ۇكىمەت ۇيىندە ق ر ۇكىمەتىنىڭ حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن (مقۇ) ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. جيىنعا دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ (دب)، حالىقارالىق قارجى كورپوراسياسىنىڭ (حقك)، ازيا دامۋ بانكىنىڭ (ادب)، ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ (ەقدب)، ەۋرازيالىق دامۋ بانكىنىڭ (ەادب)، يسلام دامۋ بانكىنىڭ (يدب) وكىلدەرى قاتىستى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنە پرەمەر-مينيستر باسشىلىق ەتتى. كەڭەس قۇرامىنا سونداي-اق ق ر پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەربولات دوسايەۆ، ق ر ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگىنىڭ ءتوراعاسى اسەت ەرعالييەۆ ەندى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
وتىرىس جۇمىسىن اشا وتىرىپ، پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قۇرىلىمدىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى جانە ەكونوميكانىڭ ساپالى وسۋىنە باعىتتالعان وزىق تاجىريبەلەردى ەنگىزۋدەگى ستراتەگيالىق ءرولىن اتاپ ءوتتى.
«ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ جۇمىسىن جانە حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل تەتىكتەرىن قايتا فورماتتاۋ ەل پرەزيدەنتىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسى بويىنشا جۇرگىزىلۋدە. بۇل مەملەكەتتىڭ بەدەلدى قارجى ينستيتۋتتارىمەن ىنتىماقتاستىققا قانشالىقتى دەڭگەيدە كوڭىل بولەتىن كورسەتەدى. بىزدە بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرىلعان تابىستى جوبالار مول. دەسە دە، ودان دا كوپ نارسە جاساۋعا بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. ەلىمىزدىڭ الەۋەتى وتە زور، سىزدەردىڭ قولداۋلارىڭىزبەن ونى بارىنشا جۇزەگە اسىرا الامىز دەپ ويلايمىن»، — دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.
كۇن تارتىبىندە – ەل ەكونوميكاسىنا مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر بەرەتىن جوبالارعا حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ قاتىسۋىن ارتتىرۋ ماسەلەسى.
جيىندا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتى نىعايتۋ سالاسىنا قاتىستى ناقتى باستامالار، ەل وڭىرلەرىنىڭ قاراجاتتى ءوز بەتىنشە تارتۋ ماسەلەلەرى قارالدى. سونداي-اق كولىك الەۋەتىن ودان ءارى دامىتۋ، ميكرو، شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قارجىلىق قولداۋ باعدارلامالارىن كەڭ اۋقىمدا تاراتۋ بويىنشا مقۇ-مەن بىرلەسكەن ءبىرقاتار جوبا ۇسىنىلدى.
ءمجا تەتىگىن قولدانۋ ماسەلەسىن تالقىلاۋ بارىسىندا «مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك تۋرالى» زاڭنىڭ جاڭا رەداكسياسى اتاپ ءوتىلدى. ول ءبىرقاتار ءراسىمدى وڭتايلاندىرۋ ارقىلى جوبالاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە جوسپارلاۋ مەرزىمدەرى مەن بيۋدجەتتىك شىعىستاردى قىسقارتۋ ءۇشىن «باعدارلامالىق ءمجا» تەتىگىن ەنگىزۋگە باعىتتالعان.
حقك-مەن بىرلەسىپ بۇگىندە ەنەرگەتيكا، دەنساۋلىق ساقتاۋ، ءبىلىم بەرۋ، سۋمەن جابدىقتاۋ جانە كولىك سالالارىندا 7 اۋقىمدى جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. جالپى سوماسى 2،7 ترلن تەڭگەگە 1 100-دەن استام ءمجا شارتتارى (اياقتالعاندارىن قوسا العاندا) جاسالدى.
حالىقارالىق قارجى كورپوراسياسىنىڭ قازاقستانداعى وكىلى زافار حاشيموۆ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە، جوبالاردى كونكۋرستىق ىرىكتەۋ راسىمىنە، سونداي-اق حالىقارالىق الاڭداردا قازاقستاننىڭ ينۆەستيسيالىق مۇمكىندىكتەرىن بەلسەندى ىلگەرىلەتۋگە قاتىستى ۇسىنىستارىن ايتتى.
«ازيا دامۋ بانكى قازاقستاننىڭ سەرىكتەسى بولىپ سانالادى جانە ۇكىمەتتى، ونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك ءۇشىن جاعدايدى جاقسارتۋ جونىندەگى باستامالاردا قولداۋعا دايىن. ءبىز ءمجا جوبالارىنىڭ پۋلىن انىقتاۋدى ماڭىزدى دەپ سانايمىز. بۇل سەنىمدى ينۆەستورلاردى تارتۋعا كومەكتەسىپ، قازاقستاندىق نارىقتاعى باسەكەلەستىكتى كۇشەيتۋگە ىقپال ەتەدى. اتالعان ءتاسىل ادب-نىڭ بۇعان دەيىنگى بەرگەن ۇسىنىمدارىنا سايكەس كەلەدى جانە ءبىز ءمجا ورتالىعىنىڭ وسى ماڭىزدى كەزەڭدى ىلگەرىلەتۋدەگى بەلسەندى ءرولىن جوعارى باعالايمىز»، — دەپ اتاپ ءوتتى ادب وكىلدىگىنىڭ ديرەكتورى ۋتساۆ كۋمار.
