Sońǵy jyldary Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Tokaevtyń bastamasymen júzege asyp jatqan keshendi reformalar eldiń áleýmettik-ekonomikalyq damýyn jańa deńgeige kóterdi. Belgili saiasattanýshy ári ekspert Edýard Poletaevtyń baǵalaýynsha, júrgizilip jatqan ózgerister memlekettik institýttardyń jumysyn jańartyp qana qoimai, ekonomika, infraqurylym jáne halyqaralyq reitingterdegi kórsetkishterdi edáýir jaqsartty, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Bul transformatsiialyq kezeń pandemiia, álemdik ekonomikadaǵy týrbýlenttilik jáne geosaiasi shielenister siiaqty kúrdeli syrtqy syn-qaterlermen qatar júrdi. Soǵan qaramastan, el ishki teńgerimsizdikterdi joiyp, saiasi jáne ekonomikalyq reformalardy sátti júzege asyra aldy.
Áleýmettik-ekonomikalyq damý men infraqurylym
Sońǵy jeti jylda Qazaqstanda jan basyna shaqqandaǵy JÓÓ 29% ósip, ekonomikanyń jalpy kólemi $306 mlrd jetti. Altyn-valiýta aktivteri men Ulttyq qordyń jiyntyq aktivteri $138 mlrd asty, al shaǵyn jáne orta biznestiń JÓÓ-degi úlesi 40% ótti. Eń tómengi zeinetaqy mólsheri eki esege jýyq ulǵaidy.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan Halyq Keńesiniń birinshi sessiiasynda jasaǵan baiandamasynda atqarylǵan aýqymdy jumystarǵa toqtalyp ótti:
«Bip jyldyń ishinde ǵana biz halyqtyń taǵdyryna tikelei áser etetin tarihi ózgeristerdi júzege asyrdyq. Qysqa merzim ishinde búkil memleket pen qoǵamnyń kelbetin ózgertken aýqymdy reformalardy sapaly túrde oryndadyq. Búginde mundai mindet damyǵan, jasampaz ári uiymshyl ulttyń ǵana qolynan keletinin senimdi túrde aitýǵa bolady».
Áleýmettik infraqurylym salasynda da joǵary kórsetkishter tirkeldi. Jyl saiyn elde 20 mln sharshy metrden astam turǵyn úi paidalanýǵa beriledi. 2019 jyldan beri million oqýshyǵa arnalǵan 1342 mektep, 1200-den astam meditsinalyq nysan ashylyp, 35 myń shaqyrymnan astam avtojol salyndy jáne jóndeldi. Qazaqstandyqtardyń ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 76 jasqa deiin ulǵaidy.
Ortalyq Aziiadaǵy kóshbasshylyq pen makroekonomika
Qazaqstan óńirdegi eń iri jáne qarqyndy damyp kele jatqan ekonomika retindegi ornyn bekitti. HVQ boljamy boiynsha, 2026 jyldyń qorytyndysy boiynsha eldiń JÓÓ kólemi $360,4 mlrd jetedi, bul álemde 49-orynǵa sáikes keledi. Salystyrmaly túrde Ózbekstan JÓÓ $181,5 mlrd, Túrikmenstan $83,1 mlrd, Qyrǵyzstan $23,6 mlrd, al Tájikstan $20,4 mlrd deńgeiinde baǵalanady.
Budan bólek, Ortalyq Aziianyń bes eliniń jiyntyq nominaldy JÓÓ-niń 53,7% úlesi dál Qazaqstanǵa tiesili. El óńirdegi banktik aktivter ($140 mlrd), nesie portfeli ($86 mlrd) jáne depozitter ($34,7 mlrd) boiynsha da kósh bastap tur.
Halyqaralyq pozitsiialar men investitsiialar
Qazaqstan BUU reitinginde adam damýynyń deńgeii óte joǵary 193 eldiń ishinde 60-oryndy ielendi. El jasandy intellekt salasynda Government AI Readiness Index 2025 boiynsha óńirde birinshi, álemde 60-orynǵa ornyqty, sondai-aq SCImago Research Group reitinginde ǵylymi belsendilik boiynsha Ortalyq Aziiada jetekshi oryn aldy.
Syrtqy saýda ainalymy 2025 jyly $143,9 mlrd qurap, kórshiles elderdiń kórsetkishterinen birneshe ese asyp tústi. Óńirdegi tartylǵan tikelei sheteldik investitsiialardyń 68,6% úlesi, tolyǵyraq aitqanda $151,3 mlrd Qazaqstanǵa tiesili boldy.
Edýard Poletaev eldiń Ortalyq Aziiadaǵy rolin baǵalai kele, aldaǵy damý baǵytyn bylai túiindedi:
«Qazaqstan negizgi halyqaralyq reitingterdiń kópshiligi boiynsha Ortalyq Aziianyń kóshbasshysy mártebesin senimdi túrde ustap tur. El investitsiia kólemi men adam kapitalynyń damý deńgeiinen bastap ekonomikanyń kúrdeliligi men "jasyl" ótý qarqynyna deiingi barlyq baǵyttar boiynsha kórshilerinen edáýir alda keledi».
