قازاقستان ٷكٸمەتٸ تۇرعىن ٷيدٸ ساتۋ-ساتىپ الۋ نارىعىن رەتكە كەلتٸرۋگە كٸرٸستٸ. جاڭا تالاپتارعا سەيكەس, ريەلتورلار ٶزٸن-ٶزٸ رەتتەيتٸن ۇيىمدار ارقىلى جۇمىس ٸستەۋگە مٸندەتتٸ. بۇل جاڭالىققا قازاقستان ريەلتورلارىنىڭ بٸرٸككەن اسسوتسياتسيياسىنىڭ كەڭەسشٸسٸ نينا لۋكيانەنكو پٸكٸر بٸلدٸردٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
لۋكيانەنكونىڭ ايتۋىنشا, ريەلتورلىق قىزمەتتٸ رەتتەۋ مەسەلەسٸ ماماندار تاراپىنان 2006 جىلدان بەرٸ كٶتەرٸلٸپ كەلەدٸ. بٸراق ۇزاق جىلدار بويى بۇل سالاعا مەملەكەت تاراپىنان نازار اۋدارىلماعان.
“2009, 2012, 2016 جىلدارى ريەلتورلار تاراپىنان تٷرلٸ باستاما جاسالدى. الايدا نەتيجە شىقپادى. مەملەكەت بٸزدٸڭ كەسٸبٸمٸزدٸ زاڭداستىرۋعا قولداۋ كٶرسەتپەدٸ جەنە ٶزٸن ريەلتور دەپ اتايتىن ادامدار ٷشٸن ناقتى ەرەجەلەر قابىلداۋدى قاجەت دەپ سانامادى. بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن بۇل ماماندىق كەسٸبي كۆاليفيكاتسييالىق انىقتامالاردا جوق. 2021 جىلى قابىلدانعان “ريەلتورلىق قىزمەتتٸڭ ۇلتتىق ستاندارتىندا” بٸرىڭعاي رەەستر قۇرۋ نورماسى قاراستىرىلعانىمەن, ناقتى رەەستر ەلٸ ٸسكە قوسىلمادى", - دەيدٸ ول.
باعاعا ەسەرٸ
ساراپشى جاڭا ٶزگەرٸس ريەلتورلىق نارىقتاعى باعاعا قالاي ەسەر ەتەتٸنٸ تۋرالى دا سٶز قوزعادى.
“ريەلتورلار كوميسسيياسى كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەت تٷرٸنە, قىزمەتتٸڭ ساپاسىنا جەنە كٷردەلٸلٸگٸنە بايلانىستى بەلگٸلەنەدٸ. بٸز نارىقتىق ەكونوميكادا ٶمٸر سٷرٸپ جاتىرمىز. سوندىقتان قىزمەت باعاسىن نارىقتىڭ ٶزٸ رەتتەۋٸ تيٸس. تۇتىنۋشى ٶز تالابىنا ساي ريەلتوردى تاڭداپ, قىزمەت قۇنىن تالقىلاۋى قاجەت”, - دەيدٸ ول.
ساراپشى قازٸرگٸ تاڭدا كەسٸبي ەمەس ادامدار ريەلتور اتانىپ, سالانىڭ بەدەلٸنە نۇقسان كەلتٸرٸپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
“ٶكٸنٸشكە قاراي, حالىق جارناما بەرٸپ, وبەكتٸگە ەرتٸپ اپارعان ادامدى دا ريەلتور دەپ قابىلدايدى. ولار تۇتىنۋشىلاردىڭ سەنٸمٸن جوعالتادى, ەرٸ كەسٸبي ريەلتورلاردىڭ اتىنا كٸر كەلتٸرٸپ جٷر”, - دەيدٸ مامان.
ول مۇنداي جاعدايلاردىڭ تۋىنداۋىنا نارىقتىڭ رەتتەلمەۋٸ سەبەپ بولعانىن جەتكٸزدٸ.
