ەكس-مينيستر قۋاندىق بيشٸمباەۆقا قاتىستى سوت وتىرىسى اياسىندا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق تاقىرىبى ۋشىعىپ تۇر. جۋىردا تيٸستٸ زاڭ قابىلداندى. بۇل زاڭ حالىق اراسىندا "سالتانات زاڭى" دەگەن اتاۋعا يە بولدى. ياعني زاڭدا ەيەلدەر مەن بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ كٶزدەلگەن.
زاڭنىڭ ماقساتى - ەيەلدەردٸڭ قۇقىعى مەن بالالاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قورعاۋدى كٷشەيتۋ, ولاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن بۇزعانى ٷشٸن ەكٸمشٸلٸك جەنە قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ قاتاڭداتۋ, وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ. جاۋاپتى ورگان ٶكٸلدەرٸ زاڭنىڭ ماڭىزىن تٷسٸندٸرٸپ بەردٸ, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ەندٸ وتباسىندا كٷش كٶرسەتكٸش "مىقتىلاردى" ەكٸ جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ, سوققىعا جىققانى ٷشٸن ٸرٸ كٶلەمدە ايىپپۇل سەكٸلدٸ جازالار كٷتٸپ تۇر.
"وسى زاڭدى دايىنداۋ ٷشٸن سوڭعى بٸر جارىم جىل ٸشٸندە ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸ بٸرنەشە حالىقارالىق فورۋم ٶتكٸزدٸ. بارلىق جەردە قوعام تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ كٷشەيتۋ قاجەتتٸگٸن ايتتى. وسىدان كەيٸن دەپۋتاتتار ۇرىپ-سوعۋ مەن دەنساۋلىققا قاساقانا جەڭٸل زييان كەلتٸرۋدٸ قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتۋ تۋرالى باستاما كٶتەردٸ.
وسىلايشا, قىلمىستىق كودەكستٸڭ 108-بابىنىڭ 1-بٶلٸگٸنە ("دەنساۋلىققا قاساقانا جەڭٸل زييان كەلتٸرۋ") ەنگٸزٸلگەن ٶزگەرٸستەرگە سەيكەس, سانكتسييا 200 اەك (2024 جىلى 738 400 تەڭگە) مٶلشەرٸندە ايىپپۇل سالۋدى نەمەسە 200 ساعاتقا دەيٸن قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋ نەمەسە 50 تەۋلٸككە دەيٸن قاماۋعا الۋ جازاسىن كٶزدەيدٸ", - دەدٸ زۋلحايىروۆ.
سونداي-اق, 108-باپتىڭ 2-بٶلٸگٸنە سەيكەس قىزمەتتٸك ەرەكەتتٸ جٷزەگە اسىرۋعا بايلانىستى, اسا قاتىگەزدٸكپەن ەكٸ جەنە ودان دا كٶپ ادامعا قاتىستى جاسالعان دەل سول ٸس-ەرەكەتتەر, سول سيياقتى كٸنەلٸگە كٶرٸنەۋ تەۋەلدٸ (ماتەريالدىق, وتباسىلىق قاتىناستاردا) ادامدار توبىندا كەمەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى بۇزاقىلىق نيەتپەن جاسالعان ەرەكەتكە 1000 اەك-كە دەيٸن (3 ملن 692 مىڭ تەڭگە), 1000 اەك-كە دەيٸن تٷزەۋ جۇمىستارى, 600 ساعاتقا دەيٸن قوعامدىق جۇمىستار, ەكٸ جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ نەمەسە شەكتەۋ جازاسى قاراستىرىلادى.
"كٷيەۋٸ ەيەلٸنٸڭ كٶزٸن كٶگەرتسە جەنە ساراپشى مۇنى دەنساۋلىققا كەلتٸرٸلگەن زييان دەپ تانىسا, وندا بۇرىنعىداي 15 تەۋلٸككە ەمەس, ەكٸ جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىنان ايرىلادى. ەگەر دەنساۋلىققا مۇنداي زيياندى جۇبايى ەمەس, ايتالىق, بٸرگە تۇراتىن ادام نەمەسە جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ جاي تانىسى كەلتٸرسە, وندا ول 200 اەك-كە دەيٸن ايىپپۇل تٶلەيدٸ نەمەسە 50 تەۋلٸككە دەيٸن قاماۋعا الىنادى", - دەپ جازىلعان مەلٸمەتتە.
