قانات بوزىمباەۆ: «جول اپاتىنىڭ الدىن الۋ مەن جولدى قىستا كٷتٸپ ۇستاۋ – باستى نازاردا بولادى»
جيىندا وبلىس باسشىسى قانات بوزىمباەۆ وبلىستا جول ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلٸپ, رەسپۋبليكالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ ماڭىزى بار جولدار سالىنىپ, جٶندەلٸپ جاتقانىن اتاپ ٶتٸپ, الايدا جول اپاتتارىنىڭ سوڭعى جىلداردا جيٸلەگەنٸن تٸلگە تيەك ەتتٸ. مەسەلەن, ٶتكەن 10 ايدا 1873 جول اپاتى تٸركەلگەن, 2020 جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا جول اپاتى 7,5 پروتسەنتكە ٶسكەن. ال سوڭى ٶلٸمگە ەكەپ سوقتىرعان جول اپاتتارى 20 پروتسەنتكە ارتقان.
– اۋا رايىنىڭ سۋىتۋىنا بايلانىستى جول ٷستٸندەگٸ اپاتتى وقيعالاردىڭ ورىن الۋ قاۋپٸ ۇلعايادى. وسىعان بايلانىستى بٷگٸنگٸ كەڭەستٸڭ كٷن تەرتٸبٸندە ەكٸ مەسەلەنٸ – جول قوزعالىسىنىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ جەنە قىسقى كەزەڭدە اۆتوموبيل جولدارىن كٷتٸپ-ۇستاۋ مەسەلەلەرٸن تالقىلايمىز, – دەدٸ قانات بوزىمباەۆ.
بٸرٸنشٸ مەسەلە بويىنشا العاشقى باياندامانى وبلىستىق جولاۋشى كٶلٸگٸ جەنە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى عالىمجان دەرٸباەۆ جاسادى. بايانداماشىنىڭ ايتۋىنشا, جىل باسىنان بەرٸ جول اپاتتارىنىڭ 704-ٸ – رەسپۋبليكالىق جولداردا, 1 169-ى جەرگٸلٸكتٸ جولداردا بولعان. «وسى وقيعالارعا تالداۋ جاساۋ بارىسىندا ولاردىڭ باسىم بٶلٸگٸنٸڭ ەڭبەكشٸقازاق, تالعار, قاراساي اۋداندارى ارقىلى ٶتەتٸن «الماتى - كٶكپەك – كٶكتال - قورعاس», «الماتى – بٸشكەك», «الماتى – تالعار» رەسپۋبليكالىق تراسسالارىندا ورىن الاتىنى بەلگٸلٸ بولدى. جاعدايدى تٷزەتۋ ٷشٸن پد-مەن بٸرلەسٸپ 101 اسا اپاتتى دەگەن ۋچاسكەلەر انىقتالدى. وسى ۋچاسكەلەرگە ستروبوسكوپتار, بەينەكامەرالار, شۋلى جولاقتار, جول بەلگٸلەرٸن ورناتۋ, جاياۋ جٷرگٸنشٸ جولىن جارىقتاندىرۋ جوسپارلانعان. بۇل شارالاردى ٸسكە اسىرۋ 2,7 ملرد تەڭگەنٸ قاجەت ەتەدٸ», - دەدٸ ٶز سٶزٸندە ع.دەرٸباەۆ. بۇل رەتتە باسقارما باسشىسى جول ۋچاسكەلەرٸنە جاۋاپتى مەردٸگەر كومپانييالاردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋدىڭ دا ماڭىزدى ەكەنٸن ايتتى.
وبلىس ەكٸمٸ قانات بوزىمباەۆ باسقارمانىڭ جاعدايدى جاقسارتۋعا ارنالعان ناقتى جوسپارلارىن جەنە ونىڭ قانداي نەتيجە بەرەتٸنٸن سۇراپ بٸلٸپ, جۇمىستىڭ جوسپارعا ساي اتقارىلۋى تيٸستٸگٸن ەسكە سالدى.
