ەلەمدٸك اگروازىق-تٷلٸك نارىعىنىڭ ينۆەستورلارى مەن قاتىسۋشىلارى ٷشٸن قازاقستان ايماقتىق تۇراقتاندىرۋشى كٷش ەرٸ جاڭا مٷمكٸندٸكتەر ورتالىعى رەتٸندە تانىلدى,- دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
قازٸرگٸ گەوساياسي تۇراقسىزدىق, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ جەنە جەتكٸزۋ تٸزبەكتەرٸنٸڭ ەلسٸزدٸگٸ جاعدايىندا ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ ەلەم ەلدەرٸ ٷشٸن باستى باسىمدىققا اينالدى. ورتالىق ازيياداعى ەڭ ٸرٸ مەملەكەت ەرٸ ٶسٸپ كەلە جاتقان اگرارلىق دەرجاۆا رەتٸندە قازاقستان بۇل مٸندەتتٸ جەدەل شەشۋ ماقساتىندا اگروازىق-تٷلٸك سەكتورىن كەشەندٸ جاڭعىرتۋعا كٸرٸستٸ. ماقسات – ٸشكٸ نارىقتى ازىق-تٷلٸكپەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ, ەكسپورتتىق ەلەۋەتتٸ ارتتىرۋ جەنە ەرتاراپتاندىرۋ مەن ورنىقتى دامۋ ارقىلى ۇزاق مەرزٸمدٸ تۇراقتىلىققا قول جەتكٸزۋ.
سوڭعى جىلدارى قازاقستان اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن تٷبەگەيلٸ ترانسفورماتسييالاۋعا باعىتتالعان جەنە بۇل باعىتتا ايتارلىقتاي جەتٸستٸكتەرگە جەتتٸ. جەرگٸلٸكتٸ ٶندٸرٸس, مەحانيزاتسييا جەنە قوسىلعان قۇنى جوعارى ٶنٸم ەكسپورتى دامىپ, ٸشكٸ ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ نىعايدى. ەكسپورت كٶلەمٸ ٶسٸپ, كليماتقا تٶزٸمدٸلٸك پەن جاسىل ەكونوميكا قاعيداتتارىنا ادالدىق بايقالادى.
جاڭا ساۋدا ويىنشىسى
سوڭعى بەس جىلدا (2020–2024 جج.) قازاقستاننىڭ اگروازىق-تٷلٸك ەكسپورتى 51%-عا ارتىپ, 3,4 ملرد اقش دوللارىنان 5,1 ملرد اقش دوللارىنا جەتتٸ, جەنە بٷگٸندە 66 ەلدٸڭ نارىعىن قامتيدى. قوسىلعان قۇنى جوعارى ٶنٸم ٷلەسٸ اگروەكسپورتتىڭ 52%-ىنان استامىن قۇراپ, سالانىڭ قۇرىلىمدىق جەتٸلۋٸن دەلەلدەيدٸ.
ٶسٸمنٸڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ ٶسٸمدٸك شارۋاشىلىعىنا تيەسٸلٸ. قىتاي, تٷركييا, يران جەنە ەزەربايجانمەن فيتوسانيتارلىق كەلٸسٸمدەر جاسالىپ, مايلى داقىلدار, بۇرشاق جەنە دەندٸ داقىلدار ەكسپورتىنا جول اشىلدى. مىسالى, قازاقستاندىق ٶندٸرۋشٸلەر قىتايعا كٷنجارا, جاسىمىق جەنە راپس جەتكٸزە الادى. الداعى ۋاقىتتا كٷرٸش, ماقتا, قاۋىن جەنە قاربىز ەكسپورتى بويىنشا نارىققا شىعۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ كەڭەيمەك.
اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ٶنٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن اگروتەحنولوگييالار قارقىندى ەنگٸزٸلۋدە. سوڭعى ەكٸ جىلدا تىڭايتقىش قولدانۋ كٶلەمٸ 1,9 ەسە ٶستٸ, ەليتالىق تۇقىم پايدالانۋ ارتتى, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى جاڭارتىلۋدا. راستەنيەۆودتىق جوبالار مەن تەحنيكا جاڭعىرتۋعا جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيەلەر ۇسىنىلۋدا. 2024 جىلى 25 ملن توننادان استام دەندٸ, 3,3 ملن توننا مايلى جەنە 640 مىڭ توننا بۇرشاق داقىلدارى جينالدى.
