قازاقستان تەۋەلسٸز ەل رەتٸندە ازييا ويىندارىنا العاش رەت 1994 جىلى قاتىستى. جاپونييانىڭ حيروسيما قالاسىندا ٶتكەن سول جارىستا ۇلتتىق قۇراما جالپىكوماندالىق ەسەپتە تٶرتٸنشٸ ورىنعا كٶتەرٸلدٸ. سودان بەرٸ ەلٸمٸز قۇرلىق دوداسىنىڭ تۇراقتى قاتىسۋشىسىنا اينالدى. الايدا كەيٸنگٸ جيىرما جىلدا قازاقستاننىڭ جالپى ەسەپتەگٸ كٶرسەتكٸشٸ تٶمەندەي باستادى. Dalanews.kz رەداكتسيياسى ۇلتتىق قۇرامانىڭ 2006 جىلدان 2026 جىلعا دەيٸنگٸ نەتيجەلەرٸنە شولۋ جاساپ, سپورت ساراپشىسى ەسەي جەڭٸسۇلىنىڭ ٶزگەرٸستٸڭ نەگٸزگٸ سەبەپتەرٸنە قاتىستى پٸكٸرٸن بٸلدٸ.
دوحا 2006
2006 جىلى قاتار استاناسى دوحادا ٶتكەن XV جازعى ازييا ويىندارىندا قازاقستان قۇراماسى ٷزدٸك نەتيجە كٶرسەتتٸ. ەل سپورتشىلارى 23 التىن, 20 كٷمٸس جەنە 42 قولا مەدال جەڭٸپ الدى. بارلىعى 85 جٷلدە جيناعان قازاقستان جالپىكوماندالىق ەسەپتە تٶرتٸنشٸ ورىنعا تۇراقتادى.
وسى نەتيجەمەن ۇلتتىق قۇراما قىتاي, وڭتٷستٸك كورەيا جەنە جاپونييادان كەيٸنگٸ ورىنعا جايعاستى.
گۋانچجوۋ 2010
تٶرت جىلدان كەيٸن قىتايدىڭ گۋانچجوۋ قالاسىندا ٶتكەن ازييا ويىندارىندا قازاقستان 79 مەدال يەلەندٸ. ونىڭ 18-ٸ التىن, 23-ٸ كٷمٸس, 38-ٸ قولا بولدى. نەتيجەسٸندە يران قازاقستاننان جوعارى كٶتەرٸلٸپ, ۇلتتىق قۇراما جالپىكوماندالىق ەسەپتە بەسٸنشٸ ورىن الدى.
ينچحون 2014
2014 جىلى وڭتٷستٸك كورەيانىڭ ينچحون قالاسىندا قازاقستان قۇراماسى ازييا ويىندارىنداعى ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸشتەرٸنٸڭ بٸرٸنە قول جەتكٸزدٸ. سپورتشىلار 28 التىن, 23 كٷمٸس جەنە 33 قولا مەدال جەڭٸپ, جالپى 84 جٷلدە يەلەندٸ.
دەل وسى دودادا جٷزۋشٸ دميتريي بالاندين 50, 100 جەنە 200 مەترگە براسس ەدٸسٸمەن جٷزۋدەن ٷش مەرتە چەمپيون اتاندى. قازاقستان ينچحوننان كەيٸن ەزٸرگە جالپىكوماندالىق ەسەپتەگٸ العاشقى تٶرتتٸككە قايتا ورالا العان جوق.
دجاكارتا مەن پالەمبانگ 2018
2018 جىلى يندونەزييانىڭ دجاكارتا جەنە پالەمبانگ قالالارىندا ٶتكەن ازييا ويىندارى قازاقستان سپورتىنىڭ قۇرلىقتاعى ورنى ەلسٸرەي باستاعانىن كٶرسەتتٸ. ۇلتتىق قۇراما 15 التىن, 17 كٷمٸس جەنە 44 قولا مەدال الدى. جالپى قورجىنعا 76 جٷلدە تٷستٸ.
