بۇرىنعى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ قۋاندىق بيشٸمباەۆ ەيەلٸ سالتانات نٷكەنوۆانى ٶلتٸردٸ دەگەن كٷدٸكپەن قاماۋعا الىنعان بولاتىن. كٶپتٸڭ قىزۋ تالقىسىنا تٷسكەن قىلمىستىق ٸس ەلٸ دە تەرگەلۋ ٷستٸندە. الايدا قاندى قىلمىسقا بارعان كٷدٸكتٸنٸ اقتاپ شىعۋ ناۋقانى قازٸرگٸ تاڭدا قارقىندى جٷرٸپ جاتىر. بۇل ٸستٸڭ ارتىندا كٷدٸكتٸنٸڭ ەكەسٸ ۋەليحان بيشٸمباەۆ تۇرعانى بەرٸمٸزگە بەلگٸلٸ. "ەسكٸ قازاقستان" كەزەڭٸندە ەكس-مينيستر جازادان جالتارىپ, تٷرمەدەن مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساپ شىققان ەدٸ. ال بۇل جولى ەدٸل جازاسىن الۋى مٷمكٸن بە?! بۇل تۋرالى Dalanews.kz اگەنتتٸگٸ ساياساتتانۋشى دوس كٶشٸمنٸڭ جەكە پٸكٸرٸن سۇراپ كٶردٸ.
جەمقورلىق بويىنشا ۇستالىپ, مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساپ شىققان بيشٸمباەۆ
بۇعان دەيٸن بيشٸمباەۆ جەمقورلىق جاسادى دەگەن ايىپپەن 2018 جىلى ناۋرىزدا 10 جىلعا تٷرمەگە كەسٸلگەن بولاتىن. كەيٸن ەكس-پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ راقىمشىلىعىنا ٸلٸنٸپ, 2019 جىلى قازان ايىندا شارتتى جازامەن بوستاندىققا شىقتى. ول جەمقورلىققا قارسى ناۋقان اياسىندا قىلمىستىق قۋدالاۋعا ٸلٸككەن مينيستر قىزمەتٸندەگٸ العاشقى "بولاشاق" تٷلەگٸ بولدى.
وقيعا قالاي ٶربٸگەن ەدٸ?
ەكس پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ بيشٸمباەۆتىڭ "بەيتەرەك" حولدينگٸنٸڭ ەكس-باسشىسى بولعان كەزدە كٷمەن تۋدىراتىن ٸستەرمەن اينالىسقانى تۋرالى حابارلاعان. تەرگەۋ ماتەريالدارىنا سەيكەس, بيشٸمباەۆ حولدينگ ديرەكتورى رەتٸندە قىزىلوردا قالاسىنداعى شىنى زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىنا جاۋاپتى بولعان كەزٸندە مەردٸگەردەن ٸرٸ كٶلەمدە پارا الدى جەنە "بەيتەرەك" حولدينگٸنەن ٸرٸ كٶلەمدە اقشا جىمقىرعان قىلمىستىق توپ قۇردى دەگەن ايىپپەن 2017 جىلدىڭ 10 قاڭتارىندا ۇستالادى.
بۇرىنعى مينيسترگە قاتىستى سوت تٶرت ايدان استام ۋاقىتقا سوزىلدى. الايدا بيشٸمباەۆ سوتتا بارلىق ايىپتى جوققا شىعارىپ, بۇل ٸسكە قاتىستى ناقتى دەلەل جوق ەكەنٸن العا تارتقان ەدٸ. ول سوتتاعى سٶزٸندە "نازارباەۆتىڭ سەنٸمدٸ ادامى" بولىپ قالا بەرەتٸنٸن جەتكٸزگەن.
2018 جىلدىڭ ناۋرىزىندا سوت ەكس-مينيستردٸ 10 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرادى. ال 2019 جىلى قىركٷيەكتە شىمكەنت قالاسى اباي اۋداندىق سوتى بيشٸمباەۆتىڭ مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساۋ تۋرالى ٶتٸنٸشٸن قاناعاتتاندىرىپ, قاراشادا ونىڭ بوستاندىققا شىققانى بەلگٸلٸ بولدى. قىلمىستىق-اتقارۋ جٷيەسٸ كوميتەتٸ شەنەۋنٸكتٸڭ قاماۋدا بولعان كەزدە "جاقسى مٸنەز-قۇلىق" كٶرسەتٸپ, سوت تاعايىنداعان "ارىز-تالاپتى ٶتەگەنٸن" حابارلاعان. وسىلايشا ەكس-مينيستر ٶز مەرزٸمٸنٸڭ, ياعني سوت تاعايىنداعان 10 جىلدىڭ 2 جىل 9 ايىن عانا تٷرمەدە ٶتەپ شىقتى.
