قازٸر مەجٸلٸس ماقۇلداپ, سەناتتىڭ قاراۋىندا جاتقان جاڭا سالىق كودەكسٸن مەملەكەت باسشىسى جەمە-جەمگە كەلگەندە قابىلداماي تاستاۋى دا مٷمكٸن. بۇل تۋرالى Dalanews.kz سايتىنا ٶزٸنٸڭ اتى-جٶنٸن اتاپ كٶرسەتپەۋدٸ ٶتٸنگەن قارجىگەر-مامان ايتتى.
قارجىگەردٸڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ تالقى قالپىنداعى ٶزگەرٸستەردٸ بيزنەستٸڭ يٸسٸ مۇرنىنا بارا بەرمەيتٸن, كابينەتتە وتىرعان ماماندار جاساعان. سول سەبەپتٸ دە كەسٸپكەرلەر قاۋىمى وعان ٷدەرە نارازى.
"مىنانداي قارابايىر لوگيكا بۇل ارادا: "بيۋدجەتتٸ قالاي تولىقتىرامىز" دەگەندە بيزنەسمەندەر سانىن العان, سولاردىڭ سالىعىن 12-دەن 16-عا ٶسٸرسەك, "وسىنشا تابىسقا كەڭەلەمٸز" دەگەن, بولدى, بٸتتٸ. ال, ٸس جٷزٸندە, ەگەر بۇل زاڭ قابىلدانسا, ول جۇمىس ٸستەمەيدٸ. ٶيتكەنٸ تابىسقا كەڭەلەم دەپ سەنٸپ وتىرعان كەسٸپكەرلەر سانى وندايدا ەكٸ ەسەگە ازايادى. سەبەبٸ ولار بٷيتسە باعانى قىمباتتاتۋى كەرەك. ال قاسىندا ارزان تاۋارى مەن جۇمىس كٷشٸ بار قىتاي تۇرعاندا, ونىمەن الىسقا بارا المايسىز. قازٸردٸڭ ٶزٸندە بازارعا بارىپ كٶرٸڭٸزدەر سەنبٸ-جەكسەنبٸ, بۇرىنعىداي يٸن تٸرٸسكەن قاراقۇرىم حالىق جوق. تاۋارلار ٶتپەي تۇر. جۇرت ارزاندى ٸزدەيدٸ. ٷيدەن شىقپاي, ونى قىتايدان الدىرتا سالادى. ال, ەندٸ سالىق ٶسسە, وعان قوسا كٶپتەگەن جەڭٸلدٸكتەر الىنىپ, كەرٸسٸنشە قاتاڭ شارالار كٷشٸنە ەنسە, تەڭ جارتى بيزنەستەن ايىرىلامىز عوي. ال بۇل دەگەنٸڭٸز قان جٷگٸرٸپ تۇرعان اعزانى ٶز قولىمەن ٶزٸڭٸزدٸڭ بۋىندىرىپ ٶلتٸرگەنٸڭٸزدٸ بٸلدٸرەدٸ", - دەيدٸ ول.
ال بۇل ٶزگەرٸستەردٸ لوبييلەۋشٸلەر (قاراسى كٶپ) تٷركييانى, ارگەنييانى مىسالعا كەلتٸرەتٸن كٶرٸنەدٸ.
"تٷركييا حالقىنىڭ سانى قانشا? قازاقستان حالقى قانشا? ەكٸ ەكونوميكانى سالىستىرۋعا دا كەلمەيدٸ. بٸرٸ – كاپيتاليزمدە باياعىدان ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان, ەبدەن تٶسەلٸپ, نارىقتىق جولدارمەن دامۋشى ەكونوميكا, ال بٸرٸ - نارىقتىق تۇرعىدان العاندا, پوستكەڭەستٸك كەڭٸستٸكتەگٸ تولىققاندى قالىپتاسپاعان شالا دٷنيە", - دەيدٸ قارجىگەر.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇعان دەيٸن دە ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلگەن سالىق كودەكسٸن قابىلداماي, كەرٸ قايتارعان.
"بۇل جولى دا سٶيتەدٸ, باسقا امالى جوق. تاعى شيكٸ عوي ٶيتكەنٸ. قانشاما ۋاقىت تەككە كەتتٸ. سوندىقتان, مەنٸڭشە, مۇنىمەن اينالىسقاندار جاۋاپتى بولۋى تيٸس. تاعى ٷشٸنشٸ مەرتە وسى كٷيٸندە الدىنا كەلٸپ تۇرماسى ٷشٸن. ەيتپەسە, تەجٸريبە جوق ەمەس. الىسقا بارماي-اق, "اتامەكەنمەن" تٸزگٸن قاعىسىپ بۇل قۇجاتتى دۇرىستاپ ەزٸرلەسە, بۇدان تۇششىمدى دٷنيە شىعارۋعا بولادى, نەگٸزٸ", - دەيدٸ ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا سالىق كودەكسٸنٸڭ جولىنىڭ بولماۋىنىڭ ەكٸ سەبەبٸ بار.
