«رەسپۋبليكا» كٶرگەنٸنەن جازباس
4-5 قاڭتاردا «Respublica» پارتيياسىنان مەجٸلٸس دەپۋتاتى اتانعان رۋسلان بەردەنوۆ سەمەي قالاسىنداعى Shakarim University-دە اباي وبلىسىنىڭ ستۋدەنتتەرٸمەن كەزدەستٸ. بۇل تۋرالى Parlam.kz رەسمي سايتى حابارلادى. ول «پارتييالاستارى» سيياقتى جۇمىسسىزدىق, شاحتاداعى اپاتتار, قازىناعا قول سۇعۋ جەنە تاعى باسقالاردان ەلدەقايدا ماڭىزدى بولىپ كٶرٸنەتٸن مەسەلەگە توقتالدى. يە, دەل سولاي, ەڭگٸمە قازاقستانداعى قۇمار ويىندارعا تەۋەلدٸلٸك (لۋدومانييا) جايلى ٶربٸدٸ.
بەردەنوۆ مىرزا ستۋدەنتتەرگە: «بىلتىر ەلٸمٸزدە 350 مىڭنان استام لۋدومان ەسەپكە الىندى», – دەدٸ.
كەرەكۋلٸك بٸر جۋرناليست ەيەلدٸڭ 2019 جىلعى تەلەەفيردەن ايتا سالعان بۇل دٷدەمال دەرەك ەلدەكٸمدەرگە ۇنايتىن سەكٸلدٸ! ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, ەلدەبٸر ساياساتتانۋشى (رەسمي تۇلعا ەمەس) تٸپتٸ لۋدومانييا ەمەس, باسقا دا قوعامدىق مەسەلەلەر تۋرالى ەفيردەگٸ ەڭگٸمەسٸن جۋرناليستٸڭ ٶزٸ تولىق تٷسٸنبەي, ٶتكٸزە سالعان. ەرٸ ونى ەشكٸم جوققا شىعارماعان. ٶكٸنٸشكە قاراي, بٸزدٸڭ ماماندىقتا مۇنداي بولىپ تۇرادى.
Shakarim University ستۋدەنتتەرٸ دە, جيىنعا قاتىسقان باسشىلار دا (رەكتور, قالا ەكٸمدٸگٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ) بەردەنوۆ مىرزاعا قاراپايىم سۇراق قويماعانى ٶكٸنٸشتٸ: قازاقستاندا قۇمار ويىنعا تەۋەلدٸلٸگٸ بار 350 مىڭ ناۋقاستى كٸم ەسەپكە العانىن ناقتىلاپ كەتٸڭٸزشٸ? قاي ۆەدومستۆو? دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸ مە? ٸٸم مە? ەلدە تيٸستٸ ۋەكٸلەتتٸ ورگان – تۋريزم جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ (تسم) مە? كٸم?
تاعى بٸر سۇراق: نەلٸكتەن دەپۋتات ۋنيۆەرسيتەت رەكتورىنان دا, ەكٸمدٸك ٶكٸلدەرٸنەن دە قىمسىنباي, ستۋدەنتتەرگە تەكسەرٸلمەگەن مەلٸمەتتٸ ايتۋدى جٶن سانايدى? بۇل بٸزدٸڭ قازٸرگٸ ساياساتتا قالىپتى جاعداي ما? «جاڭا قازاقستانداعى» پارلامەنتتٸڭ جۇمىس ستيلٸ وسىنداي ما?
ايتپاقشى, رۋسلان بەردەنوۆ جالعىز ەمەس. بٸرەر كٷن بۇرىن قر-داعى 350 مىڭ لۋدومان تۋرالى ەسكٸ فەيك «ٸٸم مەن ۇقك ونلاين كازينولاردىڭ ٸرٸ جەلٸسٸنٸڭ جولىن كەستٸ» دەگەن تاقىرىپپەن بەينەسيۋجەت پايدا بولدى. «پوليتسييانىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا رەسمي دەرەك بويىنشا 350 مىڭ ادام قۇمار ويىنعا سالىنعان. ەربٸرٸ ورتا ەسەپپەن 10 ميلليون تەڭگە قارىز», - دەلٸنگەن. تاعى دا ساۋال: بۇل كٸمنٸڭ رەسمي دەرەگٸ? ونى كٸم جەنە قايدا, قاي ۆەدومستۆو جارييالادى?
قوس جالعان دەرەك تە بۇرىن بٸرنەشە رەت جوققا شىعارىلعان. اتاپ ايتقاندا, بٸرٸنشٸ كرەديتتٸك بيۋرو (بكب) «قۇمار ويىنعا تەۋەلدٸ تۇلعالار ورتا ەسەپپەن 10 ملن تەڭگە قارىز» تۋرالى سۇراۋعا جاۋاپ رەتٸندە ونداي دەرەكتٸڭ جوق ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. ينتەرنەتتە فاكتچەكينگ كٶرسەتكەندەي, 350 مىڭ لۋدومان تۋرالى حابارلاما باستاپقىدا شەتەلدٸك باق-تان كەلگەن. مۇنىڭ قازاقستانعا قاتىسى جوق. 350 000 لۋدومان تۋرالى دەرەكتەر ۇلىبريتانييادا ەكەنٸ تۋرالى بٸرنەشە رەت جارييالاندى. ەۋروپانىڭ دەل وسى ەلٸندە, بٸرقاتار باتىس باسىلىمنىڭ ماتەريالىندا 350 مىڭ ادامنىڭ قۇمار ويىنعا تەۋەلدٸ ەكەنٸ جازىلعان.
