پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ حالىقارالىق ارەناداعى باستامالارى سوڭعى جىلدارى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياسي برەندٸنە اينالدى. بەيبٸتشٸلٸك, سەنٸم جەنە كٶپجاقتى ديپلوماتييانى ٸلگەرٸلەتۋ – توقاەۆ كەزەڭٸندەگٸ سىرتقى ساياساتتىڭ باعانالى تٸرەكتەرٸنٸڭ بٸرٸ. اشحابادتا ٶتكەن بەيبٸتشٸلٸك پەن سەنٸمنٸڭ حالىقارالىق جىلىنا ارنالعان فورۋمعا مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاتىسۋى وسى باعىتتاعى قازاقستاننىڭ رٶلٸن تاعى بٸر مەرتە ايقىن كٶرسەتتٸ.
بۇۇ اياسىنداعى باستامالاردى قولداۋ, ٶڭٸرلٸك قاۋٸپسٸزدٸك ارحيتەكتۋراسىن جاڭعىرتۋ, حالىقارالىق قۇقىق پەن ديالوگتى الدىڭعى ورىنعا شىعارۋ – توقاەۆتىڭ حالىقارالىق ديسكۋرستا دەيەكتٸ تٷردە كٶتەرٸپ جٷرگەن مەسەلەلەرٸ. قازاقستاننىڭ سەنٸمدٸ, بەيتاراپ جەنە جاۋاپتى ەرٸپتەس رەتٸندەگٸ بەدەلٸ دەل وسىنداي الاڭداردا قالىپتاسىپ, تەرەڭدەي تٷسۋدە.
تٷرٸكمەنستان بەيتاراپتىعىنىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەيتويلىق شارالارعا قاتىسۋى, تمۇ ەلدەرٸمەن جەنە رەسەيمەن كەزدەسۋدەرٸ, بەيبٸتشٸلٸك باستامالارى – مۇنىڭ بارلىعى توقاەۆتىڭ ديالوگقا نەگٸزدەلگەن سىرتقى ساياسات فيلوسوفيياسىنىڭ جٷيەلٸ ەرٸ پراگماتيكالىق سيپاتىن ايقىندايدى.
وسى سۇحباتىندا قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تٷرٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ رەكتورى جانار تەمٸربەكوۆا پرەزيدەنتتٸڭ باستامالارىنىڭ حالىقارالىق ماڭىزىنا, قازاقستاننىڭ بەيبٸتشٸلٸك پەن سەنٸمنٸڭ جاھاندىق كٷن تەرتٸبٸن قالىپتاستىرۋداعى ورنىنا جەنە ٶڭٸرلٸك ديپلوماتييانىڭ جاڭا كەلبەتٸن جاساۋعا قوسىپ جاتقان ٷلەسٸنە توقتالادى.
- قازاقستاننىڭ بەلسەندٸ سىرتقى ساياسي ۇستانىمىن ەسكەرسەك, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بەيبٸتشٸلٸك پەن سەنٸمنٸڭ حالىقارالىق جىلىنا ارنالعان فورۋمعا قاتىسۋىنىڭ ماڭىزى قانداي?
بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 2025 جىلدى حالىقارالىق بەيبٸتشٸلٸك پەن سەنٸم جىلى دەپ جارييالاۋى بەيبٸتشٸلٸكتٸ تەك قاقتىعىستاردىڭ جوقتىعى رەتٸندە ەمەس, ديالوگ, الدىن الۋ ديپلوماتيياسى جەنە ورنىقتى دامۋ ارقىلى جٷزەگە اساتىن كەشەندٸ ٷدەرٸس رەتٸندە تٷسٸنۋدٸڭ ماڭىزىن كٶرسەتەدٸ. وسى تۇرعىدان العاندا, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ اشحابادتا ٶتكەن حالىقارالىق فورۋمعا قاتىسۋى قازاقستاننىڭ بەلسەندٸ ەرٸ كٶپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتىنىڭ كٶپجاقتى ديپلوماتييامەن ينستيتۋتسيونال دەڭگەيدە ۇشتاسقانىن ايقىن اڭعارتادى.
