بٷگٸن سەناتتا «ۇلتتىق مٷددە» ديالوگ الاڭىنىڭ «ساياسي جاڭعىرۋ: ەدٸلەتتٸ قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسييالىق مودەلٸ» تاقىرىبىنا ارنالعان وتىرىسى ٶتتٸ. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار مەملەكەتتٸلٸكتٸ دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنە ٶتۋ كەزٸندە كونستيتۋتسييالىق رەفورمانىڭ مەنٸ مەن مازمۇنىن, ونىڭ ساياسي جٷيەنٸ جاڭعىرتۋداعى جەنە مەملەكەتتٸك قۇرىلىمنىڭ جاڭا مودەلٸن قالىپتاستىرۋداعى رٶلٸن تالقىلادى.
سەنات تٶراعاسى مەۋلەن ەشٸمباەۆ وتىرىسقا قاتىسۋشىلارعا ٸلتيپات بٸلدٸرٸپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان اۋقىمدى كونستيتۋتسييالىق ٶزگەرٸستەر مەملەكەتتٸلٸكتٸ دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸنە ٶتۋ ٷشٸن جاسالعان قادام جەنە قوعامنىڭ ساياسي جٷيەنٸ جاڭارتۋعا قاتىستى سۇرانىسىنا بەرٸلگەن جاۋاپ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سونداي-اق ول بۇل بەلگٸلٸ بٸر سالالارداعى ٶزگەرٸستەر ەمەس, مەملەكەتتٸك مودەلدٸڭ مازمۇنى مەن جۇمىس ٸستەۋ قاعيداتتارىن تٷبەگەيلٸ قايتا قاراۋ ەكەنٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ.
«پرەزيدەنتٸمٸز قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ جۋىردا ٶتكەن وتىرىسىندا اۋقىمدى كونستيتۋتسييالىق رەفورمالار تۋرالى ايتتى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ مەملەكەتتٸك قۇرىلىسىنىڭ جاڭا كەزەڭٸ باستالاتىنىن جەتكٸزدٸ. بۇل ساياسي جٷيەمٸزگە تەك تٷزەتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ دەگەن سٶز ەمەس. شىن مەنٸندە, بۇل ەلەمدەگٸ قازٸرگٸ سىن-قاتەرلەرگە بەيٸمدەلۋ ارقىلى تٷبەگەيلٸ جاڭعىرۋعا قادام باسۋ ەكەنٸ انىق. سوندىقتان, وسىنداي ماڭىزدى سەتتە بٸرلٸگٸمٸزدٸ بەكەمدەپ, مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان ٶزگەرٸستەردٸ جٷزەگە اسىرۋدا جۇدىرىقتاي جۇمىلۋ ايرىقشا مەنگە يە», – دەدٸ مەۋلەن ەشٸمباەۆ.
پالاتا سپيكەرٸ ەلٸمٸزدە جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان كونستيتۋتسييالىق رەفورما كەشەندٸ جەنە جٷيەلٸ سيپاتقا يە ەكەنٸن ايتتى. الداعى ٶزگەرٸستەر پارلامەنتتٸك رەفورمالار اياسىنان شىعىپ, اتا زاڭىمىزدى تۇتاستاي قامتىپ وتىر. ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸردٸڭ ٶزٸندە كونستيتۋتسييانىڭ 80-گە جۋىق نورماسىنا ٶزگەرٸستەر ەنەتٸنٸ بەلگٸلٸ بولدى. بۇل باستى قۇقىقتىق قۇجاتىمىزدىڭ 84 پايىزىن قۇرايدى. مەۋلەن ەشٸمباەۆ رەفورمانىڭ ماڭىزدى باعىتى ەلٸمٸزدٸڭ جوعارعى زاڭ شىعارۋشى ورگانىنىڭ ٶكٸلەتتٸكتەرٸن كەڭەيتۋدٸ جەنە رٶلٸن كٷشەيتۋدٸ كٶزدەيتٸنٸن دە اتاپ ٶتتٸ. سونداي-اق زاڭنامالىق پروتسەستٸ وڭتايلاندىرۋ, دەپۋتاتتاردىڭ دەربەستٸگٸن ارتتىرۋ, پارتييالىق جٷيەنٸ دامىتۋ جەنە ساياسي بەسەكەلەستٸكتٸ كٷشەيتۋ باعىتىنا دا باسا مەن بەرٸلٸپ وتىرعانىنا توقتالدى.
