بەرتٸنگە دەيٸن بٸزدٸ ورىستاندىرۋ ساياساتى جٷرگٸزٸلدٸ جəنە بۇل بەلگٸلٸ بٸر دəرەجەدە جٷزەگە استى – جەمٸسٸن بەردٸ.
«دەل قازٸر بٸزدٸڭ تٸل, دٸن دەپ زار قاعىپ, تٸلدٸ دە, دٸندٸ دە قالپىنا كەلتٸرە الماي, ۇزاق سارساڭعا تٷسۋٸمٸز – وسى كەڭەستٸڭ دەۋٸردٸڭ ۇلى جەمٸسٸ», – دەيتٸن شەرحان مۇرتازانىڭ سٶزٸ بار.
پاتشا ٷكٸمەتٸ, ودان كەيٸن دە كەڭەس ٷكٸمەتٸ قازاقتى ورىسقا اينالدىرۋدىڭ سان تٷرلٸ امال-تəسٸلٸن پايدالاندى. بۇل وتارلاۋ ساياساتىنان كەيٸن باستالعان ٷردٸس-تۇعىن. تəۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸن تەجەلدٸ. ۇلت رەتٸندە بٸز جەر بەتٸنەن جوعالماساق ەدٸك, بٸزدٸ ورىسقا اينالدىرىپ تىنار ەدٸ. بٸرجولاتا. بٸزدٸڭ اتىمىز اندرەي, سٸزدٸڭ اتىڭىز سەرگەي بولار ەدٸ. بۇل دا جوعالۋدىڭ بٸر بەلگٸسٸ.
تəۋەلسٸزدٸك قازاقتى بٸرجولاتا ورىسقا اينالدىرۋدان قۇتقارىپ قالدى. ورىستانعان ۇلتقا اينالا جازداپ امان قالدىق. Əيتپەگەندە قازٸر رەسەيدٸڭ قولتىعىندا جٷرگەن ٶلٸ-تٸرٸسٸ بەلگٸسٸز اۆتونومدى ۇلتتاردىڭ كٷيٸن كەشەر مە ەدٸك, كٸم بٸلسٸن,?! كٶرٸپ جٷرمٸز عوي...
رەسەيدٸڭ قاراماعىنداعى از ۇلتتار اۆتونومدى دەگەن اتى بولماسا əلدەقاشان ٶز «مەنٸنەن» ايىرىلعان. ولار ٶزدەرٸن ورىس نەمەسە رەسەيلٸك سانايدى جəنە مۇنىسىنا ارلانبايدى. ورىستانعاننىڭ ەندٸگٸ بٸر بەلگٸسٸ – وسى.
ورىستانۋ. ول نەگە توقتاعان جوق?
ونىڭ ناقتى كٶرسەتكٸشٸن مىنا مىسالعا قاراپ باعالاۋعا بولادى: الماتىداعى 140-قا تارتا مەكتەپتٸڭ 70-ٸ ورىسشا.
ورىسشا مەكتەپ – ورىستانعان ۇرپاق. ورىستانۋ ٷردٸسٸنٸڭ ٷزٸلمەي وتىرعانى سودان.
«ورىس تەربيەسٸن العان بالا ۇلت قىزمەتكەرٸ بولا المايدى». جٷسٸپبەك ايماۋىتوۆ بەكەر ايتپاعان عوي.
سولتٷستٸك ٶڭٸرلەردەگٸ قازاقتاردىڭ ٷلەسٸ əلٸ دە بولسا 30-40 پايىزدان اسقان جوق. قۇداي بٸلەدٸ, وسى وتىز-قىرىق پايىزدىڭ قانشاماسى ورىستانعانىن. ورىستانعان ٶڭٸرلەردە ورىستانۋ ٷردٸسٸ دە باسىم جٷرەدٸ. ورىستانعان قازاقتار əلٸ دە بار, əلٸ دە كٶپ, انىعى. ولاردىڭ بالالارى دا ٶزدەرٸنە ۇقسايتىن بولادى. ساباقتاستىق ٷزٸلمەيدٸ. ولاردىڭ قاتارى ٶزگەرٸپ, تولىعىپ جاتقانى سودان. اتادان بالاعا بەرٸلەدٸ. قانمەن ەمەس, تەربيەمەن. "ۇلتسىزدار ۇرپاعى". ايتالى ايتقان.
«كەڭەستٸك جٷيە ۇلت بولمىسىن ۇلتسىزدىققا قاراي بەيٸمدەپ, اق سٷت بەرگەن اناسىنىڭ ومىراۋىن كەسەتٸن ۇلتسىزدار ۇرپاعىن ٶمٸرگە ەكەلدٸ» دەيدٸ امانگەلدٸ ايتالى.
