قازاقستاندا ٶتەتٸن قۇرىلتاي سايلاۋىنىڭ نەتيجەسٸ قوعامعا قانداي ٶزگەرٸس ەكەلۋٸ مٷمكٸن? جاڭا قۇرام حالىقتىڭ ٶكٸلدٸ ورگانعا دەگەن سەنٸمٸن ارتتىرا الا ما? وسى ساۋالدارعا PhD دوكتورى, ەكونوميكا ساراپشىسى بەرٸك قادىروۆ جاۋاپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, سايلاۋدان كەيٸن قوعامدا بٸردەن ايتارلىقتاي ٶزگەرٸس بولادى دەپ كٷتۋگە ەلٸ ەرتە. ٶيتكەنٸ سايلاۋدىڭ تٷپكٸ نەتيجەسٸن تەك داۋىس بەرۋ قورىتىندىسىمەن باعالاۋ جەتكٸلٸكسٸز.
"نەگٸزگٸ كٶرسەتكٸش - جاڭادان قالىپتاساتىن بٸر پالاتالى ٶكٸلدٸ ورگاننىڭ الداعى ۋاقىتتا قانشالىقتى تيٸمدٸ جۇمىس ٸستەيتٸنٸ", - دەيدٸ ول.
قادىروۆ حالىقتىڭ سەنٸمٸنە يە بولىپ, ماندات العان پارتييالار مەن دەپۋتاتتاردىڭ سايلاۋالدى ۋەدەلەرٸن ناقتى ٸسكە اينالدىرۋى ماڭىزدى ەكەنٸن ايتادى. سونداي-اق ولار قوعامنىڭ ٶزەكتٸ سۇرانىستارىنا دەر كەزٸندە ەرٸ تيٸمدٸ جاۋاپ بەرە الۋى كەرەك.
"ولاي بولماعان جاعدايدا, پارتييالارعا دەگەن سەنٸم ازايىپ, جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان ساياسي رەفورمالار ناقتى ٶزگەرٸس ەكەلەتٸن تەتٸك ەمەس, كەزەكتٸ فورمالدٸ قادام رەتٸندە قابىلدانۋى ىقتيمال. الداعى كەزەڭدەگٸ نەگٸزگٸ ٶلشەم – جاڭا ٶكٸلدٸ ورگاننىڭ كەسٸبيلٸگٸ, اشىقتىعى, جاۋاپكەرشٸلٸگٸ جەنە قابىلداناتىن شەشٸمدەرٸنٸڭ قوعام مەن مەملەكەتتٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ مٷددەلەرٸنە قانشالىقتى ساي كەلەتٸندٸگٸ", - دەيدٸ ساراپشى.
جاڭا قۇرام حالىق سەنٸمٸن ارتتىرا الا ما?
بەرٸك قادىروۆتىڭ سٶزٸنشە, ٶكٸلدٸ ورگان قۇرامىنىڭ جاڭارۋىنىڭ ٶزٸ قوعامنىڭ سەنٸمٸن ارتتىرۋعا جەتكٸلٸكسٸز. جاڭا ادامداردىڭ كەلۋٸ اۆتوماتتى تٷردە جوعارى قوعامدىق سەنٸم قالىپتاسادى دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. بۇل رەتتە ٶكٸلدەردٸڭ حالىقپەن تۇراقتى بايلانىس ورناتۋى, جۇمىسىنىڭ ناقتى نەتيجەسٸن كٶرسەتۋٸ جەنە ٶز قىزمەتٸ ٷشٸن ەسەپ بەرە الۋى ماڭىزدى.
ساراپشى قۇرامنىڭ ٶزگەرۋٸ ينستيتۋتسيونالدىق جاڭارۋمەن جەنە قوعاممەن بايلانىستىڭ جاڭا ساپاسىمەن قاتار جٷرۋٸ كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ.