كٷدٸكتٸنٸڭ ەكٸنشٸ رەت تەمٸر تورعا ٸلٸگۋٸ
ال كەيٸن, 2023 جىلدىڭ قاراشاسىندا قۋاندىق بيشٸمباەۆ استاناداعى مەيرامحانالاردىڭ بٸرٸندە ەيەلٸن ۇرىپ ٶلتٸردٸ دەگەن كٷدٸكپەن تاعى دا قاماۋعا الىندى. قىلمىستىق ٸسكە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تا نازار اۋدارىپ, ٸستٸ ٸٸم باسشىلىعىنا ەرەكشە باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردى.
كٷدٸكتٸگە قازٸرگٸ تاڭدا قىلمىستىق ٸستٸڭ "قيناۋ" جەنە "اسقان قاتىگەزدٸكپەن كٸسٸ ٶلتٸرۋ" باپتارى بويىنشا ٸس قوزعالعان.
وسى تۇستا ساياساتتانۋشى دوس كٶشٸم بۇرىنعى جٸبەرٸلگەن قاتەلٸك, قازٸرگٸ قىلمىستىڭ جٷزەگە اسۋىنا ايتارلىقتاي جول اشقانىن العا تارتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بيشٸمباەۆتاردىڭ قولىندا جازانى جەڭٸلدەتٸپ, ٶزدەرٸن اقتاپ شىعۋعا تولىق مٷمكٸندٸك بار.
"مۇنىڭ بەرٸ تەرگەۋدٸڭ قالاي جٷرگەنٸنە بايلانىستى. تەرگەۋدە بٸراز نەرسەنٸ جاساۋعا بولادى. اقتاپ الماسا دا, جازانى جەڭٸلدەتۋ باعىتىندا. بۇل ادامداردا ونداي مٷمكٸندٸك بار دەپ ويلايمىن. ەرينە, "اقتاپ الۋ ناۋقانى" مٸندەتتٸ تٷردە جٷرەدٸ. مەنٸڭ ويىمشا, بۇعان كٷدٸكتٸ تاراپتىڭ اقشاسى دا, مٷمكٸندٸكتەرٸ دە جەتەدٸ. بٸراق ەندٸ "جاڭا قازاقستان" دەپ وتىرعاندا جەنە ەكٸنشٸ رەت سوتتالايىن دەپ وتىرعان ادامدى جٸبەرە قويمايتىن شىعار. دەگەنمەن جازانىڭ ٶز دەڭگەيٸندەگٸ قىلمىسقا ساي جازادان تٶمەن بولۋىنا الىپ كەلۋٸ ەبدەن مٷمكٸن", - دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
ول ۋەليحان بيشٸمباەۆتىڭ بالاسىن "اقتاۋ ناۋقانى" بۇرىنعى بيلٸكتٸڭ كٷشٸنە تٸكەلەي بايلانىستى بولاتىنىن جەتكٸزدٸ.
"ەڭگٸمە ونىڭ بيلٸكتەگٸ قاۋقارىندا ەمەس. ەڭگٸمە بيلٸكتەگٸ ادامداردىڭ ىمداسىپ-جىمداسىپ, بٸرٸنە-بٸرٸ كٶمەكتەسٸپ, بەرٸ بٸر توپ ەسەبٸندە جۇمىس ٸستەۋٸندە. دەمەك بۇعان سوت تا جاتادى. سول بيلٸكتٸڭ باسىندا وتىرعان سوتقا جوعارىدان نۇسقاۋ مەن تاعى باسقا مەسەلەلەر ەردايىم كەلەدٸ. سوندىقتان ەڭگٸمە بيلٸكتە بولعان كەزٸندە ونىڭ (ۋەليحان بيشٸمباەۆ, رەد.) قانشاما دوسى, قانشالىقتى تۋعان-تۋىسى جەنە قانشالىقتى وعان قارىز ادامدارى قالدى - cولارعا بايلانىستى بولماق. سول سەبەپتٸ ەڭگٸمە بيشٸمباەۆتىڭ قاۋقارىندا ەمەس, ەڭگٸمە سول بۇرىنعى بيلٸكتٸڭ بٸرلٸگٸندە. تىرناقشانىڭ ٸشٸندەگٸ "بٸرلٸگٸندە", بٸرٸن-بٸرٸ بەرمەۋٸ, بٸرٸن-بٸرٸ قىلمىسقا قيماۋى", - دەپ سٶزٸن جالعادى دوس كٶشٸم.
