«روسنەفتكە» تيەسٸلٸ PCK Raffinerie Schwedt مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنىڭ اينالاسىنداعى مەسەلە كٷردەلەنە تٷسۋدە. كرەملدٸڭ بۇل جوسپارىنا بەرلين مەن استانا قالاي قارايدى? گەرمانييا مەن «قازمۇنايگاز» كومپانيياسىنىڭ مٷددەلەرٸ قانداي? بۇل مەسەلە تٶڭٸرەگٸندە DW اگەنتتٸگٸ ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸن بٸلٸپ كٶرگەن, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ۆلاديمير پۋتيننٸڭ بۇل تۋرالى ايتقان داۋلى مەلٸمدەمەسٸنەن كەيٸن بەرلين ٷنسٸز قالعان. «روسنەفتتٸڭ شۆەدت قالاسىنداعى نەمٸس مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنداعى ٷلەسٸن ساتۋ جەنە قازاقستاننىڭ بۇل زاۋىتقا مۇناي جەتكٸزۋ مەسەلەسٸ بٸرنەشە رەت تالقىلاندى», – دەپ مەلٸمدەدٸ رەسەي پرەزيدەنتٸ قاراشا ايىنىڭ سوڭىندا قازاقستان استاناسىنا ساپارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا.
قازاقستان (ەزٸرگە) شۆەدتتەگٸ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىن ساتىپ الۋدى قاراستىرمايدى
مۇنداي كەلٸسٸمنٸڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدان مەنٸ بولار ەدٸ, ٶيتكەنٸ شىعىس گەرمانيياداعى شۆەدت قالاسىندا ورنالاسقان PCK Raffinerie Schwedt مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتى الپىس جىل بويى «درۋجبا» مۇناي قۇبىرى ارقىلى كەڭەستٸك, كەيٸننەن رەسەيلٸك مۇنايمەن قامتاماسىز ەتٸلگەن. ال 2023 جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ بۇل زاۋىتقا شيكٸزات قازاقستاننان جەتكٸزٸلۋدە. قازاقستاندىق مۇناي وسى قۇبىر ارقىلى رەسەي, بەلارۋس جەنە پولشا ارقىلى ترانزيتپەن تاسىمالدانىپ, بۇل جەتكٸزۋ كٶلەمٸ ۇلعايۋدا.
الايدا پۋتين اتاپ ٶتكەن «بٸرنەشە رەت تالقىلانعان» بۇل كەلٸسسٶزدەر ناقتى نەتيجە بەرگەن جوق. DW اگەنتتٸگٸ استانا مەن مەسكەۋ اراسىندا وسى تاقىرىپتا ەكٸجاقتى كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر ما دەپ سۇراعاندا, قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ قىسقا عانا: «قازاقستان شۆەدتتەگٸ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىن ساتىپ الۋدى قاراستىرىپ وتىرعان جوق», – دەپ جاۋاپ بەرگەن.
5 جەلتوقسان كٷنٸ ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸنٸڭ رەسمي ٶكٸلٸ شىڭعىس يلياسوۆ وسىعان ۇقساس سۇراققا "ينتەرفاكس-قازاقستان" اقپارات اگەنتتٸگٸنە جاۋاپ بەرٸپ, بۇعان دەيٸنگٸ پٸكٸرٸن قايتالاعان. سوندىقتان «بٸرنەشە رەت تالقىلانعان» بۇل مەسەلە شىن مەنٸندە مەسكەۋدٸڭ تاباندى ۇسىنىستارىنا, بٸراق استانانىڭ تۇراقتى تٷردە باس تارتۋىنا بايلانىستى بولۋى ىقتيمال.
وسىلايشا, ۆلاديمير پۋتيننٸڭ «روسنەفتتٸڭ» نەمٸس اكتيۆتەرٸ, ەسٸرەسە شۆەدتتەگٸ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنىڭ باقىلاۋ پاكەتٸن شەشۋ بويىنشا بۇل نۇسقاعا دەگەن ٷمٸتتەرٸ اقتالماي وتىر.