مەدال سانى گۋانچجوۋ مەن ينچحونداعى كٶرسەتكٸشتەن اسا الشاق بولماعانىمەن, التىن جٷلدە ازايدى. سونىڭ سالدارىنان قازاقستان جالپىكوماندالىق ەسەپتە توعىزىنشى ورىنعا سىرعىدى. بۇل تەۋەلسٸزدٸك كەزەڭٸندەگٸ سول ۋاقىتقا دەيٸنگٸ ەڭ تٶمەن نەتيجە ەدٸ.
حانچجوۋ 2022
2022 جىلعى جازعى ازييا ويىندارى كوروناۆيرۋس پاندەميياسىنا بايلانىستى بٸر جىلعا شەگەرٸلٸپ, 2023 جىلى قىتايدىڭ حانچجوۋ قالاسىندا ٶتتٸ.
قازاقستان قۇراماسى بۇل دودادا 10 التىن, 22 كٷمٸس جەنە 48 قولا مەدال جەڭٸپ الدى. جالپى سانى 80 جٷلدەگە جەتكەنٸمەن, ۇلتتىق قۇراما جالپىكوماندالىق ەسەپتە 11-ورىندا قالدى.
بۇل قازاقستاننىڭ جازعى ازييا ويىندارى تاريحىنداعى التىن مەدال سانى جاعىنان دا, كوماندالىق ورىن بويىنشا دا ەڭ تٶمەن كٶرسەتكٸشٸ بولدى.
ايچي–ناگويا 2026
2026 جىلى جاپونييانىڭ ايچي پرەفەكتۋراسى مەن ناگويا قالاسىندا ٶتكەن حح جازعى ازييا ويىندارىندا قازاقستان قۇراماسى 84 مەدال جەڭٸپ الدى. ونىڭ ٸشٸندە 12 التىن, 24 كٷمٸس جەنە 48 قولا بار. ۇلتتىق قۇراما جالپىكوماندالىق ەسەپتە سەگٸزٸنشٸ ورىنعا تۇراقتادى.
حانچجوۋمەن سالىستىرعاندا مەدال سانى تٶرت جٷلدەگە, التىن سانى ەكٸ جٷلدەگە ارتتى. قازاقستان بٸردەن ٷش ساتى جوعارىلادى. بوكستان تٶرەحان سابىرحان مەن ايبەك ورالباي چەمپيون اتانىپ, ەل قۇراماسىنا وسى سپورت تٷرٸنەن 12 جىلدان كەيٸن العاشقى ازييا ويىندارىنىڭ التىنىن ەكەلدٸ. ارالاس جەكپە-جەك ٶكٸلدەرٸ دە باعدارلاماعا العاش قوسىلعان جارىستا ەكٸ التىن جەڭٸپ الدى.
سپورت ساراپشىسى نە دەيدٸ?
سپورت ساراپشىسى ەسەي جەڭٸسۇلىنىڭ ايتۋىنشا, كەيٸنگٸ جيىرما جىلدا ازييا سپورتىنداعى بەسەكەنٸڭ سيپاتى ايتارلىقتاي ٶزگەرگەن. بۇرىن قۇرلىق دوداسىندا قىتاي, جاپونييا جەنە وڭتٷستٸك كورەيانىڭ ٷستەمدٸگٸ انىق بايقالسا, قازٸر ٶزگە مەملەكەتتەر دە جەكەلەگەن سپورت تٷرلەرٸن جٷيەلٸ تٷردە دامىتىپ, كٶشباسشىلارعا جاقىنداي باستاعان.
“ازييا ويىندارى 1951 جىلدان بەرٸ ٶتكٸزٸلٸپ كەلەدٸ. بۇل قۇرلىقتا سپورتقا بۇرىننان ەرەكشە مەن بەرٸلگەن. كەيٸنگٸ جىلدارى قىتاي, جاپونييا مەن وڭتٷستٸك كورەيا عانا ەمەس, باسقا ەلدەر دە جوعارى دەڭگەيدە بەسەكە قالىپتاستىرا باستادى. بيىلعى ازييا ويىندارىندا بۇل انىق كٶرٸندٸ. ٶزبەكستان ٶزٸندٸك سپورت دەرجاۆاسىنا اينالىپ كەلەدٸ. يران دا تٷرلٸ ساياسي جەنە گەوساياسي جاعدايلارعا قاراماستان, سپورتتاعى بەلسەندٸلٸگٸن جوعالتقان جوق”, - دەيدٸ ساراپشى.