مەملەكەت باسشىلارى دەڭگەيٸندەگٸ بۇل فورۋم قازاقستاننىڭ حالىقارالىق نورماتيۆتٸك كٷن تەرتٸبٸمەن ٷيلەسٸمدٸ ەرەكەت ەتٸپ قانا قويماي, ونى ٶڭٸرلٸك دەڭگەيدە ناقتى ٸسكە اسىرۋ ەلەۋەتٸنە يە ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. فورۋمنىڭ مازمۇندىق ٶزەگٸ – بەيبٸتشٸلٸك, سەنٸم جەنە تۇراقتىلىق ۇعىمدارى – قازاقستاننىڭ سوڭعى جىلدارى جٷيەلٸ تٷردە العا تارتىپ كەلە جاتقان ديالوگ ارحيتەكتۋراسى تۇجىرىمداماسىمەن تٸكەلەي ٷندەس. پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ جاھاندىق قاۋٸپسٸزدٸك ارحيتەكتۋراسىنداعى وسال تۇستاردى ەڭسەرۋ ٷشٸن ۇجىمدىق جاۋاپكەرشٸلٸك پەن كٶپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى كٷشەيتۋ قاجەتتٸگٸن دەيەكتٸ تٷردە كٶتەرٸپ كەلە جاتقان ۇستانىمى بۇل فورۋمدا قاعيداتتىق ساباقتاستىقتىڭ ناقتى كٶرٸنٸسٸن تاپتى.
سونىمەن قاتار, فورۋمنىڭ تٷرٸكمەنستاننىڭ تۇراقتى بەيتاراپتىعىنىڭ 30 جىلدىعىمەن تۇسپا-تۇس كەلۋٸ ورتالىق ازييا كەڭٸستٸگٸندە تۇراقتىلىقتى نىعايتاتىن ورتاق قاعيداتتار تٶڭٸرەگٸندە ساياسي ديالوگتى تەرەڭدەتۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. تٷرٸكمەنستاننىڭ بەيتاراپتىق ساياساتىنىڭ بۇۇ دەڭگەيٸندە مويىندالۋى بۇل باستامانىڭ ايماقتىق قانا ەمەس, جاھاندىق بەيبٸتشٸلٸك پەن سەنٸمدٸ نىعايتۋداعى ماڭىزىن كٶرسەتەدٸ.
- پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ بۇل ٸس-شاراعا قاتىسۋى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ٸستەردەگٸ جاۋاپتى ەرٸ بەيتاراپ ەرٸپتەس رەتٸندەگٸ يميدجٸن قالاي نىعايتادى?
پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ فورۋمعا قاتىسۋى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ٸستەردەگٸ جاۋاپتى ەرٸ بەيتاراپ سەرٸكتەس رەتٸندەگٸ يميدجٸن بٸرنەشە دەڭگەيدە نىعايتادى. ەڭ الدىمەن, مۇنداي الاڭدار جاھاندىق سىن-قاتەرلەردٸ بٸرلەسٸپ تالقىلايتىن كٶپجاقتى ديپلوماتييانىڭ ماڭىزدى تەتٸگٸ سانالادى. قازاقستاننىڭ جوعارى دەڭگەيدەگٸ قاتىسۋى ەلدٸڭ بۇۇ قاعيداتتارىنا ادالدىعىن جەنە بەيبٸتشٸلٸككە نەگٸزدەلگەن كٶپجاقتى ىنتىماقتاستىقتى قولدايتىنىن ايقىن كٶرسەتەدٸ.
ەكٸنشٸدەن, كٶپۆەكتورلى سىرتقى ساياسات شەڭبەرٸندە قازاقستاننىڭ بەيتاراپ ەرٸ تەڭگەرٸمدٸ ۇستانىمى حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ ەلگە دەگەن سەنٸمٸن ارتتىرادى. بۇل ساياسات گەوساياسي بلوكتارعا بٸرجاقتى تەۋەلدٸ بولماي, ٶزارا سىيلاستىق پەن تەڭ قۇقىققا نەگٸزدەلگەن قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ٷشٸنشٸدەن, مۇنداي فورۋمدارعا بەلسەندٸ قاتىسۋ قازاقستاننىڭ جاھاندىق ساياسي برەندٸن – بەيبٸتشٸلٸك, سەنٸم جەنە تۇراقتى دامۋ سالالارىنداعى باستاماشىل ەرٸ سەنٸمدٸ مەملەكەت رەتٸندەگٸ بەدەلٸن كٷشەيتەدٸ. بۇل قازاقستاننىڭ بەلگٸلٸ بٸر لاگەردٸڭ ەمەس, جاۋاپتى ەرٸ كونسترۋكتيۆتٸ سەرٸكتەستٸڭ رٶلٸن تاڭداعانىن ناقتى كٶرسەتەدٸ.