سونىمەن قاتار, گەرمانييا كانتسلەرٸ ولاف شولتستىڭ قىركٷيەكتە بۇل مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنا جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن جاڭا يەسٸ پايدا بولادى دەگەن ٷمٸتٸ دە جٷزەگە اسپاي وتىر. بەرلين Rosneft Deutschland كومپانيياسىنا, ياعني «روسنەفتتٸڭ» نەمٸس ەنشٸلەس كەسٸپورنىنا PCK Raffinerie-دەگٸ ٷلەسٸن ساتۋى كەرەك ەكەنٸن انىق ايتتى.
نەمٸس تاراپىندا كەلٸسسٶزدەر تۋرالى اقپارات جوق
2022 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە رەسەيدٸڭ ۋكرايناعا قارسى اگرەسسيياسىنا بايلانىستى گەرمانييا ٷكٸمەتٸ بۇل اكتيۆتٸ مەملەكەتتٸك سەنٸمگەرلٸك باسقارۋعا الدى, ياعني «روسنەفتتٸ» ٶز مەنشٸگٸن باسقارۋ قۇقىعىنان ايىردى. بەرلين رەسەيلٸك مەملەكەتتٸك كومپانييانى نەمٸس نارىعىنان زاڭدى تٷردە شىعارۋ جولدارىن ٸزدەۋدە, ال بۇل ٷشٸن «روسنەفت» ٶز مەنشٸگٸن ساتۋعا كەلٸسۋٸ كەرەك.
وسى ۋاقىتتان بەرٸ گەرمانييا بيلٸگٸ جارتى جىلعا ەسەپتەلگەن سەنٸمگەرلٸك باسقارۋ رەجيمٸن تٶرت رەت ۇزارتتى, قازٸرگٸ رەجيم 2025 جىلدىڭ ناۋرىزىنا دەيٸن جالعاسادى. الايدا مۇنداي «ٸلٸنٸپ تۇرعان» جاعداي شەكسٸز سوزىلا المايدى. PCK Raffinerie شۆەدت قالاسىنداعى قالا قۇرۋشى كەسٸپورىن جەنە براندەنبۋرگ فەدەرالدى ايماعىنىڭ وسى بٶلٸگٸندەگٸ ەڭ ماڭىزدى ٶنەركەسٸپتٸك جۇمىس بەرۋشٸ بولىپ تابىلادى. زاۋىتقا ينۆەستيتسييالار سالۋ جەنە ونى جاڭعىرتۋ تۋرالى شەشٸمدەر قابىلداۋ ٷشٸن تۇراقتى مەنشٸك قۇرىلىمى قاجەت, ال قىزمەتكەرلەر ٶزدەرٸنٸڭ بولاشاعىنا سەنٸمدٸلٸك پەن جۇمىس ورىندارىنىڭ ساقتالۋىنا كەپٸلدٸك العىسى كەلەدٸ.
سوندىقتان شولتس قىركٷيەك ايىندا براندەنبۋرگ جەرٸندە ٶتكەن ٶڭٸرلٸك سايلاۋالدى ناۋقان كەزٸندە سايلاۋشىلارعا بۇل مەسەلە جاقىن ارادا شەشٸلەدٸ دەگەن ٷمٸت ۇيالاتقان ەدٸ. الايدا, بۇل ٷمٸتتٸڭ جٷزەگە اسار تٷرٸ كٶرٸنبەيدٸ. 6 جەلتوقسان كەشٸندە DW بۇل ماقالا جارييالانعانعا دەيٸن گەرمانييانىڭ ەكونوميكا مينيسترلٸگٸ «روسنەفتتٸڭ» شۆەدتتەگٸ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنداعى ٷلەسٸن قازاقستانعا ساتۋ مٷمكٸندٸگٸ تۋرالى سۇراقتارعا جاۋاپ بەرمەگەن. نەمەسە ايتاتىن ەشتەڭە جوق سيياقتى.
