Qazaqstanda ótetin Quryltai sailaýynyń nátijesi qoǵamǵa qandai ózgeris ákelýi múmkin? Jańa quram halyqtyń ókildi organǵa degen senimin arttyra ala ma? Osy saýaldarǵa PhD doktory, ekonomika sarapshysy Berik Qadyrov jaýap berdi, dep habarlaidy dalanews.kz.
Sarapshynyń pikirinshe, sailaýdan keiin qoǵamda birden aitarlyqtai ózgeris bolady dep kútýge áli erte. Óitkeni sailaýdyń túpki nátijesin tek daýys berý qorytyndysymen baǵalaý jetkiliksiz.
"Negizgi kórsetkish - jańadan qalyptasatyn bir palataly ókildi organnyń aldaǵy ýaqytta qanshalyqty tiimdi jumys isteitini", - deidi ol.
Qadyrov halyqtyń senimine ie bolyp, mandat alǵan partiialar men depýtattardyń sailaýaldy ýádelerin naqty iske ainaldyrýy mańyzdy ekenin aitady. Sondai-aq olar qoǵamnyń ózekti suranystaryna der kezinde ári tiimdi jaýap bere alýy kerek.
"Olai bolmaǵan jaǵdaida, partiialarǵa degen senim azaiyp, júrgizilip jatqan saiasi reformalar naqty ózgeris ákeletin tetik emes, kezekti formaldi qadam retinde qabyldanýy yqtimal. Aldaǵy kezeńdegi negizgi ólshem – jańa ókildi organnyń kásibiligi, ashyqtyǵy, jaýapkershiligi jáne qabyldanatyn sheshimderiniń qoǵam men memlekettiń uzaq merzimdi múddelerine qanshalyqty sai keletindigi", - deidi sarapshy.
Jańa quram halyq senimin arttyra ala ma?
Berik Qadyrovtyń sózinshe, ókildi organ quramynyń jańarýynyń ózi qoǵamnyń senimin arttyrýǵa jetkiliksiz. Jańa adamdardyń kelýi avtomatty túrde joǵary qoǵamdyq senim qalyptasady degendi bildirmeidi. Bul rette ókilderdiń halyqpen turaqty bailanys ornatýy, jumysynyń naqty nátijesin kórsetýi jáne óz qyzmeti úshin esep bere alýy mańyzdy.
Sarapshy quramnyń ózgerýi institýtsionaldyq jańarýmen jáne qoǵammen bailanystyń jańa sapasymen qatar júrýi kerek dep esepteidi.
"Tájiribede óńirlerden sailanǵan ókilderdiń belgili bir ýaqyttan keiin ortalyqtaǵy saiasi jáne ákimshilik elitaǵa kirigip, bastapqy aimaqtyq ustanymdarynan alystai bastaityn jaǵdailar kezdesedi. Sonyń saldarynan olar ózderi ókildik etetin óńirlerdiń kúndelikti máselelerinen birtindep alshaqtap, jalpyulttyq kún tártibine kóbirek beiimdeledi", - deidi sarapshy.
Mundai jaǵdaida óńir men onyń atynan sailanǵan ókil arasyndaǵy turaqty bailanystyń álsireýi halyq arasynda "bizdiń múddemizdi kim qorǵaidy?" degen saýaldy kúsheitýi múmkin.
"Ókildiń legitimdiligi tek sailaý arqyly alynǵan mandatpen shektelmeidi. Onyń basty ólshemi – sailaýshylarmen turaqty keri bailanys, óńirlik máselelerdi ulttyq deńgeidegi basymdyqtarmen úilestirý jáne qabyldanǵan sheshimderdiń nátijesi týraly qoǵam aldynda esep berý", - deidi Berik Qadarov.
Sailaý óńirlerdegi saiasi belsendilikke qalai áser etedi?
Sarapshy Konstitýtsiiaǵa sáikes memlekettik biliktiń birden-bir bastaýy halyq ekenin eske saldy. Sondyqtan azamattar sailaý kezinde ózderiniń atynan sheshim qabyldaityn ókilderdi tańdaý arqyly memlekettiń odan ári damý baǵytyn aiqyndaýǵa jáne ony qalyptastyrýǵa tikelei qatysady.
