قازاقستاننىڭ تاۋلى ٶڭٸرلەرٸ – ٸلە الاتاۋىنان باستاپ التاي مەن تيان-شان سٸلەمدەرٸنە دەيٸن – تۋريستٸك جەنە ەكونوميكالىق تۇرعىدان زور ەلەۋەتكە يە ايماقتار. بۇل – ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ رەسۋرس. مۇندا كٶز تويماس كٶركەم تابيعات, قايتالانباس لاندشافتتار, فلورا مەن فاۋنانىڭ سان الۋاندىعى بار. سونىمەن قاتار بۇل ايماقتار جىل ون ەكٸ اي بويى بەلسەندٸ دەمالىس پەن دەنساۋلىقتى نىعايتۋ ٷشٸن تاپتىرماس مٷمكٸندٸك سىيلايدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
الايدا تابيعاتتىڭ وسى بٸر مول جومارتتىعىنا قاراماستان, ەلٸمٸزدٸڭ تاۋلى ٶڭٸرلەرٸ زاماناۋي ينفراقۇرىلىمنىڭ ٶتكٸر تاپشىلىعىنان زارداپ شەگٸپ وتىر. تابيعي ەلەۋەت پەن شىنايى جاعداي اراسىنداعى وسىناۋ ٷلكەن الشاقتىق تەك تۋريزمدٸ ەمەس, شاعىن بيزنەس, كٶلٸك جەنە ەكولوگييا سيياقتى ٶزگە دە ەكونوميكالىق سالالاردىڭ دامۋىن تەجەيتٸن جٷيەلٸ مەسەلەگە اينالدى.
الماتى كەيسٸ: بيٸكتٸ پايدالانباعان ەتەكتەگٸ قالا
الماتى – تاۋلى ٶڭٸردٸڭ تۋريستٸك ەلەۋەتٸ مەن ينفراقۇرىلىم دەڭگەيٸ بٸر-بٸرٸنە سەيكەس كەلمەيتٸنٸن دەلەلدەيتٸن ناقتى مىسال. ٸلە الاتاۋى – قالانىڭ ەڭ ٸرٸ رەكرەاتسييالىق رەسۋرسى, بٸراق ينفراقۇرىلىم تەك جەكەلەگەن اۋماقتاردا (مەدەۋ مەن شىمبۇلاق) شوعىرلانعان.
- ارقانجول جۇمىس ٸستەيدٸ
- قوناق ٷيلەر مەن دەمحانالار بار
- جول سالىنعان
الايدا وسى شەكتەۋلٸ اۋماقتاردان تىس جەرلەردە:
- بەلگٸلەنگەن جاياۋ جٷرگٸنشٸلەر مەن ۆەلوسيپەد مارشرۋتتارىنىڭ تولىق جٷيەسٸ جوق
- جابدىقتالعان كٶرۋ الاڭدارى, قاۋٸپسٸز جولدار, باعىت كٶرسەتكٸشتەر جەتكٸلٸكسٸز
- تانىمال مارشرۋتتار بويىندا قاراپايىم سانيتارلىق جاعدايلار (دەرەتحانالار, قوقىس كونتەينەرلەرٸ) قاراستىرىلماعان
- قۇتقارۋ قىزمەتتەرٸ مەن جەدەل ەرەكەت ەتۋ پۋنكتتەرٸنٸڭ جۇمىسى شەكتەۋلٸ
تۋريستەر ٷشٸن اسا قىزىق, بٸراق از تانىمال تاۋلى ايماقتارمەن (الما-اراسان, تٷرگەن, بۋتاكوۆكا جەنە باسقالارى) كٶلٸك قاتىناسى ناشار.
نەتيجەسٸندە, جازدا شىمبۇلاق, دەمالىس كٷندەرٸ كٶكجايلاۋ ادامعا لىق تولىپ, شامادان تىس جٷكتەمەگە ۇشىرايدى. ال ٶزگە تاماشا ورىندار قاراۋسىز قالىپ, تۋريزم اعىنىن بٸركەلكٸ بٶلۋگە مٷمكٸندٸك بەرٸلمەي وتىر.
دامۋدى تەجەيتٸن فاكتورلار
- كەشەندٸ ستراتەگييانىڭ جوقتىعى
تۋريزمدٸ دامىتۋعا قاتىستى جەكەلەگەن باستامالار مەن باعدارلامالار بولعانىمەن, بٷكٸل ەل اۋماعىنداعى تاۋلى ينفراقۇرىلىمدى قامتيتىن تۇتاس, بٸرىڭعاي دامۋ جوسپارى جوق.
- قارجىلاندىرۋدىڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸ
كٶپتەگەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار جٷيەلٸ ەمەس, تەك نٷكتەلٸك تٷردە جٷزەگە اسادى. ەكولوگييالىق سوقپاقتار مەن تۋريستٸك بەلگٸلەردٸ ورناتۋعا بيۋدجەت قاراجاتى ٷنەمٸ جەتپەيدٸ.
- بٸرىڭعاي ستاندارتتاردىڭ بولماۋى
ەكولوگييالىق جولداردى, الپينيستٸك بازالار مەن كەمپينگتەردٸ جابدىقتاۋدىڭ ورتاق ستاندارتتارى بەكٸتٸلمەگەن. سالدارىنان ينفراقۇرىلىم, تٸپتٸ بار بولعان كٷننٸڭ ٶزٸندە, قاۋٸپسٸزدٸك پەن جايلىلىق تالاپتارىنا ساي كەلمەيدٸ.