قازٸر قازاقستانمەن ەكونوميكالىق بايلانىستاردى بەلسەندٸ تٷردە دامىتىپ جاتقان نەمٸس ەكونوميكاسىنىڭ شىعىس كوميتەتٸ (Ost-Ausschuss der Deutsche Wirtschaft), ەدەتتە, ەكٸجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاعدايىنان جاقسى حاباردار بولعانىمەن, بۇل سۇراققا قىسقا عانا «بۇل مەسەلەنٸڭ قازٸرگٸ جاعدايىنان حابارىمىز جوق» دەپ جاۋاپ بەرگەن. سول سيياقتى بۇرىن مۇناي ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ كەسٸپورىندارىنىڭ قاۋىمداستىعى اتالعان, كەيٸننەن وتىن جەنە ەنەرگييا ەكونوميكاسى قاۋىمداستىعى (Wirtschaftsverband Fuels und Energie en2x) دەپ ٶزگەرتٸلگەن ۇيىمنىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ دە بۇل مەسەلەدەن حابارسىز ەكەنٸن مەلٸمدەدٸ.
بەرليندە ەلەۋەتتٸ ساتىپ الۋشىلار رەتٸندە قاراستىرىلعان كاتار نەمەسە جارتىلاي مەملەكەتتٸك پولياك مۇناي كومپانيياسى Orlen-نٸڭ قازٸر بۇل زاۋىتتاعى باقىلاۋ پاكەتٸ اكتسييالارىنا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جاتقانى تۋرالى دا اقپارات جوق.
مەسەلەنٸ كەلەسٸ گەرمانييا ٷكٸمەتٸنە شەشۋگە تۋرا كەلەدٸ
بۇل جاعداي تۇيىققا تٸرەلگەنگە ۇقسايدى. براندەنبۋرگ سايلاۋشىلارىنا ۋەدە ەتٸلگەندەي, PCK Raffinerie زاۋىتىنىڭ نەگٸزگٸ يەسٸنٸڭ اۋىسۋى 2025 جىلدىڭ 23 اقپانىنا بەلگٸلەنگەن كەزەكتەن تىس پارلامەنتتٸك سايلاۋعا دەيٸن جٷزەگە اسادى دەگەن ىقتيمالدىق ازايىپ بارادى. وسىلايشا, قازٸرگٸ گەرمانييا ٷكٸمەتٸنە سەنٸمگەرلٸك باسقارۋ رەجيمٸن بەسٸنشٸ رەت التى ايعا ۇزارتۋعا جەنە شۆەدتتەگٸ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنىڭ مەسەلەسٸن شەشۋدٸ كەلەسٸ مينيسترلەر كابينەتٸنە قالدىرۋعا تۋرا كەلەتٸن سەكٸلدٸ.
«قازٸرگٸ ٷكٸمەتتٸڭ مۇنداي كٷردەلٸ مەسەلەنٸ شەشۋگە ۋاقىتى جەتپەيدٸ», – دەيدٸ ياكوپو مارييا پەپە, بەرليندەگٸ «عىلىم جەنە ساياسات» قورىنىڭ (SWP) پوستكەڭەستٸك ەلدەرمەن ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىق جٶنٸندەگٸ ساراپشىسى. بۇل عىلىمي ينستيتۋت گەرمانييا ٷكٸمەتٸ مەن پارلامەنتٸنە, سونداي-اق ەۋرووداققا سىرتقى ساياسات مەسەلەلەرٸ بويىنشا كەڭەس بەرەدٸ.