قازاقستاندا شىنىمەن قانشا لۋدومان بار?
نەلٸكتەن لۋدومانييا تۋرالى ەسكٸ فەيكتەر بٸزدٸڭ پارلامەنتتە جەنە باسقا دا رەسمي ورتادا كەڭ تارالدى, مەسەلەنٸڭ ناقتى اۋقىمى قانداي دەگەن ساۋالعا 12 قاڭتاردا قر تۋريزم جەنە سپورت مينيسترلٸگٸنٸڭ ۆيتسە-مينيسترٸ ميراس تٶلەباەۆتىڭ «قازاقستان 24» تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا جاۋاپ ٸزدەپتٸ. بەلگٸلٸ پسيحولوگ ايدوس يبراگيموۆ قاتىسقان ەفير قازاقستاندىقتاردىڭ قۇمار ويىنعا تەۋەلدٸلٸگٸنە ارنالدى. سۇحباتتان تسم ٶكٸلٸنٸڭ قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنە سٸلتەمە جاساي وتىرىپ, شىن مەنٸندە رەسمي دەرەكتٸ بٸلەتٸندٸگٸ بايقالادى. ايتپاقشى, تۋريزم جەنە سپورت ۆيتسە-مينيسترٸ وسى ەڭگٸمە بارىسىندا «350 مىڭ لۋدومان قازاقستاندىق» تۋرالى قاۋەسەتتٸ تاعى دا جوققا شىعارۋدى ۇمىتپادى.
تسم ٶكٸلٸ, اتاپ ايتقاندا, 3 مىڭ ٶزٸن-ٶزٸ شەكتەگەن قازاقستاندىقتار تۋرالى - ولار ٶز ەركٸمەن قۇمار ويىندارعا قاتىسۋدان باس تارتتى. سپيكەر تٷسٸندٸرگەندەي, بۇل جەردە لۋدوماندار ەمەس, سانالى تٷردە ويىننان باس تارتقاندار تۋرالى سٶز قوزعالعان.
بۇدان ەرٸ ۆيتسە-مينيستر قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنە سٸلتەمە جاساپ, لۋدومانييادان ايىعۋ رەسٸمٸندە تۇرعان 11 مىڭ ادام تۋرالى ايتادى. مٸنە, بۇل (بەردەنوۆ مىرزانىڭ «ەسەپكە الىنعاندار» تۋرالى سٶزٸنە ورالساق) شىندىققا جاناسادى: بۇل قۇمار ويىنعا تەۋەلدٸ دەپ تانىلعانداردىڭ ناقتى ەسەبٸ.
كەسٸبيلٸك كەرەك بۇل جەرگە
بٸر قىزىعى, تيٸستٸ ۆەدومستۆونىڭ ۆيتسە-مينيسترٸ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار رۋسلان بەردەنوۆتىڭ مەجٸلٸستەگٸ ەرٸپتەسٸ – دەپۋتات ماگەررام ماگەرراموۆ «Respublica پارتيياسىنىڭ ٶكٸلدەرٸ» جٷزدەگەن مىڭ قۇمار ويىنعا تەۋەلدٸ قازاقستاندىققا قاتىستى ايتقان سٶزدەرٸن جوققا شىعارادى. جاقىندا ماگەرراموۆ لۋدومانييامەن كٷرەس مەسەلەسٸندە شالاعاي كٶزقاراستى سىنعا الدى. مەجٸلٸسمەننٸڭ پٸكٸرٸنشە, حالىقتى ٶتٸرٸك سانمەن قورقىتقانشا, وسى سالاداعى دامىعان ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸنە مەن بەرۋ قاجەت. ەسٸرەسە, بەتتينگتٸ (سپورتتىق بەس تٸگۋلەر) جەنە دەستٷرلٸ قۇمار ويىنداردى زاڭدى تٷردە بٶلۋ كەرەك. ماگەرراموۆ: «نەگە پارلامەنتتە لۋدومانييا مەسەلەسٸ زاڭدى تٷردە جۇمىس ٸستەيتٸن ويىن بيزنەسٸنە قاتىستى كٶتەرٸلەدٸ دە, زاڭسىز, استىرتىن بيزنەس جايلى ٷنسٸز قالادى, قانشا دەگەنمەن, قازاقستاندا ويىنشىلاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ استىرتىن ويىندا عوي?» - دەپ سۇراق قويادى.