- تٷرٸكمەنستان بەيتاراپتىعىنىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەيتويلىق شارالارعا قازاقستان باسشىسىنىڭ قاتىسۋىنىڭ سيمۆوليزمٸ نەدە?
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تٷرٸكمەنستاننىڭ تۇراقتى بەيتاراپتىعىنىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالعان ٸس-شارالارعا قاتىسۋى تەرەڭ ساياسي-ديپلوماتييالىق مەنگە يە. بۇل قادام قازاقستاننىڭ كٶرشٸلەس مەملەكەتتەردٸڭ سىرتقى ساياسي تاڭداۋىنا قۇرمەتپەن قارايتىنىن جەنە حالىقارالىق قۇقىق شەڭبەرٸندە مويىندالعان قاعيداتتاردى قولدايتىنىن بٸلدٸرەدٸ.
سونىمەن بٸرگە بۇل قاتىسۋ ورتالىق ازيياداعى تۇراقتىلىق پەن ساياسي ٷيلەسٸمدٸلٸكتٸ نىعايتۋعا باعىتتالعان ورتاق كٶزقاراستىڭ بەلگٸسٸ. قازاقستان مەن تٷرٸكمەنستان ەرتٷرلٸ سىرتقى ساياسي مودەلدەردٸ ۇستانعانىمەن, ولاردى بەيبٸتشٸلٸككە, ەگەمەندٸككە قۇرمەت پەن ديالوگقا نەگٸزدەلگەن ورتاق قۇندىلىقتار بٸرٸكتٸرەدٸ. وسى تۇرعىدان العاندا, قازاقستان بەيتاراپتىقتى تەك ۇلتتىق ساياسات ەمەس, ايماقتىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەتٸن ماڭىزدى فاكتور رەتٸندە قابىلدايتىنىن اڭعارتادى.
بۇل سيمۆوليكالىق قادام قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيياداعى ٷيلەستٸرۋشٸ جەنە جاۋاپتى اكتور رەتٸندەگٸ ستراتەگيياسىمەن تولىق سەيكەس كەلەدٸ. ەل ايماقتىق كٶشباسشىلىقتى كٷش كٶرسەتۋ ارقىلى ەمەس, سەنٸمگە, ساياسي دانالىققا جەنە ٶزارا قۇرمەتكە نەگٸزدەلگەن ديپلوماتييا ارقىلى جٷزەگە اسىرۋدى كٶزدەيتٸنٸن كٶرسەتٸپ وتىر.
- ديالوگ پەن تۇراقتىلىقتى ٸلگەرٸلەتۋگە باعىتتالعان پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ ساياساتى قانشالىقتى جٷيەلٸ جەنە بٸرٸزدٸ?
پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ ديالوگ پەن تۇراقتىلىقتى ٸلگەرٸلەتۋگە باعىتتالعان ساياساتى جٷيەلٸ ەرٸ ٸشكٸ لوگيكالىق بٸرٸزدٸلٸگٸمەن ەرەكشەلەنەدٸ. مەملەكەت باسشىسى بۇل ۇستانىمدى قىسقا مەرزٸمدٸ ساياسي كونيۋنكتۋراعا ەمەس, حالىقارالىق قۇقىق نورمالارىنا, كٶپجاقتى ديپلوماتييا قاعيداتتارىنا جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ تۇراقتىلىق مٷددەلەرٸنە سٷيەنە وتىرىپ قالىپتاستىردى.
ديالوگقا باسىمدىق بەرۋ تەك ريتوريكا دەڭگەيٸندە ەمەس, ناقتى ديپلوماتييالىق تەجٸريبەدە دە كٶرٸنٸس تابۋدا. قازاقستان حالىقارالىق جەنە ٶڭٸرلٸك الاڭداردا پٸكٸر الماسۋ, سەنٸم شارالارىن دامىتۋ جەنە قايشىلىقتاردى بەيبٸت جولمەن رەتتەۋ باستامالارىن تۇراقتى تٷردە قولداپ كەلەدٸ. بۇل تەسٸل ەلدٸڭ سىرتقى ساياساتتاعى بولجامدىلىعىن ارتتىرىپ, قازاقستاندى كٷردەلٸ گەوساياسي جاعدايدا دا كونسترۋكتيۆتٸ ۇستانىم ۇستانا الاتىن سەرٸكتەس رەتٸندە تانىتادى.
