جەنە ماتەريالداردى قايتا قادەگە جاراتۋ كەزەڭدەرٸن تٷگەل قامتيتىن تولىق ٶندٸرٸس تٸزبەگٸن قالىپتاستىرۋدى ۇسىنامىز.
بايلانىستارىمىزدىڭ تاعى بٸر ماڭىزدى باعىتى – ەنەرگەتيكا. قازاقستان ەۋروپاعا تۇراقتى تٷردە ەنەرگييا رەسۋرستارىن جەتكٸزۋشٸ ەل رەتٸندە سەنٸمگە يە بولدى. ەۋروپا وداعىنا يمپورتتالاتىن مۇنايدىڭ شامامەن 13 پايىزىن, تابيعي ۋراننىڭ 20 پايىزىن قازاقستان قامتاماسىز ەتەدٸ. 2025 جىلى گەرمانيياعا جەتكٸزٸلگەن مۇناي كٶلەمٸ 10 ميلليون توننادان استى.
بٸز كٶلٸك تاسىمالى مٷمكٸندٸكتەرٸن ەسكەرە وتىرىپ, بۇل مٸندەتتٸ ودان ەرٸ جاۋاپكەرشٸلٸكپەن اتقارۋعا ەزٸرمٸز.
جاڭارتىلاتىن قۋات كٶزدەرٸ, ەلەكتر جەلٸلەرٸن جاڭعىرتۋ جەنە ەنەرگييا تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ باعىتتارىنداعى سەرٸكتەستٸك كەلەشەگٸنەن كٶپ ٷمٸت كٷتەمٸز. ەكونوميكالىق بايلانىستى نىعايتا تٷسۋ ٷشٸن شىعىس پەن باتىستى جالعايتىن سەنٸمدٸ كٶلٸك دەلٸزٸ قاجەت.
قىتايدان ەۋروپاعا قۇرلىق ارقىلى تاسىمالداناتىن جٷكتٸڭ 85 پايىزعا جۋىعى قازاقستان اۋماعى ارقىلى ٶتەدٸ. بىلتىر شامامەن 40 ميلليون توننا جٷك جەتكٸزٸلدٸ.
ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعدارى ازييا مەن ەۋروپا اراسىنداعى كٶلٸك قاتىناستارى مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتٸپ جاتىر. بيىلعى سەگٸز ايدىڭ نەتيجەسٸندە اتالعان دەلٸزبەن تاسىمالدانعان جٷك كٶلەمٸ 22 پايىزعا, ال شىعىس – باتىس باعىتىنداعى ترانزيت 55 پايىزعا ٶستٸ.
جاڭا كٶلٸك جوبالارى بٸرقاتار ٶڭٸردٸ كاسپيي تەڭٸزٸندەگٸ ايلاقتارمەن تٸكەلەي بايلانىستىرىپ, قىتاي – ەۋروپا باعىتىن 1000 شاقىرىمعا قىسقارتادى. وسىلايشا بٸز جولدى قىسقارتاتىن باعىتتاردى قالىپتاستىرىپ, گەرمانييا بيزنەسٸ ٷشٸن جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشىپ وتىرمىز.
تاعى بٸر ەلەۋەتتٸ باعىت – نەمٸس كومپانييالارىن ەلٸمٸزدٸڭ اۋماعى ارقىلى ەۋە جٷك تاسىمالىن جٷزەگە اسىرۋعا بەلسەندٸ تارتۋ جەنە قازاقستانداعى ەۋە حابتارىن دامىتۋ.
قازاقستان مەن گەرمانييا مٷمكٸندٸكتەرٸنٸڭ توعىسى
قازٸرگٸ زاماندا تاۋار قوزعالىسى دەرەكتەر قوزعالىسىمەن تىعىز بايلانىستى. سوندىقتان تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگييالارىن ەنگٸزۋ قازاق-گەرمان ىنتىماقتاستىعىنىڭ تاعى بٸر پەرسپەكتيۆتٸ باعىتىنا اينالۋعا تيٸس.
بٸلٸكتٸ ماماندارسىز بٸردە بٸر ستراتەگييا تابىستى بولمايدى. گەرمانييا ستاندارتتارىنا ساي بٸلٸم العان جەنە ونى بٸرلەسكەن كەسٸپورىندا كەدەگە جاراتىپ جٷرگەن جاس قازاقستاندىق ينجەنەر بەينەسٸ – بٸزدٸڭ كەلەشەك سەرٸكتەسٸمٸزدٸڭ كەلبەتٸ دەسەك, قاتەلەسپەيمٸز.
ينۆەستيتسييالىق شەشٸمدەر دە ۇزاقمەرزٸمدٸ تەسٸلدٸ تالاپ ەتەدٸ. مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتارعا سەنٸم بولماسا, مۇنداي شەشٸمدەردٸ جٷزەگە اسىرۋ مٷمكٸن ەمەس.
2019 جىلدان بەرٸ قازاقستان اۋقىمدى ساياسي جەنە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق رەفورمالار ارقىلى ونىڭ ٸرگەسٸن دەيەكتٸ تٷردە نىعايتىپ كەلەدٸ.
سىرتقى ساياساتتا ەلٸمٸز ٶزارا قۇرمەتكە, مەملەكەتتەردٸڭ دەربەستٸگٸ مەن حالىقارالىق قۇقىقتى ساقتاۋعا نەگٸزدەلگەن تەڭگەرٸمدٸ ەرٸ سىندارلى باعىت ۇستانادى. بۇل قازاقستاندى سەنٸمدٸ ەرٸ پەرسپەكتيۆتٸ سەرٸكتەس رەتٸندە تانىتادى.
نەمٸستەردە «Einigkeit macht stark» – «كٷش – بٸرلٸكتە» دەگەن ناقىل سٶز بار. وسى ۇلاعاتتى سٶز مٷمكٸندٸكتەرٸن توعىستىرعان قازاقستان مەن گەرمانييانىڭ ىقپالداستىعىن دەل سيپاتتايدى.
ٶزارا تيٸمدٸ ىنتىماقتاستىقتىڭ كٶكجيەگٸن كەڭەيتە وتىرىپ, ەلدەرٸمٸز ەۋرازييا قۇرلىعىنداعى تۇراقتىلىق پەن ٶركەنيەت كەڭٸستٸگٸن نىعايتا بەرەرٸنە سەنٸمدٸمٸن.