DW اگەنتتٸگٸ ياكوپو مارييا پەپەگە رەسەي مەن قازاقستان اراسىنداعى كەلٸسٸم گەرمانييانىڭ ستراتەگييالىق مٷددەلەرٸنە قانشالىقتى سەيكەس كەلەتٸنٸن سۇراعاندا, ول: «بۇل – گەرمانييانىڭ قانداي باسىمدىقتاردى كٶزدەيتٸنٸنە بايلانىستى. ەگەر گەرمانييا تەك رەسەيلٸك مۇنايدان عانا ەمەس, رەسەيلٸك اۋماق ارقىلى جەتكٸزٸلٸمدەردەن دە بارىنشا تەۋەلسٸز بولۋعا ۇمتىلسا, كاتارمەن جاسالاتىن نۇسقا ەلدەقايدا جاقسى بولار ەدٸ», – دەپ جاۋاپ بەردٸ.
ەگەر گەرمانييا شۆەدتتەگٸ زاۋىتتىڭ ٶندٸرٸستٸك قۋاتىن بارىنشا جٷكتەپ, بەرلين, براندەنبۋرگ جەنە باتىس پولشا ٶڭٸرلەرٸن مۇناي ٶنٸمدەرٸمەن تۇراقتى ەرٸ سالىستىرمالى تٷردە قولجەتٸمدٸ باعامەن قامتاماسىز ەتۋدٸ ماقسات ەتسە, وندا «درۋجبا» قۇبىرىن پايدالانۋ تەڭٸز ارقىلى جەتكٸزۋدەن تيٸمدٸرەك بولار ەدٸ. ٶيتكەنٸ تەڭٸز ارقىلى تاسىمالداۋ لوگيستيكانى كٷردەلەندٸرٸپ, شىعىندى كٶبەيتەدٸ», – دەيدٸ ساراپشى ياكوپو مارييا پەپە. الايدا, بۇل تەسٸل جەتكٸزۋ جولدارىن ەرتاراپتاندىرۋ مەسەلەسٸن شەشپەيدٸ, سەبەبٸ مۇناي بەرٸبٸر رەسەيلٸك اۋماق ارقىلى جەتكٸزٸلەدٸ. نەتيجەسٸندە, شۆەدتتەگٸ مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتى ٸس جٷزٸندە رەسەيدٸڭ ىقپالىنان تولىق شىعا المايدى.
سونىمەن قاتار, ياكوپو مارييا پەپە قازاقستان مۇنايىن گەرمانيياعا جەتكٸزۋ كٶلەمٸ, سونىڭ ٸشٸندە كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمىنىڭ قۇبىرلارى ارقىلى نوۆوروسسييسكٸگە دەيٸن, ودان ەرٸ تەڭٸز ارقىلى جوسپارعا سەيكەس ۇلعاياتىنىن بولجايدى. «گەرمانييا قازاقستاننان مۇناي يمپورتىن جالعاستىرا بەرەدٸ», – دەپ اتاپ ٶتتٸ ول.
قازاقستاندىق ساراپشىلاردىڭ كٷمەنٸ
قازاقستاندىق ساراپشىلار قاۋىمى شۆەدتتەگٸ «روسنەفت» اكتيۆتەرٸن قازاقستانعا ساتۋ مٷمكٸندٸگٸن جالپى وڭ باعالاعانىمەن, بەلگٸلٸ بٸر تەۋەكەلدەردٸ اتاپ ٶتتٸ.
Petroleum اناليتيكالىق جۋرنالىنىڭ باسپاگەرٸ ولەگ چەرۆينسكيي بۇل اكتيۆتٸڭ ينۆەستيتسييالىق تۇرعىدان تابىستى بولاتىنىن, بٸراق بٸرقاتار ماڭىزدى شارتتاردى ەسكەرۋ كەرەكتٸگٸن ايتادى. «بٸرٸنشٸدەن, شۆەدتتەگٸ «روسنەفت» اكتيۆتەرٸن ساتۋ مەسەلەسٸ رەسەيلٸك تاراپپەن مۇقييات كەلٸسٸلمەسە, بولاشاقتا شيكٸزات جەتكٸزۋ بويىنشا پروبلەمالار تۋىنداۋى مٷمكٸن. سەبەبٸ قازاقستاننان گەرمانيياعا مۇناي تاسىمالدايتىن جالعىز قۇبىر رەسەي اۋماعى ارقىلى ٶتٸپ, «ترانسنەفت» كومپانيياسىنىڭ قىزمەتٸنە تەۋەلدٸ», – دەيدٸ ول.
