تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ ارقاسىندا اقشانىڭ استىندا قالعان ميللياردەرلەر مەن ميلليونەرلەر مەرتتٸك تانىتىپ, وتىز جىلعى ەدٸلەتسٸزدٸكتەن ەبدەن قاجىعان حالىققا قول ۇشىن سوزادى دەگەن سەنٸم بٸلدٸرگەن.
توقاەۆ وسى ارقىلى قازاقستاندا قايىرىمدىلىق ينستيتۋتىن قالىپتاستىرعىسى كەلەتٸنٸن ايتقان.
وسى وتىز جىلدا جەتٸ ۇرپاعىنا جەتٸپ جىعىلاتىن بايلىق جيعان وليگارحتار حالىققا قارىزدار ەكەنٸن ەسكە سالعان.
توق ەتەرٸن ايتقاندا ەلەۋمەتتٸك ساياساتتى جٷزەگە اسىرۋ مەملەكەت قانا ەمەس, ايتالىق قازاقستاننىڭ ەڭ اۋقاتتى ادامى بولات ٶتەمۇراتوۆتىڭ دا مٸندەتٸ ەكەنٸن مەڭزەگەن.
...
بۇل يدەيانىڭ اۆتورى توقاەۆ ەمەس. ەۋەلدەن ەلەمدٸك تەجٸريبەدە بار ٷردٸس. پرەزيدەنت وسى ورايدا Forbes تٸزٸمٸندەگٸ كەيبٸر قالتالىلار 2017 جىلى نيۋ-يوركتەگٸ مەملەكەتتٸك مەكتەپتە وقيتىن وقۋشىلاردى تەگٸن ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتكەنٸن مىسال ەتكەن.
توقاەۆ ايتقان امەريكادا تاپقان-تايانعانىن حالىقپەن بٶلٸسپەيتٸن قالتالىنىڭ قادٸرٸ جوق.
تٸپتٸ ميلليونداپ سالىق تٶلەپ مەملەكەت بيۋدجەتٸن بايىتىپ وتىرساڭىز دا, ەگەر تابىسىڭىزدىڭ بەلگٸلٸ بٸر بٶلٸگٸن قايىرىمدىلىققا جۇمساماساڭىز حالىقتىڭ قارعىسىنا قالاسىز.
قايىرىمدىلىق اقش-تىڭ ٶمٸر سالتى. امەريكانىڭ بايلارى باسقادان اياسا دا, قايىرىمدىلىققا كەلگەندە تارتىنىپ قالمايدى. مەسەلەن بىلتىر امەريكانىڭ قايىرىمدىلىق قورلارىنا 426 ملرد دوللار اۋدارىلعان.
قولى اشىقتىڭ - جولى اشىق. مۇنداي ازاماتتاردى مەملەكەت تە ٷنەمٸ قولداپ-قولپاشتاپ وتىرادى. ولارعا دا ستيمۋل كەرەك قوي! قايىرىمدىلىق جاساعان كەسٸپكەردٸڭ اقشاسى سالىق ەسەبٸندە جٷرەدٸ.
بىلايشا ايتقاندا تاپقان تابىسىنىڭ بٸرشاماسىن قايىرىمدىلىققا اۋدارعان كەسٸپكەر وسى ارقىلى مەملەكەتكە تٶلەيتٸن سالىعىن تٶمەندەتە الادى.
امەريكاداعى قايىرىمدىلىققا قاتىستى تاعى بٸر قىزىقتى جايت.
بۇل ەلدە بٸزدەگٸدەي حانداردىڭ, باتىرلاردىڭ, اقىنداردىڭ اتىنا كٶشە بەرۋ دەستٷرٸ جوق. ەسەسٸنە قايىرىمدىلىق جاساعان مەرت كٶڭٸل بايلارعا, كەسٸپكەرلەرگە, جالپى وسى جۇمىسقا عۇمىرىن ارناعان ازاماتتارعا كٶشە اتاۋى بەرٸلەدٸ. بۇل دا مەملەكەت ۇستانىمى. ەلەۋمەتتٸك ساياساتتى مەملەكەتپەن بٸرلەسٸپ جٷرگٸزگەن ازاماتتارعا كٶرسەتكەن قۇرمەتٸ.