كٷنباعىس تاريحى – تابىستىڭ ٷلگٸسٸ
مايلى داقىلداردى, ەسٸرەسە كٷنباعىس مايى مەن كٷنجارانى ٶڭدەۋ قازاقستان اگروسەكتورىنىڭ تابىستى ترانسفورماتسيياسىنىڭ جارقىن مىسالى. ۇلتتىق مايلى داقىلدار ٶڭدەۋشٸلەر قاۋىمداستىعىنىڭ قولداۋىمەن ەل ەلەمدٸك نارىقتا جەتەكشٸ ورىنعا شىقتى.
سوڭعى ٷش ماركەتينگتٸك جىلدا كٷنباعىس مايى ٶندٸرٸسٸ 2,5 ەسە, ال ەكسپورتى 5 ەسەگە جۋىق ٶستٸ. 2023–2024 جىلدارى قازاقستان كٷنباعىس مايىن ەكسپورتتاۋ بويىنشا ەلەمدە سەگٸزٸنشٸ ورىنعا, ال كٷنجارا جەتكٸزۋ بويىنشا ەو-عا كٸرەتٸن ەلدەر اراسىندا العاشقى ٷشتٸككە ەندٸ.
سالا بولجامىنا سەيكەس, الداعى جىلدارى قازاقستان كٷنباعىس مايى ەكسپورتى بويىنشا ەلەمدەگٸ ٷش ٸرٸ جەتكٸزۋشٸنٸڭ قاتارىنا كٸرٸپ, جىلدىق ۆاليۋتالىق تٷسٸمدٸ 2 ملرد اقش دوللارىنا جەتكٸزە الادى. ٸشكٸ نارىق تولىق قامتاماسىز ەتٸلگەن, ال ايماقتىق كٶرشٸ ەلدەرگە نەگٸزگٸ جەتكٸزۋشٸ رەتٸندەگٸ پوزيتسيياسى نىعايىپ كەلەدٸ.
2024 جىلى قىتايعا ەكسپورت كٶلەمٸ 275 مىڭ تونناعا (205 ملن اقش دوللارى) جەتٸپ, ەكٸ جىل ٸشٸندە 3,5 ەسە ٶستٸ. 2023 جىلى سانيتارلىق حاتتاماعا قول قويىلعاننان كەيٸن 30-دان استام قازاقستاندىق ماي ٶڭدەۋ زاۋىتى قىتاي نارىعىنا جول اشتى.
استىقتى تەرەڭ ٶڭدەۋگە باسىمدىق
بەسەكەلەستٸگٸ جوعارى ەلەمدٸك اۋىل شارۋاشىلىعى نارىعىندا قازاقستان شيكٸزات ەكسپورتىن عانا ەمەس, تەرەڭ ٶڭدەلگەن ٶنٸم ٶندٸرٸسٸن دە دامىتۋدى كٶزدەيدٸ.
سولتٷستٸك قازاقستاندا بيدايدان گليۋتەن جەنە بيوجانارماي, الماتى مەن جەتٸسۋ وبلىستارىندا جٷگەرٸدەن كراحمال جەنە ونىڭ تۋىندىلارى ٶندٸرٸلەدٸ. كەلەسٸ كەزەڭدە قوستاناي, تٷركٸستان جەنە استانا قالاسىندا جوبالار ٸسكە قوسىلادى. جوسپارلانعان ٶنٸم تٷرلەرٸ: ليزين, گليۋتەن, بيوەتانول, گليۋكوزو-فرۋكتوزالى سيروپ جەنە كراحمال ٶنٸمدەرٸ.
مەملەكەت قولداۋدى كٷشەيتٸپ, ينۆەستيتسييالىق سۋبسيدييا كٶلەمٸن 25%-دان 50%-عا ۇلعايتتى.