سونىمەن قاتار, بۇل ساياسات ٸشكٸ رەفورمالار مەن سىرتقى باستامالاردىڭ ٶزارا ساباقتاستىعىمەن سيپاتتالادى. پرەزيدەنت توقاەۆ ەلدٸڭ ورنىقتى دامۋىن حالىقارالىق سەنٸمنٸڭ نەگٸزگٸ العىشارتى رەتٸندە قاراستىرىپ, ٸشكٸ جاڭعىرۋدى سىرتقى بەيبٸت باستامالارمەن بايلانىستىرادى.
- بەيبٸتشٸلٸك, سەنٸم جەنە تۇراقتى دامۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا تمۇ ەلدەرٸنٸڭ ورتاق ۇستانىمىن قالىپتاستىرۋدا قازاقستاننىڭ, اتاپ ايتقاندا توقاەۆتىڭ رٶلٸ قانشالىقتى ماڭىزدى?
بەيبٸتشٸلٸك, سەنٸم جەنە تۇراقتى دامۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمى اياسىندا ورتاق ۇستانىم قالىپتاستىرۋدا قازاقستاننىڭ رٶلٸ ايرىقشا. ەل تمۇ كٷن تەرتٸبٸن پراگماتيكالىق, ينكليۋزيۆتٸ جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ ماقساتتارعا باعىتتاۋعا ۇمتىلىپ كەلەدٸ.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تٷركٸ ىنتىماقتاستىعىن تەك مەدەني-تاريحي ٶلشەمدەرمەن شەكتەمەي, ونى قاۋٸپسٸزدٸك, تۇراقتى دامۋ جەنە سەنٸم شارالارى سيياقتى زاماناۋي حالىقارالىق مەسەلەلەرمەن تولىقتىرۋدى دەيەكتٸ تٷردە قولداپ كەلەدٸ. پرەزيدەنت توقاەۆتىڭباستامالارى تمۇ-نى دەكلاراتيۆتٸ الاڭنان پراكتيكالىق ٶزارا ٸس-قيمىل فورماتىنا كٶشٸرۋگە باعىتتالعان.
قازاقستاننىڭ بۇل ٷدەرٸستەگٸ ىقپالى ونىڭ تەڭگەرٸمدٸ ەرٸ دەلدالدىق ەلەۋەتٸمەن تىعىز بايلانىستى. ەل تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ ٸشكٸ بٸرلٸگٸن نىعايتا وتىرىپ, ۇيىمدى جاھاندىق بەيبٸتشٸلٸككە ٷلەس قوساتىن اشىق ەرٸ تٷسٸنٸكتٸ پلاتفورما رەتٸندە دامىتۋعا ۇمتىلادى.
- توقاەۆتىڭ تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ جەنە رەسەيدٸڭ باسشىلارىمەن كەزدەسۋٸ ٶڭٸرلٸك ٷيلەستٸرۋ مەن ٶزارا ٸس-قيمىلعا قالاي ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن?
پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ مەن رەسەي باسشىلارىمەن ٶتكٸزگەن كەزدەسۋلەرٸ ٶڭٸرلٸك ٷيلەستٸرۋدٸ كٷشەيتۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى ساياسي سيگنال ەكەنٸ انىق. بۇل قازاقستاننىڭ تەڭگەرٸمدٸ جەنە پراگماتيكالىق سىرتقى ساياساتىن ايقىن كٶرسەتەدٸ. جوعارى دەڭگەيدەگٸ تٸكەلەي ديالوگ قازٸرگٸ كٷردەلٸ گەوساياسي جاعدايدا سەنٸمدٸ ساقتاۋدىڭ نەگٸزگٸ تەتٸگٸنە اينالىپ وتىر. پرەزيدەنت توقاەۆقاقتىعىستاردى ۋشىقتىرۋدان گٶرٸ ولاردىڭ الدىن الۋعا جەنە ٶزارا تٷسٸنٸستٸكتٸ ارتتىرۋعا باعىتتالعان ۇستانىمىن دەيەكتٸ تٷردە كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. سونىمەن قاتار, بۇل كەزدەسۋلەر قازاقستاننىڭ اراعايىندىق جەنە ٷيلەستٸرۋشٸ ەلەۋەتٸن نىعايتادى. ەل ديپلوماتييالىق بەدەلٸ مەن سەنٸم كاپيتالىنا سٷيەنە وتىرىپ, ٶڭٸرلٸك ٶزارا ٸس-قيمىلدى جٷيەلەۋگە قولايلى جاعداي قالىپتاستىرادى.