"بٸرٸنشٸسٸ - قابٸلەتسٸزدٸك, اسىعىستىق, "تيسە تەرەككە, تيمەسە بۇتاققا" دەپ ٶز جۇمىسىنا سەلقوس قاراۋلىق. ەكٸنشٸسٸ – قاساقانالىق. ادامنىڭ ٶزٸ دە باسىنا تيگەن تاياقتان ساباق الادى ەمەس پە? ال بۇل قۇجاتتىڭ بٸزدە "پٸسٸرٸلٸپ جاتقانىنا" قاي زامان? نيەت بولسا, ونى بٸر جاقتى ەتەتٸن ۋاقىت ەلدەقاشان بولعان. سوعان قاراعاندا ونى تازا مامانداردىڭ قولىنا تيگٸزبەي, ەدەيٸ شيكٸ قالدىرادى. نەگە? ول جاعىن بٸلمەدٸم", - دەيدٸ قارجىگەر.
سٶز سوڭىندا مامان مۇنىڭ مالاماتان دٷنيە ەكەنٸنە كٶز جەتكٸزۋ ٷشٸن قازٸردٸڭ ٶزٸندە ميى اشىپ, قان سورپاسى شىعىپ جاتقان كەسٸبي سالىقشىلار مەن ەسەپشٸلەردٸ سٶيلەتٸپ كٶرۋدٸ ۇسىنادى.
ايتا كەتسەك, 2025 جىلى 30 سەۋٸردە مەجٸلٸس دەپۋتاتتارى جاڭا سالىق كودەكسٸ مەن سالىق سالۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٸلەسپە تٷزەتۋلەردٸ ەكٸنشٸ وقىلىمدا قابىلدادى. 2025 جىلى 8 مامىردا ول سەناتقا كەلٸپ تٷستٸ. جاڭا سالىق كودەكسٸن شٸلدە ايىندا قابىلداپ, 2026 جىلى 1 قاڭتارىنان باستاپ قولدانىسقا ەنگٸزۋ جوسپارى بار. راسىندا, كٷنٸ كەشە سەنات اتالعان زاڭ جوباسىنا تاعى دا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزٸپ, مەجٸلٸسكە كەرٸ قايتاردى. راسىندا, كەسٸپكەرلەر تاراپىنان كەلٸسپەۋشٸلٸكتەر بار بولىپ شىقتى. ال ونىڭ قانشالىقتى جٶندەپ-مۇقاۋعا كەلەتٸنٸن الداعى ۋاقىت كٶرسەتەدٸ.
دەپۋتاتتار پەن ٷكٸمەتتٸڭ بiرلەسكەن جۇمىسى نەتيجەسiندە, سونىڭ iشiندە قوسىمشا قۇن سالىعى رەفورماسى بويىنشا مىنانداي بiرقاتار شەشiم قابىلدانعان.
- العاشىندا ٷكٸمەت ۇسىنعان 20 پايىزدىق مٶلشەرلەمە 16 پايىزعا دەيٸن تٶمەندەتٸلدٸ.
- قوسىمشا قۇن سالىعى بويىنشا مٸندەتتٸ تٸركەۋدٸڭ شەگٸ 15 ميلليوننان 40 ميلليون تەڭگەگە دەيٸن ۇلعايتىلدى.
- دەرٸلٸك زاتتار مەن مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ تٶمەندەتٸلگەن مٶلشەرلەمەلەرٸ ەنگٸزٸلەدٸ: 2026 جىلدان باستاپ 5 پايىز جەنە 2027 جىلدان باستاپ 10 پايىز بولادى.
- تەگٸن مەديتسينالىق كٶمەكتٸڭ كەپٸلدٸك بەرٸلگەن كٶلەمٸ, مٸندەتتٸ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ, سيرەك كەزدەسەتٸن جەنە ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار اۋرۋلاردى ەمدەۋ اياسىنداعى تاۋارلار مەن قىزمەتتەر قوسىلعان قۇن سالىعىن تٶلەۋدەن بوساتىلادى.
- ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى مەن وتاندىق باسىلىمداردى, سونداي-اق, باسپا تٷرٸندەگٸ كٸتاپتاردى باسىپ شىعارۋ قىزمەتتەرٸن ققس تٶلەۋدەن بوساتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
- اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن ٶندٸرۋشٸلەردٸ قولداۋ ماقساتىمەن قوسىلعان قۇن سالىعى سوماسى 70 پايىزدان 80 پايىزعا دەيٸن ۇلعايتىلدى.
- وڭايلاتىلعان دەكلاراتسييانى رەفورمالاۋ اياسىندا رۇقسات ەتۋشٸ تٸزٸمٸنٸڭ ورنىنا تىيىم سالىناتىن تٸزٸم ەنگٸزٸلدٸ.
