ەلىمىزدە قوعامدىق تاماقتانۋ نارىعى ءوسىپ كەلەدى، الايدا نەگىزگى ۇلەس فاستفۋدقا تيەسىلى. بۇل تۋرالى Qazaq Expert Club ساراپشىسى، تاعام قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى مامان لاۋرا اۋتەلەيەۆا مالىمدەدى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ دەرەگىنشە، 2025 جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا ەلىمىزدەگى قوعامدىق تاماقتانۋ كاسىپورىندارىنىڭ اينالىمى وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 10 پايىز ارتقان. ءوسىم نەگىزىنەن الماتى مەن استانا قالالارىنىڭ ەسەبىنەن تىركەلگەن. الايدا نارىقتاعى جالپى تابىستىڭ 40–45 پايىزى فاستفۋدقا تيەسىلى.
قازىرگى تاڭدا قازاقستانداعى قوعامدىق تاماقتانۋ ورىندارىنىڭ شامامەن 28،9 پايىزى فاستفۋد فورماتىندا جۇمىس ىستەيدى. ياعني ەلدەگى ءار ءۇشىنشى مەيرامحانا نەمەسە ءدامحانا وسى سەگمەنتكە جاتادى.
ال "پايدالى" نەمەسە تەڭگەرىمدى فاستفۋدتىڭ ۇلەسى ماردىمسىز، بار بولعانى 3–4 پايىز. ساراپتامالىق باعالاۋلارعا سايكەس، بۇل كورسەتكىش 3–5 پايىزدان اسپايدى. ەگەر جۇيەلى وزگەرىستەر جاسالماسا، 2030 جىلعا قاراي ونىڭ ۇلەسى 7–8 پايىزدان جوعارى بولمايدى.
پايدالى تاعام نەگە كەنجە قالىپ وتىر؟
لاۋرا اۋتەلەيەۆانىڭ ايتۋىنشا، پايدالى ءارى ساپالى تاعام ۇسىناتىن فورماتتاردىڭ دامۋىنا ءبىرقاتار قۇرىلىمدىق كەدەرگىلەر توسقاۋىل بولىپ وتىر.
ولاردىڭ قاتارىندا ەڭ الدىمەن وزىندىك قۇننىڭ جوعارى بولۋى بار. ساپالى شيكىزات، ساقتاۋ مەرزىمىنىڭ قىسقالىعى جانە تۇراقتى جەتكىزىلىم قاجەتتىلىگى مۇنداي تاعامدى جاپپاي فاستفۋدقا قاراعاندا 25–40 پايىزعا قىمبات ەتەدى.
سونىمەن قاتار سالا يمپورتقا قاتتى تاۋەلدى. جەرگىلىكتى ءونىم بولعاننىڭ وزىندە، كوپتەگەن قوسپا شەتەلدەن اكەلىنەدى. بۇعان سۋپەرفۋدتار، قانتسىز تۇزدىقتار، وسىمدىك مايلارى مەن ارنايى قوسپالار جاتادى.
سوزىنشە، تاعى ءبىر ماسەلە ينفراقۇرىلىمنىڭ السىزدىگى. شيكىزاتتى وڭدەۋ، سالقىنداتىلعان لوگيستيكا، ءونىمنىڭ قاداعالانۋ جۇيەسى سەكىلدى تىزبەكتىڭ بارلىق كەزەڭىندە ولقىلىقتار بار.
بۇعان قوسا، باعا تۇرعىسىنان ادىلەتسىز باسەكە قالىپتاسقان. جاپپاي فاستفۋد ارزان شيكىزاتقا، ءدام كۇشەيتكىشتەر مەن ۇزاق ساقتالاتىن قوسپالارعا سۇيەنەدى.
دەنساۋلىق پەن ەكونوميكاعا اسەرى
ساراپشى ۋلتراوڭدەلگەن تاعامداردىڭ كالورياسى جوعارى، ال تاعامدىق قۇندىلىعى تومەن ەكەنىن ەسكەرتەدى. مۇنداي ونىمدەردە قانت، تۇز جانە ترانسماي مولشەرى شامادان تىس بولادى.
بۇل ءۇردىس قازاقستانداعى رەسمي ستاتيستيكادان دا بايقالادى. 2024 جىلى سەمىزدىككە شالدىققان ادامدار سانى 9 122 جاعدايعا جەتىپ، ءبىر جىلدا شامامەن 3 پايىزعا ارتقان. جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى 3،74 ملن جاعدايدى قۇراپ، 5 پايىزعا وسكەن. ال I ءتيپتى قانت ديابەتى 100 مىڭ ادامعا شاققاندا 328،3 جاعدايعا جەتىپ، 6 پايىزعا كوبەيگەن.
لاۋرا اۋتەلەيەۆا فاستفۋدتىڭ كەڭ تارالۋى تەك تاماقتانۋ ادەتتەرىنە عانا ەمەس، بولاشاقتاعى دەنساۋلىق ساقتاۋ شىعىندارىنىڭ وسۋىنە دە تىكەلەي اسەر ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار يمپورتقا تاۋەلدىلىكتىڭ كۇشەيۋى ۆاليۋتا باعامىنىڭ قۇبىلۋىنا، باعانىڭ وسۋىنە جانە بيزنەستىڭ تۇراقسىزدىعىنا اكەلۋى مۇمكىن.
شەشىمى بار ما؟
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، پايدالى تاماقتانۋ مودەلىنە كوشۋ ءۇشىن كەشەندى ءتاسىل قاجەت. اتاپ ايتقاندا، "فەرمەر – وڭدەۋ – قوعامدىق تاماقتانۋ" تىزبەگىن قالىپتاستىرۋ باعانى تومەندەتىپ، ساپانى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق سۋبسيديالار مەن مەملەكەتتىك قولداۋ تەتىكتەرى ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
"تۇتىنۋشى پايدالى تاعامنىڭ نەگە قىمبات ەكەنىن جانە ونىڭ ناقتى قانداي پايداسى بار ەكەنىن ءتۇسىنۋى ءتيىس"، - دەيدى لاۋرا اۋتەلەيەۆا.
ول مىسال رەتىندە اقش تاجىريبەسىن كەلتىردى. FDA ۇسىنعان جاڭا تالاپتار تىم قاتاڭ بولعاندىقتان، USDA دەرەكقورىنداعى جەمىستەردىڭ 58 پايىزى مەن كوكونىستەردىڭ 35 پايىزى "پايدالى" ساناتىنا سايكەس كەلمەگەن. بۇل تاعام ستاندارتتارىن ازىرلەۋدە عالىم-ديەتولوگتاردىڭ قاتىسۋى جانە جەرگىلىكتى ەرەكشەلىكتەردى ەسكەرۋ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى.