- وسىنداي جوعارى دەڭگەيدەگٸ فورۋمعا قاتىسۋدان كەيٸن تٷركٸ ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋ تۇرعىسىنان قازاقستان ٷشٸن قانداي مٷمكٸندٸكتەر اشىلادى?
وسىنداي جوعارى دەڭگەيدەگٸ حالىقارالىق فورۋمعا قاتىسۋ قازاقستان ٷشٸن تٷركٸ ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋ باعىتىندا بٸرقاتار جاڭا ساياسي جەنە ينستيتۋتسيونال مٷمكٸندٸكتەر اشادى. ەڭ الدىمەن, بۇل قازاقستاننىڭ تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ ۇيىمى اياسىنداعى باستاماشىل رٶلٸن كٷشەيتٸپ, ورتاق كٷن تەرتٸبٸن قالىپتاستىرۋداعى ىقپالىن ارتتىرادى. فورۋم بارىسىندا كٶتەرٸلەتٸن بەيبٸتشٸلٸك, سەنٸم جەنە تۇراقتى دامۋ مەسەلەلەرٸ تٷركٸ ەلدەرٸ ٷشٸن دە ٶزەكتٸ بولعاندىقتان, قازاقستان وسى تاقىرىپتاردى تٷركٸ ىنتىماقتاستىعىنىڭ ستراتەگييالىق باعىتىمەن ٷيلەستٸرۋگە مٷمكٸندٸك الادى.
مۇنداي الاڭداردان كەيٸن قازاقستان تٷركٸ مەملەكەتتەرٸ اراسىنداعى ٶزارا ٸس-قيمىلدى تەك مەدەني-گۋمانيتارلىق دەڭگەيدە عانا ەمەس, قاۋٸپسٸزدٸك, ديپلوماتييالىق ٷيلەستٸرۋ جەنە حالىقارالىق ۇيىمدار شەڭبەرٸندەگٸ ٶزارا قولداۋ باعىتتارىندا تەرەڭدەتۋگە قولايلى جاعدايعا يە بولادى. پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ كٶپجاقتى فورماتتارداعى بەلسەندٸلٸگٸ قازاقستاندى تٷركٸ ەلەمٸ ٸشٸندە حالىقارالىق ديالوگتى سىرتقى سەرٸكتەستەرمەن بايلانىستىرا الاتىن مەملەكەت رەتٸندە كٶرسەتەدٸ. بۇل ٶز كەزەگٸندە وتگ-نىڭ حالىقارالىق بەدەلٸن ارتتىرىپ, ونى جاھاندىق ٷدەرٸستەرگە بەيٸمدەلگەن ىقپالدى پلاتفورماعا اينالدىرۋعا ىقپال ەتەدٸ.
سونىمەن قاتار, فورۋمنان كەيٸنگٸ كەزەڭ قازاقستان ٷشٸن تٷركٸ ىنتىماقتاستىعىن پراكتيكالىق مازمۇنمەن تولىقتىرۋ مٷمكٸندٸگٸن كەڭەيتەدٸ. ورتاق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ, كەلٸسٸلگەن ۇستانىمداردى حالىقارالىق دەڭگەيدە ٸلگەرٸلەتۋ جەنە ٶڭٸرلٸك تۇراقتىلىققا قاتىستى ٷيلەستٸرٸلگەن كٶزقاراس قالىپتاستىرۋ وسى مٷمكٸندٸكتەردٸڭ قاتارىندا. قازاقستان بۇل ٷدەرٸستە بٸرٸكتٸرۋشٸ ەرٸ ٷيلەستٸرۋشٸ رٶل اتقارا وتىرىپ, تٷركٸ مەملەكەتتەرٸنٸڭ ىنتىماقتاستىعىن بەسەكەلەستٸك ەمەس, ٶزارا تولىقتىرۋ مەن سەنٸمگە نەگٸزدەلگەن فورماتتا دامىتۋعا جاعداي جاساي الادى.
