قازاقستاندىقتاردىڭ 66,9%-ٸ قارۋلى كٷشتەرٸمٸز سىرتقى ەسكەري قاقتىعىسقا تٶتەپ بەرە الاتىنىنا سەنەدٸ, بٸراق جارعىعا قايشى ەرەكەتتەر مەن جەمقورلىققا الاڭدايدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
2025 جىلدىڭ 28 تامىزىنان 10 قىركٷيەگٸنە دەيٸنگٸ ارالىقتا DEMOSCOPE قوعامدىق پٸكٸرگە جەدەل مونيتوريڭ جٷرگٸزۋ بيۋروسى ەل ازاماتتارى اراسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كٷشتەرٸن قابىلداۋ» تاقىرىبىندا ساۋالناما جٷرگٸزدٸ. جوبانى MediaNet حالىقارالىق جۋرناليستيكا ورتالىعى PAPERLAB زەرتتەۋ ورتالىعىمەن ىنتىماقتاسا وتىرىپ, كونراد ادەناۋەر اتىنداعى قوردىڭ قولداۋىمەن جٷزەگە اسىردى.
ەلەم ەلدەرٸ ەسكەرٸنٸڭ اتىس قۋاتىن كٶرسەتەتٸن جاھاندىق Global Firepower رەيتينگٸنە سەيكەس, قازاقستاننىڭ قارۋلى كٷشتەرٸ ورتالىق ازييا ەلدەرٸ اراسىندا كٶش باستاپ, 145 ەلدٸڭ ٸشٸندە 57-ورىندا تۇر. ٶزبەكستان ەسكەرٸ 58-ورىندا بولسا, تٷركٸمەنستان – 77, قىرعىزستان – 105, ال تەجٸكستان 108-ورىندا.
DEMOSCOPE بيۋروسى رەسپۋبليكا قارۋلى كٷشتەرٸنٸڭ ەسكەري كٷش-قۋاتىن قازاقستاندىقتار قالاي باعالايتىنىن بٸلۋ ٷشٸن ساۋالناما جٷرگٸزدٸ. ساۋالناما قورىتىندىسى رەسپوندەنتتەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ (66,9%) ەسكەرٸمٸز ەلدٸ قورعاۋعا قاۋقارلى ەكەنٸنە سەنەتٸنٸن كٶرسەتتٸ. ولاردىڭ ٷشتەن بٸرٸ (31,9%) بۇعان تولىقتاي سەنەتٸنٸن ايتسا, ٷشتەن بٸرٸنەن سەل استامى (35%) قورعاي الاتىنىنا ايتارلىقتاي سەنەدٸ. جالپى رەسپوندەنتتەردٸڭ 26,2%-ٸ وتاندىق قارۋلى كٷشتەر ەسكەري قاقتىعىسقا تويتارىس بەرە الاتىنىنا كٷمەن كەلتٸرەدٸ: 15,8%-ٸ قورعاي المايتىن شىعار دەسە, 10,4%-ٸ ەسكەرٸمٸز ەلدٸ شابۋىلدان مٷلدەم قورعاي المايدى دەپ سانايدى.
ساۋالناماعا قاتىسۋشىلار قازاقستان ەسكەرٸ ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى دەگەن مەسەلەلەردٸ دە اتاپ كٶرسەتتٸ:
- جارعىعا قايشى قارىم-قاتىناس پەن زورلىق, ەلٸمجەتتٸك دەڭگەيٸنٸڭ جوعارى بولۋى (37,8%)
- جەمقورلىق دەڭگەيٸنٸڭ جوعارىلىعى (34,9%)
- ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ ەسكٸلٸگٸ (30,9%).
قازاقستاندىقتاردىڭ ەسكەري قىزمەتتٸ ٶتەۋگە نيەتتٸ جەنە دايىن بولۋىنا ىقپال ەتەتٸن نەگٸزگٸ فاكتور ەلٸمجەتتٸك بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸ انىق.
ساۋالناماعا قاتىسۋشىلاردان جاقىن ادامى (باۋىرى نەمەسە ۇلى) قازاقستان ەسكەرٸنە شاقىرتۋ السا نە ٸستەيتٸنٸن سۇرادىق. رەسپوندەنتتەردٸڭ ٷشتەن بٸرٸ (31,9%) جاقىنى ٷشٸن قورقاتىنىن كٶرسەتۋٸ جايدان-جاي ەمەس: 21,9%-ٸ قولدايتىنىن, بٸراق قاتتى ۋايىمدايتىنىن ايتسا, 6,5%-ٸ ەسكەرگە بارماۋدىڭ زاڭدى جولىن تابۋعا كٶمەكتەسەتٸنٸن جاسىرمادى, ال 2,9%-ٸ جاقىن ادامى ەسكەرگە بارماۋى ٷشٸن باسقا جولداردى دا قاراستىراتىنىن اشىق مويىندادى. دەگەنمەن, رەسپوندەنتتەردٸڭ 40%-ٸ جاقىن ادامىنىڭ ەسكەرگە بارۋىن تولىق قولدايتىنىن ايتتى. تاعى 23,5%-ٸ ارالاسپايتىنىن, ەسكەرگە شاقىرىلعان ادام شەشٸمدٸ ٶزٸ قابىلداۋى قاجەتتٸگٸن جەتكٸزدٸ.
قارۋلى كٷشتەرگە قازاقستاندىق جاستاردىڭ بەرگەن باعاسى نازار اۋدارتادى. زەرتتەۋ 18–29 جاس ارالىعىنداعى رەسپوندەنتتەردٸڭ كٶزقاراسى باسقا توپتاردان ەرەكشەلەنەتٸنٸن كٶرسەتتٸ. جاستار اراسىندا جاقىنىنىڭ ەسكەرگە بارۋىن تولىقتاي قولدايتىنداردىڭ ٷلەسٸ از – 32,4%, ال ورتاشا كٶرسەتكٸش – 41,3%.
بۇعان قوسا, جاستاردىڭ جارتىسىنا جۋىعى (44,7%) تولىقتاي كەلٸسٸمشارتقا ٶتۋدٸ قولدايدى (ورتاشا كٶرسەتكٸش – 36,7%). سونىمەن بٸرگە, ەسكەردەگٸ ەلٸمجەتتٸك پەن زورلىققا الاڭدايتىنىن بٸلدٸرگەن جاستار دا كٶپ: جالپى 33,6% بولسا, جاستار اراسىندا 40,6%.
تٷيتكٸلدٸ مەسەلەلەر بار ەكەنٸنە قاراماستان, رەسپوندەنتتەردٸڭ 61,7%-ى قازاقستاننىڭ قارۋلى كٷشتەرٸنە سەنەدٸ, ەسكەرگە سەنبەيتٸندەردٸڭ ٷلەسٸ – 13%. 22,3%-ٸ بەيتاراپ قارايدى.
ەلەمدەگٸ كٷردەلٸ گەوساياسي جاعدايلاردى ەسكەرە وتىرىپ, رەسپوندەنتتەردەن الداعى 5 جىلدا قازاقستاننىڭ قاتىسۋىمەن بولاتىن ەسكەري قاقتىعىستاردىڭ ىقتيمالدىعىن باعالاۋدى سۇرادىق. جالپى 14%-ٸ مۇنداي جاعداي بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸن جوققا شىعارمايدى: 7,1%-ٸ ەسكەري قاقتىعىس بولۋى ەبدەن مٷمكٸن دەسە, 6,9%-ٸ مٷمكٸن شىعار دەپ سانايدى. 42,9%-ٸ قاقتىعىس بولۋى مٷمكٸن ەمەس دەپ ەسەپتەيدٸ, 29,7%-ٸ قاقتىعىس ىقتيمالدىعىن ٶتە تٶمەن ساناسا, 13,2%-ٸ تٶمەن شىعار دەيدٸ. رەسپوندەنتتەردٸڭ تاعى 28%-ٸ ەسكەري قاقتىعىس ىقتيمالدىعىنا ورتاشا باعا بەرگەن.