«قىزىل التىننان» جاسىل ٶسٸمگە: ەت جەنە ورگانيكالىق ٶنٸم ەكسپورتى
3500-دەن استام قازاقستاندىق كەسٸپورىن حالىقارالىق ەكسپورتتىق تٸزٸمدەرگە ەندٸ. سيىر ەتٸ مەن قوي ەتٸ قىتاي, تاياۋ شىعىس ەلدەرٸ جەنە باسقا دا نارىقتاردا سۇرانىسقا يە. سونداي-اق قۇس ەتٸ مەن مال شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸنٸڭ قىتايعا جەتكٸزٸلۋٸ كەڭەيۋدە.
قازاقستان ەتٸنٸڭ باستى ارتىقشىلىعى – تابيعي دەمٸ, ساپاسى جەنە پرەميۋم سەگمەنتكە لايىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸ. ەلدە 180 ملن گەكتار جايىلىم بار, بۇل ەت ٶندٸرٸسٸنٸڭ اۋقىمدى ٶسۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ورگانيكالىق ٶنٸم – جاڭا نارىق
ورگانيكالىق بيداي, زىعىر, سويا, بۇرشاق, جاسىمىق جەنە دەرٸلٸك شٶپتەرگە سۇرانىس جوعارى. 2023 جىلى قازاقستان ەو جەنە اقش-قا 25 918 توننا ورگانيكالىق ٶنٸم ەكسپورتتادى. ەلدە 67 ورگانيكالىق ٶندٸرۋشٸ بار, ونىڭ 60-ى حالىقارالىق سەرتيفيكاتقا يە.
FiBL جەنە IFOAM دەرەكتەرٸنە سەيكەس, ورگانيكالىق ستاندارتقا ساي جەر كٶلەمٸ 2023 جىلى 200 مىڭ گەكتارعا جەتٸپ, بٸر جىلدا 75%-عا ارتتى.
تۇراقتى اۋىل شارۋاشىلىعىن قالىپتاستىرۋ
كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸ – ۇزاق مەرزٸمدٸ باستى سىن-قاتەرلەردٸڭ بٸرٸ. وسىعان بايلانىستى قازاقستان 2021–2030 جىلدارعا ارنالعان اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندٸ دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن قابىلدادى. ول جاسىل ەكونوميكا ستراتەگيياسىمەن جەنە 2060 جىلعا دەيٸن كٶمٸرتەك بەيتاراپتىعىنا قول جەتكٸزۋ ماقساتىمەن ٷيلەستٸرٸلگەن.
ەلدە كٶمٸرتەكتٸ ەگٸنشٸلٸك بويىنشا پيلوتتىق جوبالار جٷرگٸزٸلۋدە, ال العاشقى نەتيجەلەر ونىڭ ەلەۋەتٸن كٶرسەتۋدە. سونىمەن قاتار, سۋ ٷنەمدەۋ تەحنولوگييالارى دا قارقىندى ەنگٸزٸلۋدە – 2024 جىلى 150 مىڭ گەكتار جەرگە ورناتىلدى.
قورىتىندى
قازاقستان اگروسەكتورى – ٶزدٸگٸنەن قامتاماسىز ەتۋدەن باستاپ, مايلى داقىلدار ەكسپورتىندا كٶشباسشىلىققا, كليماتقا بەيٸمدەلگەن تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋگە دەيٸنگٸ جٷيەلٸ ٶزگەرٸستەر كەزەڭٸندە.
حالىقارالىق ينۆەستورلار ٷشٸن قازاقستان – اۋقىمى, مەملەكەتتٸك قولداۋى, گەوگرافييالىق ارتىقشىلىعى جەنە تولىق پايدالانىلماعان ەلەۋەتٸ بار سيرەك مٷمكٸندٸك.
الداعى ٷش جىلدا 4,8 ملرد اقش دوللارىنان استام سومادا 600-دەن استام ينۆەستيتسييالىق جوبا ٸسكە اسىرىلىپ, قوسىلعان قۇنى جوعارى ٶنٸم ٷلەسٸ 70%-عا جەتپەك.