دەنە جاراقاتىن كەلتٸرگەن, بٸراق دەنساۋلىعىنا جەڭٸل زييان كەلتٸرٸلمەگەن (ياعني دەنە جاراقاتى بولماعان كەزدە) جاعدايدا ۇرىپ-سوعۋ نەمەسە ٶزگە دە زورلىق-زومبىلىق ەرەكەتتەرٸن جاساعانى ٷشٸن 80 اەك-كە دەيٸن (295 360 تەڭگە) ايىپپۇل, 80 اەك-كە تٷزەتۋ جۇمىستارى, 80 ساعاتقا دەيٸن قوعامدىق جۇمىستار نە 25 تەۋلٸككە دەيٸن قاماۋعا الۋ كٶزدەلەدٸ. بٸرنەشە رەت ۇرىپ-سوعۋ نەمەسە دەنساۋلىعىنا جەڭٸل زييان كەلتٸرۋ ٷشٸن تيٸسٸنشە 30-50 تەۋلٸك قاماۋعا الۋ نەمەسە ەكٸ جىلعا دەيٸن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى تاعايىندالادى.
"سونىمەن بٸرگە, زاڭدا اگرەسسوردى باسقا تۇرعىن ٷيٸ بولعان جاعدايدا عانا ٷيٸنەن شىعارۋعا بولاتىنى تۋرالى ەرەجە الىنىپ تاستالدى. ەندٸ ەرەكشە جاعدايلاردا, سوتتىڭ شەشٸمٸ بويىنشا, اگرەسسوردى تۇراتىن جەرٸ بولماسا دا, ٷيدەن شىعارۋعا بولادى. ول بەيٸمدەلۋ ورتالىعىندا (ٷيسٸزدەر ورنالاستىرىلعان جەردە) تۇرا الادى, بٸراق ٶز ەسەبٸنەن", - دەپ جازىلعان مەلٸمەتتە.
2017 جىلى سوققى جەنە دەنساۋلىققا جەڭٸل زييان كەلتٸرۋ بابىن ەكٸمشٸلٸك كودەكسكە قايتارۋ ۇيعارىلعان.
"وسىدان كەيٸن ستاتيستيكا كٶتەرٸلە باستادى. بٸراق ودان ەرٸ تالداۋ ٷش نەگٸزگٸ مەسەلەنٸ كٶرسەتتٸ. وسىلايشا, اگرەسسور مەن جەبٸرلەنۋشٸ بٸرنەشە رەت تاتۋلاسا الدى. سوتتاردىڭ شەشٸمٸمەن تەرتٸپ بۇزۋشىلار نەگٸزٸنەن بٸر تەۋلٸككە عانا قاماۋعا الىندى. ەڭ باستىسى, جەبٸرلەنۋشٸلەر ارىز جازۋدان باس تارتتى. وسىعان بايلانىستى 2023 جىلدىڭ 1 شٸلدەسٸنەن باستاپ تاتۋلاسۋ رەسٸمٸ قاتايتىلدى - ەندٸ تاتۋلاسۋ تەك سوتتا بٸر رەت جاسالۋى مٷمكٸن.
ەكٸمشٸلٸك قاماۋعا الۋدىڭ ناقتى مەرزٸمدەرٸ ەنگٸزٸلدٸ: وتباسىلىق جانجال ٷشٸن 5 تەۋلٸك, ۇرىپ-سوققانى ٷشٸن 10 جەنە دەنساۋلىققا جەڭٸل زييان كەلتٸرگەنٸ ٷشٸن 15 تەۋلٸك. ٷشٸنشٸدەن, بٸز دەكلاراتيۆتٸلٸكتەن تۇرمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى تٸركەۋدٸڭ انىقتاۋ سيپاتىنا كٶشتٸك. بۇرىن قوڭىراۋلاردىڭ 60 پايىزى جاۋاپسىز قالسا, قازٸر 95 پايىزىندا كٸنەلٸلەر جاۋاپقا تارتىلادى", - دەدٸ قۇقىق قورعاۋ مامانى.