“قىزمەت قۇنىنىڭ ناقتى باعالانباۋى دا وسىدان. ال كەسٸبي ريەلتور – تٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ مەمٸلەمەن جۇمىس ٸستەيتٸن, بيزنەس ساتۋدان باستاپ, كەپٸلدٸ مٷلٸكتەرگە, يەلەرٸ اراسىندا داۋلى نىساندارعا دەيٸن باراتىن, تاپسىرىس بەرۋشٸ مٷددەسٸن قورعاپ, كٷردەلٸ مٸندەتتەردٸ ورىندايتىن مامان. سوندىقتان قىزمەت باعاسى دا ناقتى تاپسىرماعا بايلانىستى ەسەپتەلۋٸ تيٸس”, — دەپ قوستى ول.
نەگٸزگٸ پروبلەمالار مەن شەشۋ جولدارى
ساراپشىنىڭ سٶزٸنشە, جاڭا تالاپتار نارىقتاعى تەرتٸپتٸ كٷشەيتٸپ, كەسٸبي ريەلتورلاردىڭ مەرتەبەسٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
“قازٸرگٸ تاڭدا تۇتىنۋشى ادال ەرٸ كەسٸبي ريەلتوردى قالاي تاباتىنىن بٸلمەيدٸ. سەبەبٸ بۇل سالاعا 70% ادام كەزدەيسوق تاپ بولادى. سوندىقتان تەرٸس پٸكٸر قالىپتاسقان.
ەگەر نارىقتا ناقتى, رەتتەلگەن ەرەجەلەر ەنگٸزٸلسە, تەرتٸپ ورناپ, ماماندىقتىڭ مەرتەبەسٸ كٶتەرٸلەدٸ. بٸردەن ەمەس, ەرينە, بٸراق كەزدەيسوق ادامداردىڭ كٸرۋٸ ايتارلىقتاي ازايادى دەپ سەنەمٸن”, - دەيدٸ ول.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل ەرەجەلەر شاعىن اگەنتتٸكتەر مەن تەۋەلسٸز ماماندارعا كەدەرگٸ كەلتٸرمەيدٸ, كەرٸسٸنشە, كەسٸبي دايىندىق پەن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ارتتىرادى.
“نەگٸزگٸ پروبلەما – كەسٸپكە كٸرۋ ٷشٸن ەشقانداي شەكتەۋ جوق. كٶپ اگەنتتٸك كەز كەلگەن ادامدى جۇمىسقا قابىلداي بەرەدٸ. تۇراقتى جۇمىس ٸستەيتٸن 20 % اگەنتتٸك قانا مۇقييات ٸرٸكتەۋ جاساپ, قىزمەتكەرلەرٸن وقىتادى.
سول سەبەپتٸ ٶزٸن ريەلتور دەپ تانىستىرىپ, جوعارى اقى سۇرايتىن ادامنىڭ ارنايى وقۋدان ٶتٸپ, بٸلٸكتٸلٸك ەمتيحانىن تاپسىرىپ, رەەسترگە ەنگٸزٸلگەنٸ دۇرىس. مەسەلەن, زاڭ تالاپتارىنا ساي جۇمىس ٸستەمەسە, ول رەەستردەن شىعارىلىپ, ەرٸ قاراي اتالعان قىزمەتپەن اينالىسا المايدى”, - دەپ اتاپ ٶتتٸ ساراپشى.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, قازٸر باستى ماقسات – ريەلتورلىق قىزمەتتٸڭ زاڭدى مەرتەبەسٸن بەكٸتۋ جەنە نارىقتاعى ەرەجەلەردٸ ناقتىلاۋ.
“قازاقستانداعى ريەلتورلار ٶزٸن-ٶزٸ رەتتەيتٸن قاۋىمداستىعى (سارك) نارىقتى رەتتەۋ نورمالارىن ەزٸرلەۋگە بەلسەندٸ قاتىستى. بٸز ٶز تاراپىمىزدان قاجەت ۇسىنىستاردىڭ بارلىعىن بەردٸك. زاڭ جوباسىن ەزٸرلەۋشٸلەر كەسٸبي مامانداردىڭ پٸكٸرٸن مٸندەتتٸ تٷردە ەسكەرگەنٸ دۇرىس. بۇرىن زاڭ جوبالارى كٶبٸنە قىزمەت مەنٸن تولىق بٸلمەيتٸن ادامدار تاراپىنان جاسالاتىن ەدٸ", — دەيدٸ ول.
