حالىقارالىق ديالوگ الاڭىن قر تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى قورىنىڭ قولداۋىمەن اباي اتىنداعى قازۇپۋ, سوربوننا-قازاقستان ينستيتۋتى جەنە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى ۇيىمداستىردى.
حالىقارالىق دٶڭگەلەك ٷستەل جۇمىسىنا قازۇپۋ رەكتورى تاكير بالىقباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ – ەلباسى قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, قر ەۋروپا كەڭەسٸندەگٸ ۆەنەتسياندىق كوميسسييانىڭ مٷشەسٸ يگور روگوۆ, «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ يسلامدىق قارجىلاندىرۋ بويىنشا ديرەكتورى, حالىقارالىق اربيتراج ورتالىعى اربيترلەر كوللەگيياسىنىڭ مٷشەسٸ, يسلامدىق قارجىلاندىرۋ بويىنشا كونسۋلتاتيۆتٸك كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ شەيح بيلال حان, د.ا. قوناەۆ اتىنداعى ەۋرازييالىق زاڭ اكادەميياسىنىڭ رەكتورى ٶمٸرەلٸ جالايري, فرانتسييا ەلشٸلٸگٸنٸڭ اتتاشەسٸ, سوربوننا-قازاقستان ينستيتۋتىنىڭ قوسالقى ديرەكتورى, حالىقارالىق قاتىناستار سالاسىنىڭ مامانى جيل مامەتتس, سوربوننا-قازاقستان ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى اينۇر سەبيتوۆا, الماتى قالاسى جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ عالىمدارى, قارجى جەنە قۇقىق سالاسىنداعى فرانتسييانىڭ ماماندارى, فرانتسييا-قازاقستان ساۋدا-ٶنەركەسٸپ پالاتاسى, مامان ساراپشىلار جەنە ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى مەن دوكتورانتتارى قاتىستى.
رەكتور تاكير بالىقباەۆ حالىقارالىق ديالوگ الاڭىنداعى تالقىلاناتىن ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ اتاپ, ولاردىڭ قۇقىق جەنە حالىقارالىق قۇقىق سالاسىنداعى جەتٸستٸكتەرمەن بٶلٸسۋدە, بٸلٸمدەرٸن زەرتتەۋدە جەنە تەجٸريبەلەرمەن الماسۋدا بەرەتٸن وراسان زور مٷمكٸندٸكتەرٸ تۋرالى ايتتى.
دٶڭگەلەك ٷستەل جۇمىسىندا اعىلشىن جالپى قۇقىعىنىڭ ارتىقشىلىعى جەنە «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ تەجٸريبەسٸ, قارجىلىق تەحنولوگييالار-مەسەلەلەر جەنە مٷمكٸندٸكتەرٸ, «استانا» حقو مەن سوربوننا-قازاقستان ينستيتۋتىنىڭ بٸرلەسكەن جۇمىسىنىڭ نەتيجەسٸ, قازاقستانداعى شەتەل بانكتەرٸندەگٸ باقىلاۋدىڭ كومپلاەنس قىزمەتٸن قۇقىقتىق رەتتەۋدٸڭ نەگٸزدەرٸ جەنە ەۋروپا قۇرلىقتىق قۇقىق جٷيەسٸ بار مەملەكەتتەردە پرەتسەدەنتتٸك قۇقىقتى يمپلەمەنتاتسييالاۋ مەسەلەسٸ تالقىلاندى.
حالىقارالىق ديالوگ الاڭىندا يگور روگوۆ (ەۋروپالىق قۇرلىقتىق قۇقىق جٷيەسٸ بار مەملەكەتتەردە پرەتسەدەنتتٸك قۇقىقتى يمپلەمەنتاتسييالاۋ مەسەلەسٸ»), شەيح بيلال حان ( «اعىلشىن جالپى قۇقىعىنىڭ ارتىقشىلىعى جەنە «استانا» حقو تەجٸريبەسٸ»), «Deloitte» مەمٸلەلەردٸ جٷزەگە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ مەنەدجەر باۋىرجان شالباەۆ («Deloitte» مەمٸلەلەردٸ جٷزەگە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ مەنەدجەر بايانداما جاسادى. ٶز كەزەگٸندە شەيح بيلال حان:
– «ورتاق زاڭ» دەپ اتايتىن قولدانىستاعى پرەتسەدەنتتٸك قۇقىق بريتان يمپەريياسىنىڭ قۇقىقتىق جٷيەسٸنەن شىعادى. كەيٸنٸرەك بۇل جٷيە ەلەمنٸڭ كٶپتەگەن بٶلٸكتەرٸندە سىنالدى. بۇل ٶتە يكەمدٸ جاعدايعا نەگٸزدەلگەن جٷيە. بۇل ٸس جٷرگٸزۋ قۇقىعى استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعىندا تەجٸريبە رەتٸندە پايدالانىلۋدا. بۇل تەستٸلەۋ ٷشٸن جاقسى زەرتحانا, ال ەگەر قازاقستاندا سەتتٸ قولدانىسقا يە بولسا, وندا بۇل زاڭدى بٷكٸل ەل قولدانا الادى.نەلٸكتەن قازاقستاندا حالىقارالىق قارجى ورتالىعى قاجەت? سەبەبٸ, قازاقستان تۇڭعىش پرەزيدەنت تاپسىرماسى بويىنشا ەكونوميكانى جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرۋگە, ەلگە ينۆەستيتسييا قۇيۋعا, جەكەشەلەندٸرۋدٸ ۇلعايتۋعا كەرەك, ياعني شەتەلدٸك ينۆەستورلاردى تارتۋ ٷشٸن قاجەت, – دەدٸ.
كەزدەسۋ بارىسىندا قاتىسۋشىلار تالقىلاناتىن تاقىرىپ بويىنشا سۇراقتار قويىپ, ولارعا تولىق جاۋاپتار الدى.
قورىتىندىلاي كەلە, تاكير بالىقباەۆ بارلىق قاتىسۋشىلارعا جەنە زاڭ سالاسىنداعى ەرٸپتەستەرٸنە ىنتىماقتاستىق ٷشٸن العىسىن بٸلدٸردٸ. سونداي-اق, رەكتور ۋنيۆەرسيتەتٸمٸزدٸڭ زاڭ جەنە حالىقارالىق قۇقىق سالاسىنداعى كەز كەلگەن مەسەلەلەردٸ تالقىلاۋعا جەنە باسقا ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن تەجٸريبە الماسۋعا ارنالعان الاڭعا اينالۋعا دايىن ەكەندٸگٸن ايتتى.
ريمما جانباەۆا
