سوڭعى جىلدارى قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توكاەۆتىڭ باستاماسىمەن جٷزەگە اسىپ جاتقان كەشەندٸ رەفورمالار ەلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىن جاڭا دەڭگەيگە كٶتەردٸ. بەلگٸلٸ ساياساتتانۋشى ەرٸ ەكسپەرت ەدۋارد پولەتاەۆتىڭ باعالاۋىنشا, جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان ٶزگەرٸستەر مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردىڭ جۇمىسىن جاڭارتىپ قانا قويماي, ەكونوميكا, ينفراقۇرىلىم جەنە حالىقارالىق رەيتينگتەردەگٸ كٶرسەتكٸشتەردٸ ەدەۋٸر جاقسارتتى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بۇل ترانسفورماتسييالىق كەزەڭ پاندەمييا, ەلەمدٸك ەكونوميكاداعى تۋربۋلەنتتٸلٸك جەنە گەوساياسي شيەلەنٸستەر سيياقتى كٷردەلٸ سىرتقى سىن-قاتەرلەرمەن قاتار جٷردٸ. سوعان قاراماستان, ەل ٸشكٸ تەڭگەرٸمسٸزدٸكتەردٸ جويىپ, ساياسي جەنە ەكونوميكالىق رەفورمالاردى سەتتٸ جٷزەگە اسىرا الدى.
ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ مەن ينفراقۇرىلىم
سوڭعى جەتٸ جىلدا قازاقستاندا جان باسىنا شاققانداعى جٶٶ 29% ٶسٸپ, ەكونوميكانىڭ جالپى كٶلەمٸ $306 ملرد جەتتٸ. التىن-ۆاليۋتا اكتيۆتەرٸ مەن ۇلتتىق قوردىڭ جيىنتىق اكتيۆتەرٸ $138 ملرد استى, ال شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ جٶٶ-دەگٸ ٷلەسٸ 40% ٶتتٸ. ەڭ تٶمەنگٸ زەينەتاقى مٶلشەرٸ ەكٸ ەسەگە جۋىق ۇلعايدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالىق كەڭەسٸنٸڭ بٸرٸنشٸ سەسسيياسىندا جاساعان بايانداماسىندا اتقارىلعان اۋقىمدى جۇمىستارعا توقتالىپ ٶتتٸ:
«بip جىلدىڭ ٸشٸندە عانا بٸز حالىقتىڭ تاعدىرىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸن تاريحي ٶزگەرٸستەردٸ جٷزەگە اسىردىق. قىسقا مەرزٸم ٸشٸندە بٷكٸل مەملەكەت پەن قوعامنىڭ كەلبەتٸن ٶزگەرتكەن اۋقىمدى رەفورمالاردى ساپالى تٷردە ورىندادىق. بٷگٸندە مۇنداي مٸندەت دامىعان, جاسامپاز ەرٸ ۇيىمشىل ۇلتتىڭ عانا قولىنان كەلەتٸنٸن سەنٸمدٸ تٷردە ايتۋعا بولادى».
ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىم سالاسىندا دا جوعارى كٶرسەتكٸشتەر تٸركەلدٸ. جىل سايىن ەلدە 20 ملن شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلەدٸ. 2019 جىلدان بەرٸ ميلليون وقۋشىعا ارنالعان 1342 مەكتەپ, 1200-دەن استام مەديتسينالىق نىسان اشىلىپ, 35 مىڭ شاقىرىمنان استام اۆتوجول سالىندى جەنە جٶندەلدٸ. قازاقستاندىقتاردىڭ ورتاشا ٶمٸر سٷرۋ ۇزاقتىعى 76 جاسقا دەيٸن ۇلعايدى.
ورتالىق ازيياداعى كٶشباسشىلىق پەن ماكروەكونوميكا
قازاقستان ٶڭٸردەگٸ ەڭ ٸرٸ جەنە قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ەكونوميكا رەتٸندەگٸ ورنىن بەكٸتتٸ. حۆق بولجامى بويىنشا, 2026 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلدٸڭ جٶٶ كٶلەمٸ $360,4 ملرد جەتەدٸ, بۇل ەلەمدە 49-ورىنعا سەيكەس كەلەدٸ. سالىستىرمالى تٷردە ٶزبەكستان جٶٶ $181,5 ملرد, تٷرٸكمەنستان $83,1 ملرد, قىرعىزستان $23,6 ملرد, ال تەجٸكستان $20,4 ملرد دەڭگەيٸندە باعالانادى.
بۇدان بٶلەك, ورتالىق ازييانىڭ بەس ەلٸنٸڭ جيىنتىق نومينالدى جٶٶ-نٸڭ 53,7% ٷلەسٸ دەل قازاقستانعا تيەسٸلٸ. ەل ٶڭٸردەگٸ بانكتٸك اكتيۆتەر ($140 ملرد), نەسيە پورتفەلٸ ($86 ملرد) جەنە دەپوزيتتەر ($34,7 ملرد) بويىنشا دا كٶش باستاپ تۇر.
حالىقارالىق پوزيتسييالار مەن ينۆەستيتسييالار
قازاقستان بۇۇ رەيتينگٸندە ادام دامۋىنىڭ دەڭگەيٸ ٶتە جوعارى 193 ەلدٸڭ ٸشٸندە 60-ورىندى يەلەندٸ. ەل جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا Government AI Readiness Index 2025 بويىنشا ٶڭٸردە بٸرٸنشٸ, ەلەمدە 60-ورىنعا ورنىقتى, سونداي-اق SCImago Research Group رەيتينگٸندە عىلىمي بەلسەندٸلٸك بويىنشا ورتالىق ازييادا جەتەكشٸ ورىن الدى.
سىرتقى ساۋدا اينالىمى 2025 جىلى $143,9 ملرد قۇراپ, كٶرشٸلەس ەلدەردٸڭ كٶرسەتكٸشتەرٸنەن بٸرنەشە ەسە اسىپ تٷستٸ. ٶڭٸردەگٸ تارتىلعان تٸكەلەي شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالاردىڭ 68,6% ٷلەسٸ, تولىعىراق ايتقاندا $151,3 ملرد قازاقستانعا تيەسٸلٸ بولدى.
ەدۋارد پولەتاەۆ ەلدٸڭ ورتالىق ازيياداعى رولٸن باعالاي كەلە, الداعى دامۋ باعىتىن بىلاي تٷيٸندەدٸ:
«قازاقستان نەگٸزگٸ حالىقارالىق رەيتينگتەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ بويىنشا ورتالىق ازييانىڭ كٶشباسشىسى مەرتەبەسٸن سەنٸمدٸ تٷردە ۇستاپ تۇر. ەل ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ مەن ادام كاپيتالىنىڭ دامۋ دەڭگەيٸنەن باستاپ ەكونوميكانىڭ كٷردەلٸلٸگٸ مەن "جاسىل" ٶتۋ قارقىنىنا دەيٸنگٸ بارلىق باعىتتار بويىنشا كٶرشٸلەرٸنەن ەدەۋٸر الدا كەلەدٸ».