"تەجٸريبەدە ٶڭٸرلەردەن سايلانعان ٶكٸلدەردٸڭ بەلگٸلٸ بٸر ۋاقىتتان كەيٸن ورتالىقتاعى ساياسي جەنە ەكٸمشٸلٸك ەليتاعا كٸرٸگٸپ, باستاپقى ايماقتىق ۇستانىمدارىنان الىستاي باستايتىن جاعدايلار كەزدەسەدٸ. سونىڭ سالدارىنان ولار ٶزدەرٸ ٶكٸلدٸك ەتەتٸن ٶڭٸرلەردٸڭ كٷندەلٸكتٸ مەسەلەلەرٸنەن بٸرتٸندەپ الشاقتاپ, جالپىۇلتتىق كٷن تەرتٸبٸنە كٶبٸرەك بەيٸمدەلەدٸ", - دەيدٸ ساراپشى.
مۇنداي جاعدايدا ٶڭٸر مەن ونىڭ اتىنان سايلانعان ٶكٸل اراسىنداعى تۇراقتى بايلانىستىڭ ەلسٸرەۋٸ حالىق اراسىندا "بٸزدٸڭ مٷددەمٸزدٸ كٸم قورعايدى?" دەگەن ساۋالدى كٷشەيتۋٸ مٷمكٸن.
"ٶكٸلدٸڭ لەگيتيمدٸلٸگٸ تەك سايلاۋ ارقىلى الىنعان مانداتپەن شەكتەلمەيدٸ. ونىڭ باستى ٶلشەمٸ – سايلاۋشىلارمەن تۇراقتى كەرٸ بايلانىس, ٶڭٸرلٸك مەسەلەلەردٸ ۇلتتىق دەڭگەيدەگٸ باسىمدىقتارمەن ٷيلەستٸرۋ جەنە قابىلدانعان شەشٸمدەردٸڭ نەتيجەسٸ تۋرالى قوعام الدىندا ەسەپ بەرۋ", - دەيدٸ بەرٸك قاداروۆ.
سايلاۋ ٶڭٸرلەردەگٸ ساياسي بەلسەندٸلٸككە قالاي ەسەر ەتەدٸ?
ساراپشى كونستيتۋتسيياعا سەيكەس مەملەكەتتٸك بيلٸكتٸڭ بٸردەن-بٸر باستاۋى حالىق ەكەنٸن ەسكە سالدى. سوندىقتان ازاماتتار سايلاۋ كەزٸندە ٶزدەرٸنٸڭ اتىنان شەشٸم قابىلدايتىن ٶكٸلدەردٸ تاڭداۋ ارقىلى مەملەكەتتٸڭ ودان ەرٸ دامۋ باعىتىن ايقىنداۋعا جەنە ونى قالىپتاستىرۋعا تٸكەلەي قاتىسادى.
"سايلاۋشىلار نەعۇرلىم بەلسەندٸ بولسا, قوعامدىق پٸكٸر دە سوعۇرلىم تولىق كٶرٸنٸس تابادى. بۇل ٶز كەزەگٸندە سايلانعان ٶكٸلدٸ ورگاننىڭ زاڭدىلىعى مەن وعان دەگەن قوعامدىق سەنٸمگە ىقپال ەتەدٸ. سوندىقتان ەر ازاماتتىڭ داۋىسىن ەلدٸڭ بولاشاعىنا قوسىلعان ناقتى ٷلەس رەتٸندە قاراستىرعان جٶن", - دەيدٸ ول.
دەگەنمەن بەرٸك قادىروۆ سايلاۋشىلاردىڭ بەلسەندٸلٸگٸ تەك داۋىس بەرۋ كٷنٸمەن شەكتەلمەۋٸ كەرەك دەپ سانايدى. پارتييالاردىڭ حالىقپەن كەزدەسۋلەرٸنٸڭ قالاي ۇيىمداستىرىلاتىنى دا ماڭىزدى.