ەلٸمٸزگە بەرەر مٷمكٸندٸكتەرٸ دە كٶپ. قىسقاسى,قازاقستان ٷشٸن جاڭا ەكونوميكالىق, مەدەني جەنە تەحنولوگييالىق سەرٸكتەستٸك مٷمكٸندٸكتەرٸ اشىلادى. ورتاق كٶلٸك دەلٸزدەرٸ مەن ترانزيتتٸك ينفراقۇرىلىمداردى دامىتۋ, تسيفرلىق ترانسفورماتسييا جەنە بٸلٸم بەرۋ جوبالارى سيياقتى باعىتتاردا بٸرلەسكەن باستامالاردى كٷشەيتۋگە نەگٸز قالىپتاسادى. قازاقستان ٶزٸنٸڭ گەوساياسي ورنالاسۋى مەن ساياسي تۇراقتىلىعىن پايدالانا وتىرىپ, تٷركٸ كەڭٸستٸگٸندە كٶلٸك دەلٸزدەرٸ مەن ترانزيتتٸك ينفراقۇرىلىم تۇرعىسىنان حاب رٶلٸن اتقارا الادى. بۇل ٶز كەزەگٸندە ەلدٸڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا تٸكەلەي ەسەر ەتەتٸن ۇزاق مەرزٸمدٸ ينۆەستيتسييالار مەن جاڭا نارىقتارعا شىعۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتەدٸ.
- حالىقارالىق ارەنادا پرەزيدەنت توقاەۆ ۇسىنعان بەيبٸتشٸلٸك پەن سەنٸمدٸ نىعايتۋعا قاتىستى قاي باستامالار ەڭ ٶزەكتٸ جەنە ماڭىزدى دەپ سانايسىز?
حالىقارالىق ارەنادا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇسىنعان بەيبٸتشٸلٸك پەن سەنٸمدٸ نىعايتۋعا قاتىستى باستامالار ٶزەكتٸلٸگٸمەن جەنە جٷيەلٸ تۇجىرىمدامالىق نەگٸزٸمەن ەرەكشەلەنەدٸ. سولاردىڭ ٸشٸندە كٶپجاقتى ديپلوماتييانى جاڭعىرتۋ, حالىقارالىق قۇقىقتىڭ ەمبەباپ قاعيداتتارىن ساقتاۋ جەنە بۇۇ-نىڭ ورتالىق ٷيلەستٸرۋشٸ رٶلٸن كٷشەيتۋگە باعىتتالعان كٶزقاراس ەرەكشە ماڭىزعا يە. مەملەكەت باسشىسى قازٸرگٸ حالىقارالىق قاتىناستارداعى سەنٸم داعدارىسىن ەڭسەرۋ ٷشٸن كٷشكە ەمەس, كەلٸسسٶزدەر مەن ديالوگقا نەگٸزدەلگەن تەسٸلدٸ دەيەكتٸ تٷردە العا تارتىپ كەلەدٸ.
ايرىقشا نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق باستامالاردىڭ بٸرٸ ٶڭٸرلٸك جەنە جاھاندىق دەڭگەيدە سەنٸم شارالارىن دامىتۋ يدەياسى. قازاقستاننىڭ ازيياداعى ٶزارا ٸس-قيمىل جەنە سەنٸم شارالارى جٶنٸندەگٸ كەڭەسكە (اٶسشك) ۇزاق جىلدار بويى كٶرسەتٸپ كەلە جاتقان قولداۋى پرەزيدەنت توقاەۆ كەزەڭٸندە دە مازمۇندىق تۇرعىدان جالعاسىن تاپتى. بۇل باستاما سەنٸمدٸ تەك ساياسي مەلٸمدەمەلەر ارقىلى ەمەس, ينستيتۋتسيونال تەتٸكتەر, تۇراقتى ديالوگ الاڭدارى جەنە پراكتيكالىق ىنتىماقتاستىق ارقىلى نىعايتۋدىڭ ماڭىزىن كٶرسەتەدٸ.