ساياساتتانۋشى مۇنداي قىلمىستىڭ ورىن الۋىنا قۋاندىق بيشٸمباەۆتى بٸرنەشە جىل بۇرىن اقتاپ شىققان بۇرىنعى سوتتىڭ قاتىسى بار ەكەنٸن جەنە ولاردىڭ دا كٷدٸكتٸمەن بٸردەي جازاعا تارتىلۋى كەرەك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
"مەنٸڭ ويىمشا, 2017 جىلى ۇستالىپ, ون جىلعا سوتتالعان بيشٸمباەۆتى تٷرمەدەن مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساتىپ شىعارعان سوتتى دا جازالاۋ كەرەك. بيشٸمباەۆقا قانشا جىل بەرسە, سوتقا دا سونشا جىل بەرٸلۋ كەرەك. سەبەبٸ ونى شىعارماسا, مۇنداي قىلمىس, ياعني "جاس كەلٸنشەك" قازا تاپپاس ەدٸ. سوندىقتان بۇرىنعى سوت جازالانادى دەپ ويلايمىن. نەلٸكتەن شىعاردى? بٸز بەرٸمٸز بٸلەمٸز جوعارى لاۋازىمداعىلار 10-12 جىلعا سوتتالىپ جاتادى. الايدا 2-3 جىلدان كەيٸن پرەمەر-مينيستر دە شىعىپ كەتتٸ. اقشاسىن بەرٸپ شىقتى دەيدٸ. وسى تۇستا "جازاسىن جاقسى ٶتەۋشٸ" رەتٸندە بيشٸمباەۆ تا بوساپ شىقتى. بۇلاردىڭ بەرٸ شىعىپ جاتىر جەنە ونى بٷكٸل حالىق كٶرٸپ وتىر. سوندىقتان مەنٸڭ ويىمشا, باسقالارعا ساباق بولۋى ٷشٸن كٷدٸكتٸنٸ ەكٸ جىلدان كەيٸن شىعارىپ جٸبەرگەن سوتتى مٸندەتتٸ تٷردە جازالاۋ كەرەك. سەبەبٸ ونىڭ وسى قىلمىسقا تٸكەلەي قاتىسى بار", - دەپ سٶزٸن قورىتىندىلادى دوس كٶشٸم.
ەسكە سالايىق, 2017 جىلى كٷدٸككە ٸلٸنگەن بيشٸمباەۆتى مەرزٸمٸنەن بۇرىن بوساتۋ تۋرالى قاۋلىنى اباي اۋداندىق سوتىنىڭ سۋدياسى مارات شەرٸپوۆ شىعارعان بولاتىن.
ال ەكٸنشٸ رەت تەمٸر تورعا قامالعان كٷدٸكتٸنٸڭ بۇل جولعى قىلمىستىق ٸسٸ استانا قالاسىنىڭ قىلمىستىق ٸستەر جٶنٸندەگٸ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتىنىڭ سۋدياسى ايجان قۇلباەۆانىڭ قاراۋىندا بولادى. قۋاندىق بيشٸمباەۆقا قاتىستى العاشقى سوت وتىرىسى ناۋرىزدىڭ 11-نە بەلگٸلەندٸ.
ەزٸرگە ٸستٸڭ قالاي ٶربيتٸنٸ بەلگٸسٸز... الايدا حالىق پەن جەبٸرلەنۋشٸ تاراپتىڭ جاقىندارى سوتتان تەك ەدٸلدٸك كٷتەدٸ.