"پارتييالاردىڭ حالىقپەن كەزدەسۋلەرٸ تاڭداۋلى ەرٸ شاعىن توپتارمەن شەكتەلمەي, ناقتى قاراپايىم تۇرعىندارمەن جەنە تەۋەلسٸز ساراپشىلار, باق ٶكٸلدەرٸمەن اشىق ديالوگ فورماتىندا ٶتۋٸ شارت. سوندا عانا شىنايى سۇراقتار مەن ٶزەكتٸ مەسەلەلەر كٶتەرٸلٸپ, پارتييالاردىڭ ۇسىنىپ وتىرعان باعدارلامالىق قۇجاتتارىنا سىني كٶزقاراس قالىپتاسادى. بۇل, ٶز كەزەگٸندە, بەيتاراپ ازاماتتاردىڭ قوعامدىق-ساياسي بەلسەندٸلٸگٸن ارتتىرۋعا دا ىقپال ەتەدٸ", - دەيدٸ ول.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, سانالى تاڭداۋ جاساۋ ارقىلى ەر ازامات ساياسي مەدەنيەتتٸڭ قالىپتاسۋىنا, جاۋاپتى باسقارۋ قاعيداتتارىنىڭ نىعايۋىنا جەنە ەلدٸڭ ورنىقتى دامۋىنا ٶز ٷلەسٸن قوسا الادى.
جاڭا قۇرىلتايدىڭ الدىندا قانداي مٸندەت تۇر?
بەرٸك قادىروۆ جاڭا ٶكٸلدٸ ورگاننىڭ الدىنداعى ەڭ ماڭىزدى مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ – زاڭ مەن تەرتٸپتٸ, ەدٸلەتتٸلٸك پەن تەڭدٸك قاعيداتتارىن نىعايتىپ, سول ارقىلى حالىقتىڭ ٶكٸلدٸ ورگانعا دەگەن سەنٸمٸن ارتتىرۋ دەپ ەسەپتەيدٸ.
"بۇل ٷشٸن قاعاز جٷزٸندەگٸ كٶرسەتكٸشتەرمەن شەكتەلمەي, قوعام سەزٸنە الاتىن ناقتى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق ٶزگەرٸستەرگە قول جەتكٸزۋ قاجەت. وسى ماقساتتا ٶكٸلدٸ ورگان اتقارۋشى بيلٸككە جوعارى تالاپ قويىپ, ەلدٸڭ قاجەتتٸلٸگٸنە ساي ساپالى زاڭداردىڭ قابىلدانۋىن قامتاماسىز ەتۋٸ تيٸس. سونىمەن قاتار جەمقورلىق پەن پاراقورلىققا قارسى ىمىراسىز كٷرەس مەملەكەتتٸك باسقارۋ مەن قوعامدىق ٶمٸردٸڭ تۇراقتى كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسپەۋٸ كەرەك", - دەپ قوستى ول.
تاعى بٸر ماڭىزدى مەسەلە – مەملەكەتتٸك رەسۋرستاردىڭ ٶڭٸرلەردە قانشالىقتى تيٸمدٸ جەنە اشىق جۇمسالاتىنى. بەرٸك قاداروۆ بيۋدجەت قاراجاتى مەن قوعامدىق يگٸلٸكتەردٸ ىسىراپ ەتۋگە جول بەرمەۋ, ولاردى ۇقىپتى ەرٸ تيٸمدٸ پايدالانۋ تەتٸكتەرٸن جەتٸلدٸرۋگە باسىمدىق بەرۋ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
"وسى رەتتە "ار-وجدان بار جەردە زاڭ دا قاجەت ەمەس, ال ار-وجدان جوق جەردە ەشبٸر زاڭ كٶمەكتەسپەيدٸ" دەگەن قاناتتى سٶز جوعارىداعى مەسەلەلەر مەن سۇراقتاردىڭ مەنٸن تەرەڭ اشادى دەپ ويلايمىن. ٶزگەرٸستٸ حالىقتان تالاپ ەتپەس بۇرىن, ونى ەرقايسىمىز ٶزٸمٸزدەن باستاۋىمىز كەرەك. جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ٶزگەدەن ەمەس, ٶزٸمٸزدەن ٸزدەپ, زاڭعا قۇرمەتتٸ, ادالدىق پەن ەدٸلەتتٸلٸكتٸ جەكە ۇستانىمىمىزعا اينالدىرعاندا عانا قوعامدا ناقتى ٶزگەرٸس قالىپتاسادى. مەملەكەتكە دەگەن سەنٸم دە وسىنداي جەكە جاۋاپكەرشٸلٸك پەن ورتاق ٸسكە ادالدىقتان باستالادى", - دەپ تٷيٸندەدٸ بەرٸك قادىروۆ.