ورىستانعانداردىڭ پايىم تٷسٸنٸگٸ بٸزبەن ٷيلەسپەيدٸ. كەيبٸرٸنٸڭ پيعىلىنان قورقاسىڭ – سونشالىقتى لاس. ونىسىن جارييا قىلىپ جٷرگەندەر بار. ورىستانۋ ٷردٸسٸن قالاي توقتاتامىز? ورىستانعان قازاقتارعا اداسىپ جٷرگەنٸن قالاي جەتكٸزەمٸز? بٸلمەيمٸز. بٸلەرٸمٸز, ورىستانعاندار قازاقتانۋدان ٶلەردەي قورقادى. ولاردىڭ ۇلتقا, تٸلگە قاتىستى دٷنيەلەرگە قارسى شىعاتىنى دا قورقىنىشتان تۋعان.
قازاقتاندىرۋ قاشان جٷرگٸزٸلەدٸ?
وسى ۋاقىتقا دەيٸن ەلٸمٸزدەگٸ قانشا ۇلت ٶكٸلدەرٸن قازاقتاندىرا الدىق? جالپى, بٸزدە مۇنداي ساياسات جٷرگٸزٸلدٸ مە? جوق, əرينە. بۇل بٸزدٸڭ كٶپۇلتتى ۇستانىمعا ساي ەمەس, ٶيتكەنٸ.
وسى ۋاقىتقا دەيٸن قازاققا اينالعان ورىستى نەمەسە باسقا ۇلت ٶكٸلدەرٸن كٶزٸمٸز كٶرمەپتٸ. كٶرسەك تە سيرەك. سيرەك بولعاندىقتان ٶزگە ۇلتتىڭ ٶكٸلٸ قازاقشا سٶيلەي قالسا اينالىپ تولعانامىز, استى-ٷستٸنە تٷسەمٸز. «ول سٶيلەۋٸ تيٸس جəنە بۇعان تاڭعالاتىن تٷك تە جوق» دەگەن تٷسٸنٸك بٸزدە əلٸ قالىپتاسپاعان.
بٷگٸنگٸ بيلٸكتٸڭ كٶزٸ تٸرٸسٸندە قازاقتاندىرۋ ساياساتى ەشقاشان جٷرگٸزٸلمەيدٸ, بەلگٸلٸسٸ. بٸز بٷگٸن دە, ەرتەڭ دە, بولاشاقتا دا ورىستانعاندارمەن الىسىپ ٶتۋٸمٸز ەبدەن مٷمكٸن. سەبەبٸ, ورىستانۋ əردايىم وڭاي, ال قازاققا اينالۋ – سونشالىقتى قيىن.
دۋمان بىقاي
شەرحان مۇرتازا:
«بٸز نەگە قازاق حالقى ەمەس, قازاقستان حالقىمىز?»
Безымянный-840x420
بٸزدٸڭ كونستيتۋتسييامىزدىڭ بٸسمٸللەسٸ «بٸز قازاقستان حالقى» دەپ باستالادى. كەزٸندە, تەۋەلسٸزدٸك العان العاشقى جىلدارى قابىلدانعان كونستيتۋتسييانى تالقىلاۋ كەزٸندە دەپۋتاتتار اراسىندا وسى ەكٸ سٶزگە بولا قييان-كەسكٸ ايتىس تۋعانى ەسٸمدە.
نەگە «قازاقستان حالقى?». قىرعىزستان حالقى دەگەن حالىق جوق. قىرعىز حالقى بار. ٶزبەكستان حالقى دەگەن حالىق جوق. ٶزبەك حالقى بار. ال بٸز نەگە قازاق حالقى ەمەس, قازاقستان حالقىمىز?
سٶيتسەك, قازاقستان كٶپۇلتتى مەملەكەت ەكەن. «قازاق حالقى جەنە قازاقستاندى مەكەندەگەن باسقا حالىقتار ٶكٸلدەرٸ...» دەگەن بٸزدٸڭ ۇسىنىسىمىزدى دەپۋتتاردىڭ كٶپشٸلٸگٸ قابىلداماي تاستادى.
جەڭٸلٸپ قالعانىما ٶكٸندٸم. رەنجٸدٸم. سوندا مەنٸ مۇنداي رەنٸشكە جەتەلەگەن نە? ەندٸ ويلاسام, ۇلتتىق سانا-سەزٸم, جاراتىلىستان بٸتكەن تٷيسٸك ەكەن.