DEMOSCOPE ساۋالناما بارىسىندا قازاقستان بٸرٸنشٸ كەزەكتە كٸممەن ەسكەري ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋى قاجەت ەكەنٸن دە سارالاپ, ازاماتتاردىڭ پٸكٸرٸن بٸلدٸ (بۇل سۇراققا بٸرنەشە نۇسقا تاڭداۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸلدٸ). رەسپوندەنتتەردٸڭ 29,3%-ٸ رەسەيمەن جەنە ۇقشۇ-مەن ىنتىماقتاسۋدى جٶن كٶرەتٸنٸن ايتسا, 27,5%-ٸ ناتو ەلدەرٸمەن (مىسالى, اقش جەنە تٷركييا) ەرٸپتەستٸكتٸ قۇپ كٶرەدٸ.
22,6%-ٸ شىۇ اياسىندا قىتايمەن ەسكەري وداق بولعان دۇرىس دەسە, 20%-ٸ ورتالىق ازييا ەلدەرٸمەن ٶزارا بايلانىستى نىعايتۋدى جٶن كٶرەدٸ. قالعان 18,4%-ٸ قازاقستان بەيتاراپ ۇستانىمدا بولىپ, مەيلٸنشە ەسكەري وداقتاردان اۋلاق بولعانى جٶن دەپ سانايدى.
قازاقستان ەسكەرٸن باعالاۋعا ىقپال ەتەتٸن ماڭىزدى فاكتوردىڭ بٸرٸ – ەسكەري ماماندىقتىڭ قازٸرگٸ كەزدەگٸ بەدەلٸ. جاۋاپ بەرگەندەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ (جالپى 69,9%) ەسكەري قىزمەتتٸ بەدەلدٸ دەپ ساناسا, 23%-ٸ ولاي دەپ ەسەپتەمەيدٸ.
قازٸر قازاقستاندا ەسكەردٸ جاساقتاۋدىڭ ارالاس جٷيەسٸ قولدانىستا: ەسكەرگە شاقىرۋ جەنە كەلٸسٸمشارتپەن قىزمەت ەتۋ. ساۋالناماعا قاتىسۋشىلاردان قاي ٷلگٸنٸ مەيلٸنشە تيٸمدٸ سانايتىنىن دا سۇرادىق. 36,6%-ٸ تولىقتاي كەلٸسٸمشارتقا كٶشۋ كەرەك دەسە, 36,5%-ٸ ەسكەري بورىشىن ٶتەۋگە بارشانى مٸندەتتەۋدٸ قۇپ كٶرەدٸ. 17%-ٸ قازٸرگٸ ارالاس جٷيەنٸ ساقتاپ قالۋ كەرەك دەپ سانايدى.
DEMOSCOPE زەرتتەۋٸ قازاقستان ەسكەرٸن قابىلداۋدا بەلگٸلٸ بٸر قوعامدىق ديسسونانس بار ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. رەسپۋبليكانىڭ قارۋلى كٷشتەرٸنە جەنە ونىڭ قاۋقارىنا دەگەن سەنٸم جوعارى بولعانىمەن, ەلٸمجەتتٸك, جەمقورلىق, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ جەتكٸلٸكسٸز بولۋى سيياقتى ٸشكٸ مەسەلەلەرگە قازاقستان قوعامى الاڭدايتىنىن بايقاتتى.
ساۋالنامانىڭ تولىق نەتيجەسٸن جوبانىڭ سايتىنان كٶرە الاسىزدار. قازاق جەنە ورىس تٸلدەرٸندەگٸ باسپاسٶز رەليزٸ مەن ينفوگرافيكالار مىنا سٸلتەمەدە. ماتەريالدى پايدالانۋ كەزٸندە DEMOSCOPE سايتىنا سٸلتەمە جاساۋ مٸندەتتٸ.