- جەكە سەكتوردىڭ از قاتىسۋى
جول, كوممۋنيكاتسييا سيياقتى بازالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ جوقتىعى مەن بيۋروكراتييالىق قيىندىقتارعا بايلانىستى ينۆەستورلار تاۋلى جوبالارعا قىزىعۋشىلىق تانىتپايدى. ال نەگٸزٸندە بۇل سالادا بيزنەستٸ تۇراقتى دامىتۋدىڭ مٷمكٸندٸگٸ زور.
ەكونوميكا مەن ەكولوگيياعا ەسەرٸ
ەكونوميكالىق شىعىن: قازاقستان ٸشكٸ جەنە سىرتتان كەلەتٸن تۋريزمنەن تٷسەتٸن ايتارلىقتاي تابىسىنان ايىرىلىپ وتىر. ينفراقۇرىلىم دۇرىس جولعا قويىلسا, تاۋعا جاقىن ٶڭٸرلەردٸڭ جٸٶ-نٸڭ 5–7%-ىن قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارى جەتەر ەدٸ.
ەلەۋمەتتٸك تەڭسٸزدٸك: تاۋ تۋريزمٸ ينفراقۇرىلىمىنىڭ جوقتىعىنان قولجەتٸمدٸ دەمالىس بارلىق ادامعا بۇيىرماي وتىر. كٶپشٸلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەن جايلىلىعى قامتاماسىز ەتٸلمەگەن جولدارمەن جٷرۋگە مەجبٷر.
ەكولوگييالىق قاۋٸپتەر: ارنايى جولدار, سانيتارلىق جاعداي مەن باقىلاۋ بولماعاندىقتان, تۋريستەر قورشاعان ورتاعا ٷلكەن زييان كەلتٸرۋدە. نەتيجەسٸندە – قوقىس, ٶسٸمدٸكتەر مەن ورمان جامىلعىسىنىڭ بٷلٸنۋٸ, سۋ كٶزدەرٸنٸڭ لاستانۋى, ورمان ٶرتتەرٸ جيٸلەپ بارادى.
نە ٸستەۋ قاجەت?
- تۇراقتى تاۋ تۋريزمٸنٸڭ ۇلتتىق تۇجىرىمداماسىن ەزٸرلەۋ
بۇل ينفراقۇرىلىمعا, ەكولوگييالىق باسقارۋعا, ايماقتارعا بٶلٸنٸسكە, جٷرٸس-تۇرىس ەرەجەلەرٸنە, مونيتورينگكە جەنە ينۆەستيتسييالىق ساياساتقا ارنالعان بٸرىڭعاي ستاندارتتاردى قامتۋى تيٸس.
- ينفراقۇرىلىمدىق ماستەر-جوسپار
اۆسترييا, شۆەيتسارييا, تٷركييا, گرۋزييا سيياقتى ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸن نەگٸزگە الىپ, جولدار, سوقپاقتار, سەرۆيستٸك جەنە قاۋٸپسٸزدٸك نىساندارىن سالۋ مەن جاڭعىرتۋ بويىنشا جول كارتاسىن جاساۋ قاجەت.
- قولجەتٸمدٸلٸكتٸ تسيفرلاندىرۋ
مارشرۋتتاردىڭ تسيفرلىق كارتالارىن قۇرۋ, موبيلدٸ قوسىمشالار ارقىلى ونلاين-برونداۋ, جەدەل كٶمەك شاقىرۋ جٷيەسٸن جاساۋ, كەلۋشٸلەردٸ ەسەپكە الۋدى تسيفرلاندىرۋ.
- جەكە سەكتور جەنە ٷەۇ-مەن سەرٸكتەستٸك
مەملەكەت بيزنەستٸ جەنە ەكولوگييالىق ۇيىمداردى جەڭٸلدٸكتەرمەن, كەپٸلدٸكتەرمەن, ينفراقۇرىلىمدىق قولداۋمەن جەنە ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردا جۇمىس ٸستەۋدٸڭ بٸرىڭعاي ەرەجەلەرٸمەن قامتاماسىز ەتۋٸ كەرەك.
- ەكولوگييالىق اعارتۋ جەنە ەرٸكتٸلەر قوزعالىسى
حالىقپەن جەنە تۋريستەرمەن جٷيەلٸ جۇمىس جٷرگٸزۋ ماڭىزدى: اقپاراتتىق كامپانييالار, ەكولوگييالىق ەرٸكتٸلەردٸ قولداۋ, جەرگٸلٸكتٸ قاۋىمداستىقتاردى وسى ٸسكە تارتۋ.
قازاقستان تاۋلارى – جاي عانا كٶركەم لاندشافت ەمەس. بۇل – ۇلتتىڭ دەنساۋلىعىن نىعايتۋعا سەپ بولاتىن, تۇراقتى دامۋ مەن تابىس كٶزٸن قامتاماسىز ەتە الاتىن ۇلتتىق رەسۋرس, ەرەكشە بايلىق.
الايدا وسى ايماقتارداعى ينفراقۇرىلىم فراگمەنتتٸ, جٷيەسٸز ەرٸ قاۋٸپسٸز بولماي تۇرعاندا, بٸز تەك ەكونوميكالىق مٷمكٸندٸكتەردەن ايىرىلىپ قانا قويماي, تابيعاتقا ورنى تولماس زييان كەلتٸرۋ قاۋپٸمەن دە بەتپە-بەت كەلەمٸز.
قازٸرگٸ زاماندا قاۋٸپسٸز ەرٸ ەكولوگييالىق تازا تاۋ ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ – جاي عانا مٸندەت ەمەس, قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيياداعى تۋريزم حابىنا اينالۋى ٷشٸن قاجەتتٸلٸككە اينالىپ وتىر.