مۇنان سوڭ وبلىستىق پوليتسييا دەپارتامەنتٸنٸڭ باستىعى سەرٸك كٷدەباەۆ اۆتوكٶلٸك جولدارىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ ٷشٸن وبلىستا نە ٸستەلٸپ جاتقانىنان حاباردار ەتتٸ. باياندامانى تىڭداعان وبلىس ەكٸمٸ «2022 جىلى «تالدىقورعان-ٶسكەمەن» اۆتوموبيل جولىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان, ونىڭ بٸزدٸڭ وبلىستاعى ۋچاسكەسٸنٸڭ ۇزىندىعى 312 كم. جازعى كەزەڭدە بۇل جولمەن جٷرەتٸن تۋريستەر لەگٸ ارتادى. وسى جولدا اپاتتاردىڭ الدىن الۋ ٷشٸن قاجەتتٸ شارالاردى قازٸردەن ويلاستىرۋ كەرەكتٸگٸن ايتتى.
«قازاۆتوجول» ۇك» اق الماتى وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى بولاتبەك ايتباەۆ تا بايانداما جاساپ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى جولدار بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستار جايلى حابارلادى. فيليال باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, جول اپاتتارىنا ىقپال ەتەتٸن فاكتورلار مەن جايتتاردى بولدىرماي ماقساتىندا وبلىس ەكٸمدٸگٸمەن, پد-مەن بٸرلەسٸپ دايىندالعان ٸس-شارالار جوسپارىنا سەيكەس جٷرگٸزٸلۋدە. تٷرلٸ جول بەلگٸلەرٸن, «زەبرا» جولاقتارىن جەنە باسقا دا جول قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان قاجەتتٸلٸكتەر ورناتىلۋدا. مەسەلەن, الماتى-شەلەك-قورعاس اۆتوجولىنىڭ 100 شاقىرىمىنا مالدىڭ جولعا شىعىپ كەتۋٸنە جول بەرمەيتٸن قورشاۋ قويىلعان. پد-مەن بٸرلەسٸپ جولدىڭ قاي ۋچاسكەلەرٸنە «سەرگەك», «اۆتوۋراگان» اۆتوماتتاندىرىلعان كامەرالار قويۋ كەرەكتٸگٸ بەلگٸلەنٸپ, ورناتىلۋ ٷستٸندە.
دەگەنمەن وبلىس باسشىسى قانات بوزىمباەۆ بايانداماشىنىڭ ٶز حابارلاماسىندا تەك اتقارىلعان ٸستەردٸ جاعىمدى سيپاتتا عانا تٸزبەكتەپ شىققانىن ايتتى. جول اپاتتارىنىڭ سانىن ازايتۋ ٷشٸن ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ تالداپ, ونىڭ شەشٸمٸن قاراستىرۋعا كٶپ كٶڭٸل بٶلۋ كەرەكتٸگٸن باسا ەسكەرتتٸ.
كەلەسٸ كەزەكتە رەسپۋبليكالىق جولداردى باسىپ ٶتەتٸن تالعار, قاراساي, ەڭبەكشٸقازاق اۋداندارىنىڭ ەكٸمدەرٸ قىسقاشا ٶز ٶڭٸرلەرٸندەگٸ وسى باعىتتاعى احۋال تۋرالى باياندادى. حابارلامالار اياقتالعان سوڭ قانات الدابەرگەنۇلى اۋداندارداعى جۇمىستى دا شيراتۋ كەرەكتٸگٸن ايتتى.
– رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى جولداردا ورىن العان جول اپاتتارىنان بٶلەك ٶز اۋداندارىڭىزدىڭ جولدارىندا دا كەلەڭسٸز جاعدايلار ورىن الىپ وتىر. سوعان دا باستى نازار اۋدارىپ, اپاتتى بولدىرماۋ شارالارىن قاراستىرىڭىزدار. جاعدايلارعا تەرەڭ تالداۋ جاساڭىزدار, سونىڭ قورىتىندىسىنا قاراپ تيٸستٸ شەشٸم قابىلداڭىزدار. بۇل رەتتە مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك مەحانيزمٸن جەنە ونىڭ بارىنشا مەملەكەتكە تيٸمدٸ جاعىن پايدالانۋ كەرەك, – دەگەن قانات بوزىمباەۆ كٷن تەرتٸبٸندەگٸ بٸرٸنشٸ مەسەلەنٸ قورىتىندىلاپ, تيٸستٸ لاۋازىم يەلەرٸنە ناقتى تاپسىرمالار بەردٸ. اتاپ ايتقاندا, پوليتسييا دەپارتامەنتٸ جول قوزعالىسىنىڭ قۇقىق بۇزۋشىلىقتارىن بولدىرماۋعا باقىلاۋدى كٷشەيتۋٸ تيٸس. سول سيياقتى جول اپاتىنىڭ الدىن الۋ, جول قوزعالىسى ەرەجەلەرٸن بۇزۋ فاكتٸلەرٸن انىقتاۋ ارقىلى جاعدايعا ىقپال ەتۋٸ كەرەك. سونىمەن قاتار جولاۋشىلار كٶلٸگٸ جەنە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى مەن «قازاۆتوجول» ۇك» اق وبلىستىق فيليالىنا الماتى وبلىسى پوليتسييا دەپارتامەنتٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸمەن بٸرلەسٸپ, تيٸستٸ شارالار قابىلداۋ ٷشٸن جول اپاتتارى جيٸ بولاتىن اۆتوموبيل جولدارىنىڭ ۋچاسكەلەرٸنە تەكسەرۋ جٷرگٸزۋ تاپسىرىلدى.
كٷن تەرتٸبٸندەگٸ ەكٸنشٸ مەسەلە بويىنشا دا تيٸستٸ باسقارما, مەكەمەلەر, مەردٸگەر ۇيىمدار ٶكٸلدەرٸ سٶز الىپ, ولاردىڭ قىزمەتٸ, تۋىنداعان پروبلەمالار مەن ولاردى شەشۋ جولدارى جيىن بارىسىندا كەڭٸنەن تالقىلاندى.
مەسەلەن, جولاۋشى كٶلٸگٸ جەنە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى عالىمجان دەرٸباەۆ ٶز سٶزٸندە «تالدىقورعان - ٷشارال» تراسساسى, «سارىٶزەك - كٶكتال», «ٷشارال - دوستىق» اۆتوجولدارى قار ەڭ كٶپ تٷسەتٸن ۋچاسكەلەر ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ولاردى قاردان تازالايتىن ارنايى مەردٸگەرلەر بەلگٸلەنگەن. دەگەنمەن بيىلعى العاشقى قار جاۋعان كەزدە ٷش ۋچاسكەدە قار تازالاۋدا قيىندىقتار تۋىنداپ, تازالاۋ جۇمىستارى 2-3 ساعاتقا كەشٸكتٸرٸلگەن. وعان جاۋاپتى «قازاۆتوجول» جەنە «ازيمۋت جول» مەكەمەلەرٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ وبلىس ەكٸمٸنٸڭ الدىندا جاۋاپ بەردٸ جەنە الداعى ۋاقىتتا مۇنداي ولقىلىقتاردى بولدىرماۋعا قاجەتتٸ بارلىق شارالار قابىلدانىپ جاتقانىنا سەندٸردٸ.
«قازاۆتوجول» مەكەمەسٸنٸڭ وبلىستىق فيليالىنىڭ باسشىسى بارلىق كەرەكتٸ تەحنيكا تولىعىمەن جەتكٸلٸكتٸ ەكەنٸن, ينەرتتٸ ماتەريالداردى دايىنداۋ ەزٸرگە 88 %-كە ورىندالعانىن, جۇمىس جالعاسىپ جاتقانىن ايتتى. وبلىس ەكٸمٸ ٶز سٶزٸندە:
– بۇل ٸس بٷگٸنگە دەيٸن نەگە 100 % جەتپەگەن? نە كەدەرگٸ بولدى? وسىنى قاداعالاۋ وبلىستىق شتابتىڭ مٸندەتٸ. شتابتىڭ جۇمىسىن شيراتۋ كەرەك! – دەدٸ قانات الدابەرگەنۇلى.
