كەلەر جىلدىڭ باسىندا ٸسكە كٸرٸسەتٸن ەۋرازييا ەكونوميكالىق وداعىنىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ, ٷش ەلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق تۇرمىسىن تٷزەۋدەگٸ ەلەۋەتٸ تۋرالى از ايتىلىپ جٷرگەن جوق. دەگەنمەن, سوڭعى ۋاقىتتا وسىناۋ وداققا قاتىستى «four freedoms» – تٶرت ەركٸندٸك تەرمينٸ ٶزەكتٸ بولىپ تۇر.
«ەۋرازييا ەلەمٸ» پٸكٸر-سايىس كلۋبىندا دەل وسى تاقىرىپ تالقىعا سالىندى., «Four freedoms» بۇل تاۋاردىڭ, كاپيتالدىڭ, جۇمىس كٷشٸ مەن قىزمەتتٸڭ ەركٸن اينالىمى دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ. دٶڭگەلەك ٷستەل قاتىسۋشىلارى «بەسەكەلەستٸككە جول اشاتىن وسى تٶرت ەركٸندٸكتٸ دامىتۋدا قانداي دا بٸر كەدەرگٸلەر تۋىنداۋى مٷمكٸن بە?» دەگەن ساۋالدىڭ تٶڭٸرەگٸندەگٸ ٶز وي-پٸكٸرلەرٸن ورتاعا سالدى. ساياساتتانۋشى ەدۋارد پولەتاەۆتىڭ ايتۋىنشا بۇل باعىت بويىنشا ەلٸمٸزدٸڭ ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى بەلسەندٸ جۇمىس اتقارۋدا. «اتاپ ايتقاندا جاڭا بيزنەس جوبالار, ينۆەستيتسييالىق جوسپارلار قۇرىلۋدا» دەدٸ ٶز سٶزٸندە ساياساتتانۋشى. ال ەكونوميست ايگٷل وماروۆانىڭ پٸكٸرٸنشە بۇل تاراپتا تٷيٸنٸ تارقاتىلماي وتىرعان تٷيتكٸلدەر كٶپ. «ايتالىق, ٸشٸمدٸك جەنە كونديتەرلٸك ٶنٸمدەردٸ رەسەي نارىعىنا تاسىمالداۋدا قيىندىقتار بار. رەسەي بۇل تاراپتاعى قازاقستاننىڭ تالابىن ەسكەرٸپ وتىرعان جوق» دەدٸ ول.
ٶز كەزەگٸندە «الماگەست» كونسالتينگٸلٸك كومپانيياسىنىڭ باسشىسى ايدارحان قۇسايىنوۆ ەزٸر وداققا قول قويعان ٷش ەلدٸڭ اراسىندا بەسەكەلەستٸك تۋرالى زاڭنىڭ جوباسى ەزٸرلەنٸپ جاتقانىن جەنە ونىڭ ۇلتارالىق سيپاتقا يە ەكەنٸن ايتىپ ٶتتٸ.
ساياساتتانۋشى مارات شيبۇتوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە اتالعان «تٶرت ەركٸندٸكتٸ» تولىقتاي جٷزەگە اسىرۋ اۋىر. «رەسەي شەكاراسىنداعى تٸركەۋ پروتسەدۋرالارى ەلٸ دە بولسا ازايعان جوق. ال بۇل ٶز كەزەگٸندە كٶرشٸ ەلگە بارىپ ەڭبەك ەتكٸسٸ كەلەتٸن جۇمىس كٷشٸنٸڭ ىنتاسىنا تەجەۋ سالىپ, ەكٸ ەلدٸڭ اراسىنداعى ساۋدا بايلانىسىن تٶمەندەتەدٸ» دەدٸ. دەگەنمەن, جيىنعا قاتىسقان بٸرقاتار ساراپشىلار شيبۇتوۆتىڭ سٶزٸنە قارسى شىقتى. ايتالىق, ساياساتتانۋشى انتون موروزوۆ قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستانداعى جۇمىس كٷشٸن كٶرشٸ ەلگە جٸبەرۋدٸڭ ەش قاجەتٸ جوقتىعىن ايتتى. 2013 جىلعى ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ دەرەگٸنشە قازاقستانعا 30 مىڭعا تارتا جۇمىس كٷشٸ جەتپەيدٸ. بۇل از با? مەنٸڭشە, بۇل ارادا بٸزگە ناقتى ستراتەگييا قاجەت. ايتالىق, ەرتەڭ مۇنداي اقپاراتتى ەستٸگەن رەسەيلٸكتەر, ونداعى قىرۋار جۇمىس كٷشٸ قازاقستانعا قونىس اۋدارىپ كەلسە قايتپەكسٸز? سوندىقتان ٸشكٸ رىنوكتى سىرتقى جۇمىس كٷشٸنەن قورعاۋدىڭ جوباسىن ەزٸرلەۋ كەرەك» دەدٸ ول.
ال «ەكسپەرت قازاقستان» جۋرنالىنىڭ ساراپشىسى سەرگەي دومنيننٸڭ ايتۋىنشا ٷش ەلدٸڭ اراسىنداعى ەركٸن تاۋار الماسۋدا ەلٸ كٷنگە كەدەرگٸلەر كٶپ. «بۇعان بٸرٸنشٸدەن رەسەيدەگٸ ٸرٸ ساۋدا جٷيەلەرٸ كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ وتىر. ال بەلورۋسسييادا ساۋدا سالاسى مونوپوليزاتسييالانعان. ول جاقتاعى مەملەكەتتٸك مونوپولييانىڭ كەسٸرٸنەن تەۋەلسٸز تاۋار ٶندٸرۋشٸلەر اتالعان نارىققا ەركٸن ەنە المايدى» دەدٸ دومنين ٶز سٶزٸندە.
DalaNews.kz
