ٷكٸمەت ٷيٸندە قر ٷكٸمەتٸنٸڭ حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن (مقۇ) ىنتىماقتاستىق جٶنٸندەگٸ ٷيلەستٸرۋ كەڭەسٸنٸڭ وتىرىسى ٶتتٸ. جيىنعا دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ (دب), حالىقارالىق قارجى كورپوراتسيياسىنىڭ (حقك), ازييا دامۋ بانكٸنٸڭ (ادب), ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جەنە دامۋ بانكٸنٸڭ (ەقدب), ەۋرازييالىق دامۋ بانكٸنٸڭ (ەادب), يسلام دامۋ بانكٸنٸڭ (يدب) ٶكٸلدەرٸ قاتىستى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ٷيلەستٸرۋ كەڭەسٸنە پرەمەر-مينيستر باسشىلىق ەتتٸ. كەڭەس قۇرامىنا سونداي-اق قر پرەزيدەنتٸ ەكٸمشٸلٸگٸ باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەربولات دوساەۆ, قر ستراتەگييالىق جوسپارلاۋ جەنە رەفورمالار اگەنتتٸگٸنٸڭ تٶراعاسى ەسەت ەرعاليەۆ ەندٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
وتىرىس جۇمىسىن اشا وتىرىپ, پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ قۇرىلىمدىق رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرۋداعى جەنە ەكونوميكانىڭ ساپالى ٶسۋٸنە باعىتتالعان وزىق تەجٸريبەلەردٸ ەنگٸزۋدەگٸ ستراتەگييالىق رٶلٸن اتاپ ٶتتٸ.
«ٷيلەستٸرۋ كەڭەسٸنٸڭ جۇمىسىن جەنە حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن ٶزارا ٸس-قيمىل تەتٸكتەرٸن قايتا فورماتتاۋ ەل پرەزيدەنتٸنٸڭ تٸكەلەي تاپسىرماسى بويىنشا جٷرگٸزٸلۋدە. بۇل مەملەكەتتٸڭ بەدەلدٸ قارجى ينستيتۋتتارىمەن ىنتىماقتاستىققا قانشالىقتى دەڭگەيدە كٶڭٸل بٶلەتٸن كٶرسەتەدٸ. بٸزدە بٸرلەسٸپ جٷزەگە اسىرىلعان تابىستى جوبالار مول. دەسە دە, ودان دا كٶپ نەرسە جاساۋعا بولاتىنىنا سەنٸمدٸمٸن. ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋەتٸ ٶتە زور, سٸزدەردٸڭ قولداۋلارىڭىزبەن ونى بارىنشا جٷزەگە اسىرا الامىز دەپ ويلايمىن», — دەپ اتاپ ٶتتٸ ولجاس بەكتەنوۆ.
كٷن تەرتٸبٸندە – ەل ەكونوميكاسىنا مۋلتيپليكاتيۆتٸ ەسەر بەرەتٸن جوبالارعا حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنىڭ قاتىسۋىن ارتتىرۋ مەسەلەسٸ.
جيىندا مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸكتٸ نىعايتۋ سالاسىنا قاتىستى ناقتى باستامالار, ەل ٶڭٸرلەرٸنٸڭ قاراجاتتى ٶز بەتٸنشە تارتۋ مەسەلەلەرٸ قارالدى. سونداي-اق كٶلٸك ەلەۋەتٸن ودان ەرٸ دامىتۋ, ميكرو, شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸكتٸ قارجىلىق قولداۋ باعدارلامالارىن كەڭ اۋقىمدا تاراتۋ بويىنشا مقۇ-مەن بٸرلەسكەن بٸرقاتار جوبا ۇسىنىلدى.
مجە تەتٸگٸن قولدانۋ مەسەلەسٸن تالقىلاۋ بارىسىندا «مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك تۋرالى» زاڭنىڭ جاڭا رەداكتسيياسى اتاپ ٶتٸلدٸ. ول بٸرقاتار رەسٸمدٸ وڭتايلاندىرۋ ارقىلى جوبالاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جەنە جوسپارلاۋ مەرزٸمدەرٸ مەن بيۋدجەتتٸك شىعىستاردى قىسقارتۋ ٷشٸن «باعدارلامالىق مجە» تەتٸگٸن ەنگٸزۋگە باعىتتالعان.