"Sailaýshylar neǵurlym belsendi bolsa, qoǵamdyq pikir de soǵurlym tolyq kórinis tabady. Bul óz kezeginde sailanǵan ókildi organnyń zańdylyǵy men oǵan degen qoǵamdyq senimge yqpal etedi. Sondyqtan ár azamattyń daýysyn eldiń bolashaǵyna qosylǵan naqty úles retinde qarastyrǵan jón", - deidi ol.
Degenmen Berik Qadyrov sailaýshylardyń belsendiligi tek daýys berý kúnimen shektelmeýi kerek dep sanaidy. Partiialardyń halyqpen kezdesýleriniń qalai uiymdastyrylatyny da mańyzdy.
"Partiialardyń halyqpen kezdesýleri tańdaýly ári shaǵyn toptarmen shektelmei, naqty qarapaiym turǵyndarmen jáne táýelsiz sarapshylar, BAQ ókilderimen ashyq dialog formatynda ótýi shart. Sonda ǵana shynaiy suraqtar men ózekti máseleler kóterilip, partiialardyń usynyp otyrǵan baǵdarlamalyq qujattaryna syni kózqaras qalyptasady. Bul, óz kezeginde, beitarap azamattardyń qoǵamdyq-saiasi belsendiligin arttyrýǵa da yqpal etedi", - deidi ol.
Sarapshynyń aitýynsha, sanaly tańdaý jasaý arqyly ár azamat saiasi mádeniettiń qalyptasýyna, jaýapty basqarý qaǵidattarynyń nyǵaiýyna jáne eldiń ornyqty damýyna óz úlesin qosa alady.
Jańa Quryltaidyń aldynda qandai mindet tur?
Berik Qadyrov jańa ókildi organnyń aldyndaǵy eń mańyzdy mindetterdiń biri – zań men tártipti, ádilettilik pen teńdik qaǵidattaryn nyǵaityp, sol arqyly halyqtyń ókildi organǵa degen senimin arttyrý dep esepteidi.
"Bul úshin qaǵaz júzindegi kórsetkishtermen shektelmei, qoǵam sezine alatyn naqty áleýmettik-ekonomikalyq ózgeristerge qol jetkizý qajet. Osy maqsatta ókildi organ atqarýshy bilikke joǵary talap qoiyp, eldiń qajettiligine sai sapaly zańdardyń qabyldanýyn qamtamasyz etýi tiis. Sonymen qatar jemqorlyq pen paraqorlyqqa qarsy ymyrasyz kúres memlekettik basqarý men qoǵamdyq ómirdiń turaqty kún tártibinen túspeýi kerek", - dep qosty ol.
Taǵy bir mańyzdy másele – memlekettik resýrstardyń óńirlerde qanshalyqty tiimdi jáne ashyq jumsalatyny. Berik Qadarov biýdjet qarajaty men qoǵamdyq igilikterdi ysyrap etýge jol bermeý, olardy uqypty ári tiimdi paidalaný tetikterin jetildirýge basymdyq berý qajet ekenin atap ótti.
"Osy rette "Ar-ojdan bar jerde zań da qajet emes, al ar-ojdan joq jerde eshbir zań kómektespeidi" degen qanatty sóz joǵarydaǵy máseleler men suraqtardyń mánin tereń ashady dep oilaimyn. Ózgeristi halyqtan talap etpes buryn, ony árqaisymyz ózimizden bastaýymyz kerek. Jaýapkershilikti ózgeden emes, ózimizden izdep, zańǵa qurmetti, adaldyq pen ádilettilikti jeke ustanymymyzǵa ainaldyrǵanda ǵana qoǵamda naqty ózgeris qalyptasady. Memleketke degen senim de osyndai jeke jaýapkershilik pen ortaq iske adaldyqtan bastalady", - dep túiindedi Berik Qadyrov.