ونىڭ سٶزٸنشە, بۇرىن ازييادا كەڭ تارالماعان كەيبٸر سپورت تٷرلەرٸندە دە جاڭا ەلدەردٸڭ ٶكٸلدەرٸ جٷلدەگە تالاسا باستاعان. پارسى شىعاناعىنداعى مەملەكەتتەر دە ٶز قۇرامالارىن كٷشەيتٸپ, حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ سپورتشىلاردى تارتىپ جاتىر.
“باحرەين كٷرەسكە رەسەي مەن كاۆكاز ەلدەرٸنەن مىقتى بالۋانداردى تارتىپ, جاقسى دەستٷر قالىپتاستىرىپ كەلەدٸ. جەڭٸل اتلەتيكادا افريكادان جەنە ازييانىڭ ٶزگە ەلدەرٸنەن سپورتشىلار شاقىرىپ جاتىر. ساۋد ارابيياسى مەن قاتاردىڭ دا كەيٸنگٸ جىلدارى سپورتقا ەرەكشە مەن بەرە باستاعانىن كٶرٸپ وتىرمىز. سوندىقتان ازيياداعى ەشبٸر ەلدٸ سپورتتا ەلسٸز دەپ قابىلداۋعا بولمايدى. ەر مەملەكەت ٶزٸنٸڭ قاي سپورت تٷرٸنەن نەتيجە كٶرسەتە الاتىنىن انىقتاپ, سول باعىتتى دامىتىپ جاتىر”, - دەيدٸ ەسەي جەڭٸسۇلى.
ساراپشى ازيياداعى بەسەكەنٸڭ ارتقانىن قىتاي قۇراماسىنىڭ كٶرسەتكٸشٸنەن دە بايقاۋعا بولاتىنىن ايتادى. حانچجوۋدا 201 التىن العان قىتاي ايچي–ناگويادا 169 التىن يەلەندٸ. ياعني قۇرلىق كٶشباسشىسىنىڭ التىن جٷلدەسٸ 32 مەدالعا ازايدى.
“بۇل ٶزگە ەلدەردٸڭ كٷشەيٸپ, ازيياداعى بەسەكەنٸڭ جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرٸلگەنٸن كٶرسەتەدٸ”, - دەيدٸ ول.
ساننان ساپاعا كٶشەتٸن ۋاقىت جەتتٸ
قازاقستان قۇراماسىنىڭ كەيٸنگٸ ازييا ويىندارىندا قولا مەدالدى كٶپ يەلەنۋٸنە توقتالعان ساراپشى مەسەلە جالپى جٷلدە سانىندا ەمەس, ونىڭ ساپاسىندا ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. حانچجوۋ مەن ايچي–ناگويادا قازاقستان 48 قولا مەدالدان الدى. ال التىن جٷلدە سانى تيٸسٸنشە 10 جەنە 12 بولدى.
“قولا جٷلدەنٸڭ سانى كٶپ ٶزگەرگەن جوق. ەندٸ ساننان ساپاعا جۇمىس ٸستەۋٸمٸز كەرەك. قولا جٷلدەگەرلەردٸ فينالعا جەتكٸزٸپ, كٷمٸستٸ التىنعا اينالدىراتىن ۋاقىت جەتتٸ. قازاقستان جالپى مەدال سانى بويىنشا ازيياداعى ٷزدٸك بەس ەلدٸڭ قاتارىنا ەندٸ. بۇل سپورتشىلارىمىزدىڭ جٷلدە ٷشٸن كٷرەسە الاتىنىن كٶرسەتەدٸ. ەندٸگٸ مٸندەت سول مٷمكٸندٸكتٸ چەمپيوندىق نەتيجەگە اينالدىرۋ”, - دەيدٸ ەسەي جەڭٸسۇلى.