سونىمەن قاتار, پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ بەيبٸتشٸلٸك پەن تۇراقتى دامۋدى ٶزارا تىعىز بايلانىستى ۇعىمدار رەتٸندە قاراستىرۋى حالىقارالىق قاۋىمداستىق ٷشٸن ٶزەكتٸ ۇسىنىس. ول قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەلەرٸن ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ, كليماتتىق تۇراقتىلىق جەنە ينكليۋزيۆتٸ ٶسٸمنەن بٶلٸپ قاراستىرۋ مٷمكٸن ەمەستٸگٸن اتاپ ٶتەدٸ. وسى تۇرعىدان العاندا, توقاەۆتىڭ باستامالارى قازاقستاندى حالىقارالىق ارەنادا تەك بەيبٸتشٸلٸككە شاقىراتىن ەمەس, ونى ۇزاق مەرزٸمدٸ نەگٸزدە قامتاماسىز ەتۋ جولدارىن ۇسىناتىن جاۋاپتى ەرٸ ويلاستىرىلعان سەرٸكتەس رەتٸندە تانىتادى.
- عالامدىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن مەملەكەتارالىق ديالوگتى كٷشەيتۋ جٶنٸندەگٸ توقاەۆتىڭ ۇسىنىستارى حالىقارالىق قاۋىمداستىقتا قانشالىقتى قولداۋ تابۋدا? بۇل باعىتتا قانداي مەسەلەلەر نەگٸزگٸ بولىپ تۇر?
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ عالامدىق قاۋٸپسٸزدٸك پەن مەملەكەتارالىق ديالوگتى كٷشەيتۋ جٶنٸندەگٸ ۇسىنىستارى حالىقارالىق قاۋىمداستىقتا نەگٸزٸنەن وڭ قابىلدانىپ, كونسترۋكتيۆتٸ باستامالار رەتٸندە باعالانۋدا. ونىڭ كٶپجاقتى ديپلوماتييانى قولداۋ, بۇۇ-نىڭ ٷيلەستٸرۋشٸ رٶلٸن كٷشەيتۋ جەنە حالىقارالىق قۇقىق قاعيداتتارىن ساقتاۋ جٶنٸندەگٸ ۇستانىمدارى كٶپتەگەن مەملەكەتتەردٸڭ رەسمي ۇستانىمدارىمەن ٷندەس كەلەدٸ. ەسٸرەسە ورتا جەنە شاعىن دەرجاۆالار ٷشٸن قازاقستان ۇسىنعان ديالوگقا نەگٸزدەلگەن تەسٸل حالىقارالىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا بالاما ەرٸ تەڭگەرٸمدٸ جول رەتٸندە قاراستىرىلادى.
حالىقارالىق قولداۋدىڭ دەڭگەيٸ توقاەۆتىڭ ۇسىنىستارىنىڭ يدەولوگييالىق ەمەس, پراكتيكالىق سيپاتىمەن دە بايلانىستى. قازاقستان باستامالارى قاقتىعىستاردى بٸرجاقتى باعالاۋدان نەمەسە تاراپ تاڭداۋدان گٶرٸ, سەنٸمدٸ قالپىنا كەلتٸرۋ, كوممۋنيكاتسييا ارنالارىنىڭ ٷزٸلمەۋٸن قامتاماسىز ەتۋ جەنە كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزۋگە جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان.
وسى باعىتتاعى نەگٸزگٸ مەسەلەلەردٸڭ قاتارىندا گەوساياسي پولياريزاتسييانىڭ تەرەڭدەۋٸ, سەنٸم تاپشىلىعى جەنە حالىقارالىق ينستيتۋتتاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸنە قاتىستى پٸكٸرتالاستار ەلٸ دە بار. پرەزيدەنت توقاەۆ بۇل تٷيتكٸلدەردٸ اشىق مويىنداي وتىرىپ, ولاردى ەڭسەرۋدٸڭ جالعىز جولى رەتٸندە ينكليۋزيۆتٸ ديالوگتى, ٶزارا قۇرمەتتٸ جەنە كەزەڭ-كەزەڭٸمەن سەنٸمدٸ قالپىنا كەلتٸرۋدٸ ۇسىنادى. حالىقارالىق قاۋىمداستىقتا بۇل كٶزقاراس تولىق كونسەنسۋسقا ەلٸ اينالماسا دا, ول جاھاندىق قاۋٸپسٸزدٸك ارحيتەكتۋراسىن جاڭعىرتۋ جٶنٸندەگٸ پٸكٸرتالاستاردا ماڭىزدى ەرٸ ىقپالدى ينتەللەكتۋالدىق ٷلەس رەتٸندە قابىلدانىپ وتىر.