ۆاشينگتوندا دجونس حوپكينس كٶشەسٸ بار. و كٸم? حوپكينس ٶز اقشاسىنا ۋنيۆەرسيتەت پەن مەد. ورتالىق سالىپ, ەل يگٸلٸگٸنە بەرگەن كەسٸپكەر. كلارا بارتون كٶشەسٸ. امەريكاداعى قىزىل كرەست قوعامىنىڭ نەگٸزٸن قالاعان مەدبيكە. دجون ماكلين. ٶز قاراجاتىنا تەمٸرجول سالىپ, مەمقىزمەتكەرلەردٸڭ جۇمىس پەن ٷي اراسىنا قاتىناۋىن جەڭٸلدەتكەن باسپاگەر. مۇنداي مىسال جەتٸپ ارتىلادى.
اقش-تاعى ەلەمگە ەيگٸلٸ 8 ۋنيۆەرسيتەت وسىلاردىڭ قابىرعاسىن قالاۋعا جەردەمدەسكەن فيلانتروپتار اتىمەن اتالادى. كٶشە عانا ەمەس, كٸتاپحانا, ۆوكزال, مۋزەي, تەاتر, عىلىمي ورتالىقتار, اۋرۋحانا, مەكتەپ, ستاديون سٸز سەنبەسسٸز, تٸپتٸ تۇتاس قالالارعا دەيٸن مەتسەناتتار اتىمەن اتالادى.
اقش-تا قايىرىمدىلىق جاسايتىن قالتالى ازامات حالىق الدىندا سىيلى. حالىق وعان قالا اتىن بەرسە دە قارسى ەمەس.
...
ەندە ەلگە ورالايىق. بٸزگە ورالايىق. وتىز جىل بويى تونالعان قازاقستانعا قازٸرگٸ ۋاقىتتا توقاەۆ ايتقان ميللياردەرلەر مەن ميلليونەرلەر كٶمەگٸ كەرەك-اق.
قازاقستاندىق Forbes تٸزٸمٸندەگٸ 50 باي ەل پرەزيدەنتٸنٸڭ ٷندەۋٸنە قۇلاق اسار ما ەكەن? وسى تٸزٸمدەگٸ ەڭ جاس ميلليونەر پەن قازاقستانداعى ەڭ اۋقاتتى ادام بولات ٶتەمۇراتوۆتىڭ (5 ملرد دوللار) ارالىعىنداعى 50 باي قاڭتاردان كەيٸن قۇرىلعان "قازاقستان حالقىنا" قورىنا تايلى-تۇياعى قالماي اقشا اۋدارسا, ٸشٸنارا حالىق الدىنداعى قارىزىن دا, پارىزىن دا ٶتەگەن بولار ەدٸ.
جاي عانا باي ەمەس, جومارت باي اتاناتىن مٷمكٸندٸك بۇل.
بەلگٸلٸسٸ, بۇل قوردى حالىق تولتىرۋعا مٸندەتتٸ ەمەس.
قازاقستاندا قايىرىمدىلىق ينستيتۋتىن قالىپتاستىرعىسى كەلەتٸن توقاەۆتىڭ باستاماسى Forbes تٸزٸمٸنەن تٷسپەيتٸن اۋقاتتىلار اتسالىسقاندا عانا جٷزەگە اسادى.
"باي بولساڭ, حالقىڭا پايداڭ تيسٸن". باياعىنىڭ بايلارى بارلىعى بولماسا دا, كٶبٸسٸ وسى ۇستانىمدى ۇستاندى.
مەسەلە قازٸرگٸ قازاقستاننىڭ بايلارى قانداي ۇستانىمدا?..
دۋمان بىقاي