ول قازاقستان مەن ٶزبەكستاننىڭ نەتيجەسٸن سالىستىرا وتىرىپ, جالپىكوماندالىق ەسەپتە التىن مەدالدىڭ شەشۋشٸ ماڭىزعا يە ەكەنٸن ايتتى. 2026 جىلعى ازييا ويىندارىندا ٶزبەكستان قازاقستاننان جالپى جٷلدە سانى جاعىنان كەيٸن قالعانىمەن, 21 التىن مەدال جەڭٸپ, ٷزدٸك بەستٸككە ەندٸ. قازاقستان 12 التىنمەن سەگٸزٸنشٸ ورىن الدى.
“بٸز 2014 جىلعى ينچحون ازياداسىندا قول جەتكٸزگەن مەجەمٸزگە قايتا ۇمتىلۋىمىز كەرەك. كەزٸندە 99 نەمەسە 100 مەدال الامىز دەگەن ماقسات قويدىق. قازٸر 84 مەدالمەن شەكتەلٸپ وتىرمىز. دەگەنمەن مەن قازاقستان سپورتىن جوققا شىعارعىم كەلمەيدٸ. قازٸرگٸ جٷلدەگەرلەرٸمٸزدٸڭ باسىم بٶلٸگٸ ەلٸمٸزدٸڭ سپورت مەكتەپتەرٸندە تەربيەلەنگەن. بۇل بٸزدٸڭ باعىتىمىزدىڭ دۇرىس ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ”, - دەيدٸ ساراپشى.
ەسەي جەڭٸسۇلى قازاقستان سپورتىن دامىتۋدا مەملەكەت پەن جەكە سەكتور اراسىنداعى بايلانىستى كٷشەيتۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيدٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ازييانىڭ بٸرقاتار ەلٸندە جەكە مەتسەناتتار جەكەلەگەن سپورت تٷرلەرٸنە تۇراقتى قولداۋ كٶرسەتٸپ, نەتيجەگە ىقپال ەتٸپ وتىر.
“بٸزدە سپورتتى نەگٸزٸنەن مەملەكەت دامىتادى. ال كٶپتەگەن ەلدە جەكە مەتسەناتتاردىڭ قولداۋىمەن دامىپ جاتقان سپورت تٷرلەرٸ بار. سوندىقتان مەملەكەت پەن جەكە سەكتوردىڭ بايلانىسىن جاقسارتىپ, قارجىنى ناقتى نەتيجەگە باعىتتاۋىمىز كەرەك”, - دەيدٸ ول.
ايماقتارداعى سپورت نازاردان تىس قالماۋى كەرەك
ساراپشى قازاقستان سپورتىنىڭ نەگٸزگٸ تابىسى ٷش مەگاپوليسپەن شەكتەلٸپ قالماۋعا تيٸس ەكەنٸن دە ايتتى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, الماتى, استانا جەنە شىمكەنتتەن بٶلەك, وبلىستارداعى سپورت مەكتەپتەرٸ مەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋ قاجەت.
“بۇرىن الماتى جەنە تٷركٸستان وبلىستارىنان بارعان سپورتشىلار مٸندەتتٸ تٷردە جٷلدە الىپ قايتاتىن. بۇل جولى ايماقتاردىڭ كٶرسەتكٸشٸ تٶمەن بولدى. ٷش مەگاپوليستٸڭ سپورتشىلارىنىڭ جەتٸستٸگٸنە عانا سٷيەنبەي, كەز كەلگەن ٶڭٸردەن چەمپيون شىعاتىنداي جاعداي جاساۋىمىز كەرەك. ول ٷشٸن ايماقتارداعى سپورت ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ قاجەت. بۇل باعىتتا بەلگٸلٸ بٸر قادامدار جاسالىپ جاتىر, ونىڭ نەتيجەسٸن الداعى بٸر-ەكٸ تسيكلدا كٶرەمٸز دەپ ويلايمىن”, - دەيدٸ ەسەي جەڭٸسۇلى.
قاي سپورت تٷرلەرٸنە باسىمدىق بەرۋ كەرەك?