جولداردى كٷتٸپ ۇستاۋ جٶنٸندە «ٷشارال – دوستىق» اۆتوموبيل جولى بويىنشا «ابك – اۆتودور نس» جشس مەن «تالدىقورعان – ٶسكەمەن» اۆتوجولى بويىنشا «سITIC Construction Ltd» كومپانيياسىنىڭ ٶكٸلدەرٸ ايتىپ بەردٸ.
جيىن سوڭىندا وبلىس ەكٸمٸ ق.بوزىمباەۆ تيٸستٸ لاۋازىمدى تۇلعالارعا بٸرقاتار مٸندەتتەر جٷكتەدٸ. مەردٸگەرلٸك ۇيىمداردىڭ قىزمەتٸنە باقىلاۋدى كٷشەيتٸپ, جولداردى قىسقى مەرزٸمدە كٷتٸپ ۇستاۋ جۇمىستارىن ۋاقىتىلى جەنە ساپالى جٷرگٸزۋگە مونيتورينگ جاساۋدى تاپسىردى.
– قار باسىپ قالاتىن, جولدىڭ اسا قاۋٸپتٸ ۋچاسكەلەرٸ ەرەكشە باقىلاۋعا الىنسىن. قازٸر اۋا رايى بولجامىن ەرتەرەك قاراپ, سوعان قاراي ەرەكەت ەتۋگە بارلىق مٷمكٸندٸك بار. سوندىقتان بەتون جابىنى بار جول ۋچاسكەلەرٸندە اۋا رايى جاعدايلارىنا سەيكەس الدىن الۋ شارالارى قابىلدانىپ, زاماناۋي حيمييالىق قوسپالاردى پايدالانىڭىزدار. قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋگە ٷشٸن مەردٸگەر ۇيىمدارعا قىزمەت كٶرسەتۋگە بەرٸلگەن جول ۋچاسكەلەرٸ تۇراقتى تەكسەرٸلٸپ وتىرۋى كەرەك. وبلىستىڭ پوليتسييا جەنە تٶتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتتەرٸمەن, ولاردىڭ ٶڭٸرلٸك بٶلٸمشەلەرٸمەن بٸرلەسٸپ, جولداردىڭ جاي-كٷيٸ تۋرالى جەدەل اقپارات الماسىپ, ٸس-قيمىل الگوريتمٸ ەزٸرلەنسٸن. پوليتسييا دەپارتامەنتٸمەن بٸرلەسٸپ قار جينايتىن ارنايى تەحنيكاعا جەنە كٶكتايعاققا قارسى ماتەريالداردىڭ بار-جوعىنا نورمالارعا سەيكەس تەكسەرۋ جٷرگٸزۋدٸ تاپسىرامىن. وسى تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋىن وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى جەڭٸس تۇياقوۆ جەكە باقىلاۋىنا السىن. وسى شارالاردىڭ نەتيجەسٸندە جول اپاتتارىن ازايتۋعا تيٸسپٸز, جەنە جول اپاتىنىڭ ازايعانىن حالىق سەزٸنۋٸ كەرەك, – دەدٸ قانات بوزىمباەۆ.
اتاپ ٶتسەك, وبلىستا 9 628 كم اۆتوجول قىسقى كٷتٸپ ۇستاۋعا جاتادى, سونىڭ 2 817 شاقىرىمى رەسپۋبليكالىق, 6 811 كم وبلىستىق ماڭىزداعى جولدار. بيىل وبلىستىق ماڭىزداعى جولداردى جٶندەۋ مەن كٷتٸپ ۇستاۋعا جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەن 2,8 ملرد.تەڭگە بٶلٸنگەن, سونىڭ 623 ملن. تەڭگەسٸ قىسقى مەرزٸمدە كٷتٸپ ۇستاۋعا قاراستىرىلعان. جول قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە 13 مەردٸگەر ۇيىم تارتىلعان. جولداردى كٷتٸپ ۇستاۋعا تيٸستٸ تەحنيكا مەن قاجەتتٸ قۇرالدار جەتكٸلٸكتٸ.