ەقدب-نىڭ قر-داعى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اسقار نامازبايەۆ ۆاليۋتالىق تاۋەكەلدەرگە بيۋدجەت ءبولۋ، اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى قىسقارتۋ، ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە ءمجا تەتىكتەرىن پايدالانۋ جانە تاعى دا باسقا ماسەلەلەردى كوتەردى.
كوتەرىلگەن ماسەلەلەر بويىنشا ق ر پرەمەر-مينيسترىنىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين، ق ر پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەربولات دوسايەۆ ءوز پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
پرەمەر-مينيستر تكش سالاسىندا، ونىڭ ىشىندە «ەنەرگەتيكالىق جانە كوممۋنالدىق سەكتورلاردى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە، سونداي-اق سيفرلىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ سالاسىندا حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن ارىپتەستىكتىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
وتىرىسقا قاتىسۋشىلار رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ ينۆەستيسيالىق جوبالارعا قارجىنى ءوز بەتىنشە تارتۋ تەتىگىن تالقىلاۋ بارىسىندا ۇكىمەتتىڭ وڭىرلەردىڭ بيۋدجەتتىك دەربەستىگىن نىعايتۋ جونىندەگى دايەكتى جۇمىسىن اتاپ ءوتتى. ءبىرقاتار سالىق ءتۇسىمى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن جەرگىلىكتى دەڭگەيگە بەرىلدى. جاڭا بيۋدجەت كودەكسىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ قارجىلىق وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتەتىن جانە ولاردىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىراتىن نورمالار بەكىتىلگەن. بۇگىندە الماتىنىڭ حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنان تىكەلەي قارىز الۋ مۇمكىندىگى بار. Fitch حالىقارالىق اگەنتتىگىنىڭ قالانىڭ كرەديتتىك رەيتينگىن «BBB+» دەڭگەيىندە راستاۋى دا سىرتقى قارجىلاندىرۋدى تارتۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتەدى. حقك جانە ەقدب وكىلدەرى الماتىنىڭ ەكولوگيالىق جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا قولداۋ كورسەتۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ينۆەستيسيالىق كەپىلدىكتەر بويىنشا بەرىلەتىن قارىز قاراجاتىن تارتۋ ارقىلى «قتج» ۇك-نىڭ كۇردەلى سالىمدار باعدارلاماسىنا نازار اۋدارىلدى. وندا تەمىرجول جەلىلەرىن رەكونسترۋكسيالاۋ، قالپىنا كەلتىرۋ، جوندەۋ، لوكوموتيۆتەر جانە جولاۋشىلار ۆاگوندارىمەن قاتار، ەلەكتر جىلجىمالى قۇرامىن ساتىپ الۋ قاراستىرىلعان.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى وكىلى اندرەي ميحنيەۆ ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن كۇشەيتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ، وسى باعدارلاماعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋگە دايىن ەكەنىن ءبىلدىردى.
كاسىپكەرلىك قىزمەتتى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان «ورلەۋ» باعدارلاماسى اياسىندا «بايتەرەك» جانە ادب اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى تالقىلاندى. وسى باعدارلاما بويىنشا كەلەسى جىلى شوب-تى جەڭىلدەتىلگەن مولشەرلەمەمەن قارجىلاندىرۋعا قوسىمشا قاراجات ءبولۋ جوسپارلانۋدا. بۇل وڭىرلەردە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
ۇكىمەت اينالاسىندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك بەلدەۋىن دامىتاتىن، ەكونوميكانىڭ وسىمىنە جانە ەلدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ءىرى جوبالاردى قولدايدى. بۇل رەتتە شوب – حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ نەگىزگى كوزى. وسىعان بايلانىستى، پرەمەر-مينيستر اتاپ وتكەندەي، شوب-تى قولداۋ شارالارىمەن كەڭىنەن قامتۋ مەملەكەت ءۇشىن باسىم باعىت بولىپ قالا بەرەدى. سوندىقتان جۇمىستىڭ وسى باعىتىن نازاردان تىس قالدىرماۋ ماڭىزدى.
«پرەزيدەنت پەن ۇكىمەت حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن ءتيىمدى ءوزارا ءىس-قيمىلعا باسا نازار اۋدارادى. بۇل مەملەكەتكە بيۋدجەتتىك مۇمكىندىكتەردى ۇتىمدى پايدالانا وتىرىپ، ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سىزدەر جاھاندىق اۋقىمدى قامتىپ وتىرسىزدار، سوندىقتان دا ءارتۇرلى مەملەكەتتەردەگى بەلگىلى ءبىر ماسەلەلەردىڭ قالاي شەشىلىپ جاتقانىمەن تانىسسىزدار. سول سەبەپتى بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋعا، ينۆەستيسيالار تارتۋعا جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدا باسقا دا ماسەلەلەرگە قاتىستى ۇسىنىستار بولسا، ءبىز ولاردى قۋانا قابىلدايمىز. جالپى، ۇكىمەت بارلىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن سىندارلى جۇمىس ىستەۋگە نيەتتى»، — دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.
وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا پرەمەر-مينيستر مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارىنا قارجى ينستيتۋتتارىنان الىنعان قارىزداردىڭ ساپالى جانە ماقساتتى جۇمسالۋىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى تاپسىردى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەن باسقا دا قۇرىلىمدارعا بارلىق ايتىلعان باستامالار مەن ۇسىنىستاردى پىسىقتاۋ جۇكتەلدى.