حقك-مەن بٸرلەسٸپ بٷگٸندە ەنەرگەتيكا, دەنساۋلىق ساقتاۋ, بٸلٸم بەرۋ, سۋمەن جابدىقتاۋ جەنە كٶلٸك سالالارىندا 7 اۋقىمدى جوبا جٷزەگە اسىرىلۋدا. جالپى سوماسى 2,7 ترلن تەڭگەگە 1 100-دەن استام مجە شارتتارى (اياقتالعاندارىن قوسا العاندا) جاسالدى.
«ازييا دامۋ بانكٸ قازاقستاننىڭ سەرٸكتەسٸ بولىپ سانالادى جەنە ٷكٸمەتتٸ, ونىڭ ٸشٸندە مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك ٷشٸن جاعدايدى جاقسارتۋ جٶنٸندەگٸ باستامالاردا قولداۋعا دايىن. بٸز مجە جوبالارىنىڭ پۋلىن انىقتاۋدى ماڭىزدى دەپ سانايمىز. بۇل سەنٸمدٸ ينۆەستورلاردى تارتۋعا كٶمەكتەسٸپ, قازاقستاندىق نارىقتاعى بەسەكەلەستٸكتٸ كٷشەيتۋگە ىقپال ەتەدٸ. اتالعان تەسٸل ادب-نىڭ بۇعان دەيٸنگٸ بەرگەن ۇسىنىمدارىنا سەيكەس كەلەدٸ جەنە بٸز مجە ورتالىعىنىڭ وسى ماڭىزدى كەزەڭدٸ ٸلگەرٸلەتۋدەگٸ بەلسەندٸ رٶلٸن جوعارى باعالايمىز», — دەپ اتاپ ٶتتٸ ادب ٶكٸلدٸگٸنٸڭ ديرەكتورى ۋتساۆ كۋمار.
ەقدب-نىڭ قر-داعى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اسقار نامازباەۆ ۆاليۋتالىق تەۋەكەلدەرگە بيۋدجەت بٶلۋ, ەكٸمشٸلٸك كەدەرگٸلەردٸ قىسقارتۋ, ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ كەزٸندە مجە تەتٸكتەرٸن پايدالانۋ جەنە تاعى دا باسقا مەسەلەلەردٸ كٶتەردٸ.
كٶتەرٸلگەن مەسەلەلەر بويىنشا قر پرەمەر-مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ سەرٸك جۇمانعارين, قر پرەزيدەنتٸ ەكٸمشٸلٸگٸ باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەربولات دوساەۆ ٶز پٸكٸرلەرٸن بٸلدٸردٸ.
پرەمەر-مينيستر تكش سالاسىندا, ونىڭ ٸشٸندە «ەنەرگەتيكالىق جەنە كوممۋنالدىق سەكتورلاردى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرٸندە, سونداي-اق تسيفرلىق تەحنولوگييالاردى دامىتۋ مەن جاساندى ينتەللەكتٸنٸ ەنگٸزۋ سالاسىندا حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن ەرٸپتەستٸكتٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ.
وتىرىسقا قاتىسۋشىلار رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ ينۆەستيتسييالىق جوبالارعا قارجىنى ٶز بەتٸنشە تارتۋ تەتٸگٸن تالقىلاۋ بارىسىندا ٷكٸمەتتٸڭ ٶڭٸرلەردٸڭ بيۋدجەتتٸك دەربەستٸگٸن نىعايتۋ جٶنٸندەگٸ دەيەكتٸ جۇمىسىن اتاپ ٶتتٸ. بٸرقاتار سالىق تٷسٸمٸ رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەن جەرگٸلٸكتٸ دەڭگەيگە بەرٸلدٸ. جاڭا بيۋدجەت كودەكسٸندە جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتتەردٸڭ قارجىلىق ٶكٸلەتتٸكتەرٸن كەڭەيتەتٸن جەنە ولاردىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىراتىن نورمالار بەكٸتٸلگەن. بٷگٸندە الماتىنىڭ حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنان تٸكەلەي قارىز الۋ مٷمكٸندٸگٸ بار. Fitch حالىقارالىق اگەنتتٸگٸنٸڭ قالانىڭ كرەديتتٸك رەيتينگٸن «BBB+» دەڭگەيٸندە راستاۋى دا سىرتقى قارجىلاندىرۋدى تارتۋ ٷشٸن قولايلى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتەدٸ. حقك جەنە ەقدب ٶكٸلدەرٸ الماتىنىڭ ەكولوگييالىق جوبالارىن جٷزەگە اسىرۋعا قولداۋ كٶرسەتۋگە دايىن ەكەندٸكتەرٸن بٸلدٸردٸ.
دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ ينۆەستيتسييالىق كەپٸلدٸكتەر بويىنشا بەرٸلەتٸن قارىز قاراجاتىن تارتۋ ارقىلى «قتج» ۇك-نىڭ كٷردەلٸ سالىمدار باعدارلاماسىنا نازار اۋدارىلدى. وندا تەمٸرجول جەلٸلەرٸن رەكونسترۋكتسييالاۋ, قالپىنا كەلتٸرۋ, جٶندەۋ, لوكوموتيۆتەر جەنە جولاۋشىلار ۆاگوندارىمەن قاتار, ەلەكتر جىلجىمالى قۇرامىن ساتىپ الۋ قاراستىرىلعان.
دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ قازاقستانداعى تۇراقتى ٶكٸلٸ اندرەي ميحنەۆ ەلدٸڭ ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸن كٷشەيتۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, وسى باعدارلاماعا جان-جاقتى قولداۋ كٶرسەتۋگە دايىن ەكەنٸن بٸلدٸردٸ.
كەسٸپكەرلٸك قىزمەتتٸ ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان «ٶرلەۋ» باعدارلاماسى اياسىندا «بەيتەرەك» جەنە ادب اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق مەسەلەلەرٸ تالقىلاندى. وسى باعدارلاما بويىنشا كەلەسٸ جىلى شوب-تى جەڭٸلدەتٸلگەن مٶلشەرلەمەمەن قارجىلاندىرۋعا قوسىمشا قاراجات بٶلۋ جوسپارلانۋدا. بۇل ٶڭٸرلەردە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ.
ٷكٸمەت اينالاسىندا شاعىن جەنە ورتا كەسٸپكەرلٸك بەلدەۋٸن دامىتاتىن, ەكونوميكانىڭ ٶسٸمٸنە جەنە ەلدٸڭ ەكسپورتتىق ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ٸرٸ جوبالاردى قولدايدى. بۇل رەتتە شوب – حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ نەگٸزگٸ كٶزٸ. وسىعان بايلانىستى, پرەمەر-مينيستر اتاپ ٶتكەندەي, شوب-تى قولداۋ شارالارىمەن كەڭٸنەن قامتۋ مەملەكەت ٷشٸن باسىم باعىت بولىپ قالا بەرەدٸ. سوندىقتان جۇمىستىڭ وسى باعىتىن نازاردان تىس قالدىرماۋ ماڭىزدى.
«پرەزيدەنت پەن ٷكٸمەت حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىمەن تيٸمدٸ ٶزارا ٸس-قيمىلعا باسا نازار اۋدارادى. بۇل مەملەكەتكە بيۋدجەتتٸك مٷمكٸندٸكتەردٸ ۇتىمدى پايدالانا وتىرىپ, ٸرٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سٸزدەر جاھاندىق اۋقىمدى قامتىپ وتىرسىزدار, سوندىقتان دا ەرتٷرلٸ مەملەكەتتەردەگٸ بەلگٸلٸ بٸر مەسەلەلەردٸڭ قالاي شەشٸلٸپ جاتقانىمەن تانىسسىزدار. سول سەبەپتٸ بيزنەس-احۋالدى جاقسارتۋعا, ينۆەستيتسييالار تارتۋعا جەنە ەكونوميكالىق تۇرعىدا باسقا دا مەسەلەلەرگە قاتىستى ۇسىنىستار بولسا, بٸز ولاردى قۋانا قابىلدايمىز. جالپى, ٷكٸمەت بارلىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن سىندارلى جۇمىس ٸستەۋگە نيەتتٸ», — دەپ اتاپ ٶتتٸ ولجاس بەكتەنوۆ.
وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا پرەمەر-مينيستر مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ باسشىلارىنا قارجى ينستيتۋتتارىنان الىنعان قارىزداردىڭ ساپالى جەنە ماقساتتى جۇمسالۋىنا باقىلاۋدى كٷشەيتۋدٸ تاپسىردى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸ مەن باسقا دا قۇرىلىمدارعا بارلىق ايتىلعان باستامالار مەن ۇسىنىستاردى پىسىقتاۋ جٷكتەلدٸ.