ەكٸنشٸدەن, ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, "قازمۇنايگاز" ۇلتتىق وپەراتورىنىڭ بۇل اكتيۆتٸڭ تۇراقتى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن جەتكٸلٸكتٸ رەسۋرستارى مەن مٷمكٸندٸكتەرٸ بار-جوعىن انىقتاۋ قاجەت. ولەگ چەرۆينسكييدٸڭ پٸكٸرٸنشە, "قازمۇنايگاز"-دىڭ رۋمىندىق Rompetrol اكتيۆٸمەن بولعان جاعدايى قايتالانباۋى ماڭىزدى. «ول مٷلدەم تيٸمسٸز بولىپ شىقتى, بٸراق وعان باسىمدىقپەن شيكٸزات جەتكٸزۋگە تۋرا كەلٸپ جاتىر. تاعى بٸر شەتەلدٸك زاۋىتقا شيكٸزات جەتكٸزۋگە رەسۋرستار جەتە مە – بۇل ٷلكەن مەسەلە», – دەدٸ ول DW-گە بەرگەن سۇحباتىندا.
شۆەدتتەگٸ "روسنەفت" اكتيۆتەرٸن ساتىپ الۋ قازاقستان ٷشٸن تيٸمدٸ قادام بولىپ, ەلدٸڭ ەۋروپالىق نارىقتاعى پوزيتسيياسىن نىعايتا الار ەدٸ, دەيدٸ قازاقستاننىڭ مۇناي-گاز كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى اسىلبەك دجاكيەۆ. الايدا ول دا قازاقستاننىڭ شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالارىنىڭ, ەسٸرەسە, رۋمىنيياداعى Rompetrol نپز-مەن تەجٸريبەسٸن ەسكە سالدى. بۇل اكتيۆكە قوماقتى قارجى سالىنعانىمەن, ونىڭ سوڭىندا تيٸمسٸز بولىپ شىققانىن اتاپ ٶتتٸ. «شۆەدتتەگٸ نپز قازاقستان ٷشٸن تارتىمدى اكتيۆ بولار ەدٸ, بٸراق "قازمۇنايگاز" بۇل اكتيۆتٸ دۇرىس باسقارا الا ما?» – دەپ سۇراق قويدى اسىلبەك دجاكيەۆ جەنە ساراپشىلار قاۋىمداستىعىنداعى كٷمەندٸ پٸكٸرلەردٸ اتاپ ٶتتٸ.
پولياك Orlen كومپانيياسىنىڭ گەرمانييادا كەڭ تارالعان جانارماي بەكەتتەرٸ جەلٸسٸ بار. سونىمەن قاتار, شۆەدتتەگٸ نپز ٶنٸمدەرٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸ پولشاعا جەتكٸزٸلەدٸ, ال بۇل زاۋىتقا شيكٸزات "درۋجبا" مۇناي قۇبىرى ارقىلى كەلەدٸ. بۇل قۇبىر ارقىلى زاۋىت ەلەمدٸك نارىقتان ساتىپ الاتىن جەنە پولشاداعى گدانسك پورتى ارقىلى تەڭٸزبەن تاسىمالداناتىن مۇناي كٶلەمٸ دە جەتكٸزٸلەدٸ. سوندىقتان بۇل كومپانييانىڭ "روسنەفت" ٷلەسٸن ساتىپ الۋىنا پايداسىنا دەلەلدەر جەتكٸلٸكتٸ.
الايدا ۆارشاۆا ٷشٸن ساياسي تۇرعىدان العاندا, اگرەسسور ەلدٸڭ مەملەكەتتٸك كونتسەرنٸنەن مۇنداي اكتيۆتٸ تٸكەلەي ساتىپ الىپ, وعان ميللياردتاعان قارجى اۋدارۋ نۇسقاسى قولايسىز بولۋى مٷمكٸن.