ونىڭ سٶزٸنشە, ريەلتورلىق قىزمەتتٸ رەتتەۋ جٷيەسٸ دۇرىس قۇرىلعان جاعدايدا ەتيكالىق كودەكستٸ ساقتاۋدا ايتارلىقتاي قيىندىق بولمايدى.
“باستى مەسەلە – زاڭ جوباسىنىڭ ەرٸ قاراي قالاي ەزٸرلەنەتٸنٸنە بايلانىستى. بٸرٸنشٸدەن, بۇل ماماندىقتىڭ بار ەكەنٸن زاڭ جٷزٸندە مويىنداۋ قاجەت. 90-جىلداردان بەرٸ ريەلتور قىزمەتٸ ٸس جٷزٸندە بار, بٸراق زاڭدا جوق. جوق ماماندىققا زاڭ جازۋ دا قيسىنسىز ەمەس پە? نارىقتىڭ ونى ەلٸ كٷنگە دەيٸن قاجەت ەتۋٸ — بۇل قىزمەتتٸڭ كەرەك ەكەنٸن دەلەلدەيدٸ.
ەكٸنشٸدەن, زاڭ مەن وعان قاتىستى اكتٸلەر دۇرىس ەزٸرلەنۋٸ تيٸس. يدەيانىڭ مەنٸ قىسقاشا بىلاي: ريەلتور اتىن ەركٸن پايدالانا بەرەتٸن ادامدار بولماۋى كەرەك”, — دەپ قوستى ول.
سونىمەن قاتار ول ريەلتور بولعىسى كەلەتٸن ادامدارعا كەڭەس بەردٸ.
“ريەلتور بولعىڭ كەلە مە? وندا مٸندەتتٸ تٷردە وقۋدان ٶت جەنە بٸلٸكتٸلٸك ەمتيحانىن تاپسىرىپ, قاجەتتٸ بٸلٸم دەڭگەيٸڭدٸ دەلەلدە. ريەلتورلاردىڭ ٶزٸن-ٶزٸ رەتتەيتٸن ۇيىمىنا مٷشە بول. وندا ورتاق ەرەجەلەر, ەتيكالىق كودەكس جەنە قىزمەتتٸ رەتتەۋ مەحانيزمدەرٸ بولادى”, - دەدٸ ول.
سونىمەن قاتار ول ريەلتورلار ۇيىمى ەر ٶڭٸردە بٸرنەشەۋ بولۋى مٷمكٸن, الايدا ولاردى قۇرۋعا قويىلاتىن تالاپتار قاتاڭ بولۋى شارت ەكەنٸن دە ەسكەرتتٸ.
“ٷش ادام بٸرٸگٸپ ۇيىم قۇرا سالاتىن جاعداي بولماۋى تيٸس. سەبەبٸ ٶزٸن-ٶزٸ رەتتەۋ - بۇل جٷيە.
ەگەر ريەلتور قىزمەتٸن ساپاسىز كٶرسەتسە, كليەنت قاۋىمداستىققا شاعىم بەرە الادى. ەتيكا نورماسىن بۇزسا, ۇيىمنان شىعارىلادى. ال بۇل اۆتوماتتى تٷردە رەەستردەن شىعارىلىپ, كەسٸبي قىزمەتٸن توقتاتۋىنا ەكەلەدٸ. نارىق وسىلايشا ٶزٸ تازالانادى.
الدا ەلٸ كٶپ جۇمىس بار. ناقتى قۇقىقتىق نورمالاردى دايىنداۋ, بارلىق تەتٸكتٸ پىسىقتاۋ قاجەت. ەڭ باستىسى “زييان كەلتٸرمەۋ” قاعيداتى ساقتالسا ەكەن”, — دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