ەسەي جەڭٸسۇلى ازييا ويىندارىن جەكە جارىس رەتٸندە عانا ەمەس, وليمپياداعا دايىندىقتىڭ بٸر كەزەڭٸ رەتٸندە قاراستىرۋ قاجەت دەپ سانايدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەيٸنگٸ جىلدارى مەملەكەتتٸك قارجى بٶلٸنەتٸن سپورت تٷرلەرٸ ٸرٸكتەلٸپ, وليمپيادالىق ديستسيپلينالارعا باسىمدىق بەرٸلە باستاعان.
ساراپشى 2026 جىلعى ازييا ويىندارىندا دزيۋدوشىلاردىڭ فينالعا دەيٸن جەتۋٸن جاقسى كٶرسەتكٸش دەپ باعالادى. الايدا تٶرت قازاقستاندىق دزيۋدوشى جەكەلەي سىنداعى شەشۋشٸ بەلدەسۋدە, ال ۇلتتىق قۇراما كوماندالىق فينالدا جاپونييا ٶكٸلدەرٸنە جول بەردٸ.
“دزيۋدوشىلارىمىز جاقسى ٶنەر كٶرسەتتٸ, بٸراق فينالعا شىققان تٶرت سپورتشىمىز دا, ارالاس كوماندالىق سىنداعى قۇرامامىز دا جاپونييادان جەڭٸلدٸ. ەندٸ وسىنداي قارسىلاستارعا قارسى قانداي دايىندىق قاجەت ەكەنٸن تالداۋىمىز كەرەك. ەركٸن جەنە گرەك-ريم كٷرەسٸنەن نەتيجە بٸرشاما جاقسارعانىمەن, التىن مەدال جوق. ٶزٸمٸزگە دەستٷرلٸ تٷردە جاقسى نەتيجە ەكەلەتٸن سپورت تٷرلەرٸن ودان ەرٸ دامىتۋىمىز قاجەت”, - دەيدٸ ول.
ساراپشى ەيەلدەر بوكسى, اۋىر اتلەتيكا جەنە ستەند اتۋدان نەتيجە كٷتكەن دەڭگەيدە بولماعانىن اتاپ ٶتتٸ. سونىمەن قاتار بايداركا مەن كانوەدە ەسۋ, اكادەمييالىق ەسۋ, جٷزۋ جەنە جەڭٸل اتلەتيكاعا كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدٸ.
“ەسكەك ەسۋدٸڭ بٸرنەشە باعىتىن دامىتۋعا بٸزدٸڭ ينفراقۇرىلىمىمىز دا, مٷمكٸندٸگٸمٸز دە جەتەدٸ. جەڭٸل اتلەتيكادا كٶرسەتكٸشتەر بٸرتٸندەپ جاقسارىپ كەلەدٸ. الايدا ولگا شيشيگينا, ولگا رىپاكوۆا مەن دميتريي كارپوۆتان كەيٸن وليمپيادادا جٷلدەگە تالاساتىن سپورتشىنى ەلٸ شىعارا الماي وتىرمىز. جٷزۋدە دە دميتريي بالانديننٸڭ 2016 جىلعى التىنىنا سٷيەنٸپ قانا قالماي, سول جەڭٸستٸڭ جالعاسىن قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك”, - دەيدٸ ەسەي جەڭٸسۇلى.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستاننىڭ ازييا ويىندارىندا قايتادان ٷزدٸك تٶرتتٸككە نەمەسە ٷزدٸك بەستٸككە ەنۋٸ ٷشٸن جالپى جٷلدە سانىن كٶبەيتۋ جەتكٸلٸكسٸز. سپورتشىلاردى فينالدىق بەسەكەگە دايىنداۋ, دەستٷرلٸ سپورت تٷرلەرٸندەگٸ ورىندى ساقتاپ قالۋ جەنە كٶپ مەدال ساراپقا سالىناتىن جٷزۋ مەن جەڭٸل اتلەتيكانى جٷيەلٸ دامىتۋ ماڭىزدى.
“بٸزدٸڭ الدىمىزدا جەڭٸس دەستٷرٸ بار. ەندٸ سول دەستٷردٸ نەگە ٷزٸپ العانىمىزدى سارالاپ, قايتا جالعاستىرۋدىڭ جولىن تابۋىمىز كەرەك”, - دەپ قورىتىندىلادى ەسەي جەڭٸسۇلى.