- مەسليحاتتاردىڭ ٶڭٸرلٸك ەرەكشەلٸكتەرٸن ەسكەرە وتىرىپ ±50%-عا دەيٸن تٷزەتۋ مٷمكٸندٸگٸمەن 4 پايىزدىق بٸرىڭعاي مٶلشەرلەمە بەلگٸلەندٸ.
- كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸ اراسىنداعى وپەراتسييالارعا ارناۋلى سالىق رەجيمٸن قولدانۋ كەڭەيتٸلدٸ.
- ويىن بيزنەسٸ مەن بانكتەر ٷشٸن كورپوراتيۆتٸ تابىس سالىعى مٶلشەرلەمەسٸ 25 پايىزعا دەيٸن كٶبەيتٸلدٸ. ال بانكتەر ٷشٸن كەسٸپكەرلٸك سۋبەكتٸلەرٸن نەسيەلەۋدەن تٷسەتٸن كٸرٸستەر بويىنشا مٶلشەرلەمە 20 پايىز دەڭگەيٸندە قالدى.
- جەكە تابىس سالىعىنىڭ پروگرەسسيۆ شكالاسى ەنگٸزٸلەدٸ: جالاقى بويىنشا: 8500 اەك-كە دەيٸنگٸ تابىسقا 10% (جىلىنا 33,5 ملن. تەڭگەگە دەيٸن), ودان جوعارى بولسا 15%; ديۆيدەندتەر تٷرٸندەگٸ كٸرٸستەر ٷشٸن: 230 000 اەك دەيٸن 5% (1 ملرد. تەڭگەگە جۋىق) جەنە ودان جوعارى بولسا 15%; رەزيدەنت ەمەس جەكە تۇلعالاردىڭ كٸرٸستەرٸ ٷشٸن: 600 000 اەك دەيٸن 10%, ودان جوعارى بولسا 17%.
ال كەشەگٸ سەناتتاعى ٶزگەرتۋلەرگە مىنالار ەنەدٸ:
1. فەرمەرلٸك شارۋاشىلىقتار ٷشٸن پروگرەسسيۆتٸ سالىق سالۋ ۇسىنىلدى: 230 000 اەك-تەن اساتىن تابىسقا 15% مٶلشەرلەمە ەنگٸزٸلەدٸ;
2. KASE-دە باعالى قاعازدارمەن جاسالعان مەمٸلەلەردەن ديۆيدەند الاتىن ازاماتتارعا (احقو تەرٸزدٸ) جتس بويىنشا جەڭٸلدٸك بەرٸلەدٸ;
3. بانكتٸك وپەراتسييالار قىمباتتاپ كەتپەۋٸ جەنە حالىقارالىق ەسەپتەۋلەردە ٸركٸلٸستەر بولماۋى ٷشٸن تٶلەم كارتالارى بويىنشا وپەراتسييالار ققس-تان بوساتىلادى;
4. ليۋكس زاتتارعا (اۆتوكٶلٸك, كەمە, ۇشاق) اكتسيز تەك يمپورت كەزٸندە ەمەس, ەل ٸشٸندە ساتىلعاندا دا الىنادى. بۇل سالىقتى تەك جەكە تۇلعالار تٶلەيدٸ;
5. مەملەكەتتٸك باعالى قاعازدارمەن وپەراتسييالاردان تابىس تاباتىن رەزيدەنت ەمەستەر ٷشٸن جەڭٸلدٸك ساقتالادى. بۇل ينۆەستيتسييالاردىڭ كەتۋٸنە جول بەرمەۋ ٷشٸن قاجەت;
6. سالىقتىڭ اۋىرلايتىن نورمالارى تەك 2026 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ كٷشٸنە ەنەدٸ دەپ ناقتى بەلگٸلەندٸ;
7. كامەرالدىق باقىلاۋ بويىنشا حابارلامالارعا جاۋاپ بەرمەگەن جاعدايدا ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرالاردى ۋاقىتشا توقتاتۋ تەتٸگٸ ەنگٸزٸلەدٸ;
8. قۇرامىندا مٷگەدەكتٸگٸ بار كەمٸندە 10 ادام جۇمىس ٸستەيتٸن كەسٸپورىنداردىڭ اينالىمى ققس-تان بوساتىلادى;
9. وتاندىق باسپا باسىلىمدارى ٷشٸن ققس مٶلشەرلەمەسٸ 10% بولىپ بەكٸتٸلەدٸ;
10. قورشاعان ورتاعا تەرٸس ەسەرٸ بار, بٸراق تٸرشٸلٸككە قاجەتتٸ نىساندار ٷشٸن قولدانىستاعى ەكولوگييالىق تٶلەم مٶلشەرلەمەلەرٸ ساقتالادى;
11. شارۋا قوجالىقتارىنا ٶتەۋسٸز بەرٸلگەن مٷلٸك سالىق سالىناتىن تابىس بولىپ ەسەپتەلمەيدٸ.
