استانادا ەلەمگە ەيگٸلٸ عالىم, گەوساياساتكەر, فۋتۋرولوگ پاراگ حاننانىڭ قاتىسۋىمەن «گەوساياسي شيەلەنٸس جەنە كليمات ٶزگەرٸستەرٸ دەۋٸرٸندەگٸ جاڭا جٸبەك جولدارى» تاقىرىبىندا public talk ٶتتٸ. شارانى Qalam.global مۋلتيمەدييالىق جوباسى حالىقارالىق قاتىناستار جٶنٸندەگٸ قازاقستاندىق كەڭەس قولداۋىمەن ۇيىمداستىردى, – دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
كەزدەسۋ بارىسىندا پاراگ حاننا ەلەمدٸك گەوساياسات, دەموگرافييا جەنە كٶشٸ-قون مودەلدەرٸنٸڭ بولاشاعى تۋرالى كٶزقاراسىن بٶلٸستٸ. ونىڭ سٶزٸنشە, قازٸرگٸ كٷنٸ ٷش ايماقتىڭ, اتاپ ايتقاندا, «باتىس ازييا» مەن شىعاناق ەلدەرٸ, وڭتٷستٸك-شىعىس ازييا جەنە ورتالىق ازييانىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ديناميكاسى ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى.
– بۇل مٷمكٸندٸكتەر ايماقتارى. سوڭعى جىلدارى وعان كٸرەتٸن مەملەكەتتەردٸڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس جىلدام نىعايىپ كەلەدٸ. بۇل ايماقتى جاڭا جٸبەك جولى دەپ اتاساق بولادى, ال ەلەم حالقىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ وسى ٷشبۇرىشتىڭ ٸشٸندە ٶمٸر سٷرەدٸ. قازاقستان ول ٷشبۇرىشتىڭ جوعارعى بۇرىشىندا تۇر: ٶزدەرٸڭٸزدٸ دەل وسىلاي پوزيتسييالاۋعا كەڭەس بەرەر ەدٸم, – دەپ اتاپ ٶتتٸ عالىم.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ ەلەمدە بايقالىپ وتىرعان ٷلكەن كٶلەمدەگٸ ميگراتسييا – جوعالمايتىن پروتسەسس جەنە بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيدە قاجەت قۇبىلىس.
الداعى ونجىلدىقتاردا ادامدار ەلەمنٸڭ حالقى تىعىز ورنالاسقان ايماقتارىنان جاپپاي قونىس اۋدارادى, ال جان باسى سانى از اۋماقتار, كەرٸسٸنشە, كٶبەيٸپ, جاڭا ٶركەنيەت ورتالىقتارىنا اينالۋى مٷمكٸن. وسى تۇرعىدا حاننا ورتالىق ازييانىڭ ەرەكشە ەلەۋەتٸن اتاپ ٶتتٸ.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان مەن ونىڭ كٶرشٸلەرٸ گەوگرافييا تۇرعىسىنان ەرەكشە جەردە تۇرعانىنىڭ ارقاسىندا ۋشىعىپ كەلە جاتقان گەوساياسي شيەلەنٸسكە قاراماستان, ەلەمدٸك دەرجاۆالار اراسىنداعى كٶپٸر بولىپ, بايلانىستار مەن ەكونوميكالىق الماسۋدىڭ دامۋىنا ىقپال ەتە الادى.
– وسىنداي ٸرٸ ٶركەنيەت ورتالىقتارىنىڭ بٸرٸ اتانۋعا قازاقستاننىڭ ەلەۋەتٸ جەتەتٸنٸ سٶزسٸز. ەل قازٸر ايماقتاعى تالانتتار ٷشٸن ماگنيت بولىپ وتىر. سەيكەسٸنشە, قازاقستان بٷكٸل ەلەم بويىنشا جالپى سانى 4,5 ملرد ادامدى قۇرايتىن جاس تالانتتارعا ارنالعان حاب رەتٸندە ٶزٸن كٶرسەتە الادى, – دەپ مەلٸمدەدٸ ساراپشى.
– جەكەلەي العاندا, عالىمنىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستانداعى الماتى قالاسى قاۋٸپسٸز, قارجى تۇرعىسىنان قولجەتٸمدٸ جەنە كليماتقا قولايلى ٶمٸرلٸك ورىن ٸزدەگەن تٷرلٸ ەلدەگٸ «تسيفرلىق كٶشپەندٸلەردٸڭ» جاس بۋىنى ٷشٸن جاھاندىق تارتىلىس ورتالىقتارىنىڭ بٸرٸنە اينالۋى مٷمكٸن.
الماتىنىڭ كليماتى, ينفراقۇرىلىمى جەنە تۇرعان جەرٸ ٶمٸر ساپاسى مەن ەمٸن-ەركٸن جٷرٸپ-تۇرۋ ورتاسىنداعى تەپە-تەڭدٸكتٸ باعالايتىندار ٷشٸن ۇنامدى فاكتورلارعا اينالۋدا, – دەپ اتاپ ٶتتٸ پاراگ حاننا.
گلوبالدى ٶزگەرٸستەر مەن تۇراقتى دامۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۇرعىسىنان قازاقستان شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالاردى تارتۋ, كليماتتىق تۇراقتىلىق, ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ جەنە ٶنەركەسٸپتٸك ەلەۋەت سيياقتى نەگٸزگٸ سالالاردا جوعارى كٶرسەتكٸشتەرگە يە بولىپ وتىر.
دەگەنمەن, عالىمنىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستانعا پوزيتسيياسىن ودان ەرٸ نىعايتۋ ٷشٸن ۆاليۋتالىق تۇراقتىلىق پەن يننوۆاتسييالار دامىتۋعا جەنە ەلەۋمەتتٸك پروگرەسس پەن جالپى تۇراقتىلىقتى ٸلگەرٸلەتۋگە مەن بەرۋ قاجەت.
– ينفراقۇرىلىمعا سالىناتىن ينۆەستيتسييالار, جٸٶ كٶرسەتكٸشتەرٸن جاقسارتۋ جەنە ەكولوگييالىق ەرٸ تەحنولوگييالىق باعىتتارداعى ٶسۋدٸ قولداۋ قازاقستانعا بەسەكەلەستٸك ارتىقشىلىقتارىن كٷشەيتۋگە جەنە ادامي كاپيتالدى قوسا العانداعى تٷرلٸ رەسۋرستى كٶبٸرەك تارتۋعا كٶمەكتەسەدٸ, – دەپ مەلٸمدەدٸ پاراگ حاننا.