«نەلٸكتەن بٷگٸندە تەك بەتتينگكە باسا نازار اۋدارىلادى, نەگە ەشكٸم زاڭسىز ونلاين كازينولارداعى بەس تٸگۋ تۋرالى زاڭمەن تىيىم سالىنعان مەسەلەنٸ قاراستىرمايدى?», - دەپ ماگەرراموۆ ٶزٸنٸڭ Instagram پاراقشاسىندا جازدى. ونىڭ ايتۋىنشا, «قازاقستان كٶلەڭكەلٸ, زاڭسىز ويىن بيزنەسٸنٸڭ مەككەسٸنە اينالدى». جىل سايىن قر-نان 4 ترلن تەڭگەدەن استام قارجى زاڭسىز ويىن نارىعىنىڭ مىڭداعان سايتى ارقىلى شەتەلگە شىعارىلاتىنىن دا اتاپ ٶتتٸ مەجٸلٸسمەن. ەلدەن وففشورعا وراسان زور قاراجات كەتٸپ جاتىر, بۇل زاڭسىز قۇمار ويىن قۇرىلىمدارى. «پسيحولوگتاردىڭ پٸكٸرٸنشە, لۋدومانداردىڭ 95%-ى ونلاين كازينو مەن ويىن اۆتوماتتارىنىڭ ويىنشىلارى, مۇندا نەتيجەنٸ كازينو يەلەرٸ باسقارادى, ال ويىنشىلار تەز جەڭٸسكە جەتۋ ٷشٸن قۇربان بولادى», - دەيدٸ دەپۋتات.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستانعا ۆەلوسيپەد ويلاپ تابۋ كەرەك ەمەس, وسى سالاداعى سەتتٸ شەتەلدٸك تەجٸريبەنٸ مۇقييات زەردەلەپ جەنە پايدالانىپ, لۋدومانييامەن كٷرەستە ٶركەنيەتتٸ, قاتاڭ رەتتەلەتٸن نارىقتى قالىپتاستىرۋعا جٷيەلٸ تٷردە جاقىنداۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا, بەس تٸگۋ (بەتتينگ, بۋكمەكەرلەر) جەنە دەستٷرلٸ قۇمار ويىندار (كازينو, كارتالار, رۋلەتكالار, ويىن اۆتوماتتارى زالدارى) ۇعىمدارىن بٶلٸپ قاراستىرۋ كەرەك.
ماگەرراموۆ بۋكمەكەرلٸك قىزمەت پەن توتاليزاتوردى رەتتەۋ كٶپتەگەن دامىعان ەلدە سوقىر قۇمار ويىن سالاسى (كازينو, ويىن اۆتوماتتارى, لوتەرەيالار جەنە ت.ب.) سپورتتىق ۇتىس تٸگۋلەر سالاسىمەن بٶلەك رەتتەلەتٸنٸن اتاپ, «بەس تٸگۋ تۋرالى» دەربەس زاڭعا تەلۋدٸ ۇسىنادى. ٷكٸمەت ونداعى ماتچتىڭ نەتيجەسٸن كەزدەيسوق بولجاۋ مٷمكٸن ەمەستٸگٸن ايتادى, ول ٷشٸن سپورتتى جاقسى بٸلٸپ, ونى تالداۋ كەرەك, ياعني «سوقىر سەتتٸلٸك» ەمەس, بۇل سپورتتىق بولجام. سونىمەن قاتار, بەتتينگ سالاسى (بۋكمەكەرلٸك يندۋسترييا) ٷلكەن سپورتقا دا, بۇقارالىق جەنە بالالارعا دا ميللياردتاعان دەمەۋشٸلٸك كٶمەك كٶرسەتەدٸ. ماگەرراموۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستانعا دامىعان ەلدەردٸڭ ٷلگٸسٸ بويىنشا زاڭدى بۋكمەكەرلەر سپورتقا كٶبٸرەك دەمەۋشٸلٸك جاساي الاتىنداي جەنە ولاردى كازينولارمەن, كارتالارمەن جەنە لۋدومانييانى دامىتاتىن «قۇمار ويىنمەن» ارالاستىرمايتىنداي ەتٸپ رەتتەۋ قاجەت.
بٸر قۋانارلىعى, بٸزدٸڭ مەجٸلٸسمەندەردٸڭ بارلىعى دا بەردەنوۆ پەن ونىڭ ەرٸپتەستەرٸ سيياقتى ناقتىلانباعان اقپاراتتى مانيپۋلياتسييالاۋ ارقىلى اتىشۋلى «قۇمار ويىن» تاقىرىبىنا اتٷستٸ جەنە پوپۋليستٸك كٶزقاراسپەن قارامايدى. بۇل زاڭ شىعارۋشى ورگان مەملەكەت ٷشٸن ماڭىزدى مەسەلەگە بەي-جاي قارامايدى دەگەن ٷمٸت وتىن تۋدىرادى. ماگەرراموۆ سيياقتى دەپۋتاتتار مەسەلەنٸڭ تٷپ-تامىرىنا ٷڭٸلٸپ, ونى شەشۋ جولىن جان-جاقتى قاراستىرادى. مەجٸلٸستٸڭ قازٸرگٸ قۇرامىنداعى كەسٸبي ماماندار ەلٸ دە كٶپ ەكەنٸنە سەنگٸم كەلەدٸ.