سەنات تٶراعاسى رەفورما اياسىندا مەملەكەت پەن قوعام اراسىنداعى كەلٸسٸم جەنە ديالوگ ينستيتۋتى رەتٸندە حالىق كەڭەسٸن قۇرۋ ۇسىنىلعانىنا ەرەكشە نازار اۋداردى. وتىرىستا اتالعان الاڭدا يدەولوگييا, قۇندىلىقتار مەن ۇلتتىق بٸرلٸك مەسەلەلەرٸ تالقىلاناتىنى جەنە كەڭەسكە زاڭ شىعارۋعا باستاماشى بولۋ قۇقىعىن بەرۋ ونى مازمۇندى ينستيتۋتقا اينالدىراتىنى سٶز بولدى. ۇسىنىلعان ٶزگەرٸستەردٸڭ قاتارىندا ۆيتسە-پرەزيدەنت لاۋازىمىن ەنگٸزۋ جەنە كونستيتۋتسييانىڭ پرەامبۋلاسىن جاڭارتۋ تۋرالى باستامالار دا بار ەكەنٸنە مەن بەرٸلدٸ. سول ارقىلى مەملەكەتتٸلٸكتٸڭ تاريحي ساباقتاستىعىن كٶرسەتٸپ, ەدٸلەتتٸ قازاقستان قۇرۋدى ەڭ جوعارى ماقسات رەتٸندە بەلگٸلەۋ كٶزدەلٸپ وتىر.
«قازاقستان ۇلتتىق جاڭعىرۋ كەزەڭٸنە قادام باسۋدا. وسى تاريحي سەتتە زييالى قاۋىم ٶكٸلدەرٸ مەن قوعامدىق پٸكٸر كٶشباسشىلارى ەرەكشە رٶل اتقارادى. قازٸرگٸ تاڭدا مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان اۋقىمدى ٶزگەرٸستەردٸڭ مەنٸن قوعامعا دۇرىس جەتكٸزۋ اسا ماڭىزدى. قازٸرگٸدەي جاۋاپتى كەزەڭدە ۇلتتىق بٸرلٸكتٸ ودان ەرٸ بەكەمدەۋ ٶتە ٶزەكتٸ. قوعامدى ورتاق مٷددەگە جۇمىلدىرۋ ٸسٸندە دە سٸزدەرگە ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەلەدٸ. ساياسي جاڭعىۋدىڭ تٷپكٸ ماقساتى – مەملەكەتتٸلٸك پەن تەۋەلسٸزدٸكتٸ نىعايتۋ. بۇل – ەدٸلەتتٸ قازاقستان قۇرۋ جولىنداعى جاڭا كونستيتۋتسييالىق مودەلگە كٶشۋ كەزەڭٸ. الداعى ۋاقىتتا كونستيتۋتسييالىق رەفورمالاردى تابىستى ٸسكە اسىرۋعا زييالى قاۋىم مەن ساراپشىلار قوعامداستىعى بەلسەندٸ ٷلەس قوسادى دەپ سەنەمٸن», – دەدٸ مەۋلەن ەشٸمباەۆ.
«ۇلتتىق مٷددە» ديالوگ الاڭىندا سەناتورلارمەن بٸرگە بەلگٸلٸ فيلولوگ, قوعام قايراتكەرٸ قويشىعارا سالعاراۇلى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ پروفەسسورى جامالادەن يبراگيموۆ, «ەل تاريحى» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەرلان سايلاۋباي, «قازاق گازەتتەرٸ» جشس-نىڭ باس ديرەكتورى ديحان قامزابەكۇلى, پارلامەنتاريزم ينستيتۋتى ورتالىعىنىڭ باسشىسى شولپان سايموۆا, Nazarbayev University جوعارى مەملەكەتتٸك ساياسات مەكتەبٸنٸڭ دوتسەنتٸ سەرٸك ورازعاليەۆ جەنە باسقا ساراپشىلار سٶز سٶيلەپ, قوزعالعان تاقىرىپقا قاتىستى پٸكٸرلەرٸن بٸلدٸردٸ.
