وڭتٷستٸكتەن سولتٷستٸككە كٶشكەن قازاقتىڭ ٷمٸتٸ اقتالا ما?

وڭتٷستٸكتەن سولتٷستٸككە كٶشكەن قازاقتىڭ ٷمٸتٸ اقتالا ما?
قازٸر ەلٸمٸزدٸڭ وڭتٷستٸگٸندەگٸ تۇرعىندار بٸرتٸندەپ سولتٷستٸككە كٶشٸپ جاتىر. وسى رەتتە كتك تٸلشٸسٸ اتالعان مەسەلە تٶڭٸرەگەندە زەرتتەۋ جٷرگٸزٸپتٸ. ەرٸپتەستەرٸمٸز سقو ۋەليحان اۋدانىنىڭ تەلجان اۋىلىنا كٶشٸپ كەلگەن جاڭاباي اعابەكوۆتىڭ ٶمٸرٸن ٷلگٸ رەتٸندە ۇسىنىپتى. كەسٸپكەرلٸكپەن اينالىساتىن جاڭاباي اعابەكوۆ  قونىس اۋدارعان ەر وتباسىنا جۇمىس تاۋىپ, جاڭا ورىندا نەمەن اينالىساتىنىن تەلەارانا تٸلشٸسٸنە ايتىپ بەرٸپتٸ.  

– جەرلەستەرٸم ٶتە ەڭبەكقور. مىندا جىلىجاي سالىپ, كارتوپ, سەبٸز ٶسٸرٸپ, مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن بولادى, - دەيدٸ جاڭاباي اعابەكوۆ.

كٶشۋ ەر ادامنىڭ جەكە ٸسٸ. مەملەكەت ەشكٸمدٸ كٷشتەمەيدٸ. ٶز كەزەگٸندە دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋ مينيسترٸ تامارا دٷيسەنوۆا: «كٶشۋگە نيەت بٸلدٸرگەندەرگە جول شىعىنى, باسپانا جالداۋدى ايتپاعاندا, سول بارعان جەرٸنە ٷيرەنٸسٸپ كەتكەنشە, اقشا بەرەمٸز. جۇمىسقا تۇرۋىن دا قاداعالاپ وتىرامىز», – دەگەن ەدٸ.

بٷگٸندە وڭتٷستٸكتەن سولتٷستٸككە بەت العان قازاقتاردىڭ ٷمٸتٸ اقتالا ما دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى? سقو-نىڭ بٷگٸنگٸ احۋالى قانداي? وسى رەتتە بەلگٸلٸ ەكونوميست ايدارحان قۇسايىنوۆ ويىن اشىق ايتىپتى:
– تٷپكٸ  ەكونوميكالىق ساياسات پەن دەيەكتەمە جوقتىڭ قاسى. جاقسى, ادام كٶشٸپ كەلدٸ دەلٸك. ورنالاستى, جەردەماقىنى پايدالاندى, ارى قاراي نە ٸستەيدٸ? جاڭاباي اعابەكوۆتٸڭ جاساعانى – جوبانى جٷزەگە اسىرۋدىڭ ەڭ تيٸمدٸ تەسٸلٸ. ەگەر ونىڭ تٸرشٸلٸگٸ سولتٷستٸك ٶڭٸردە جاقسى دامىسا, باسقا دا جۇرتتتار لەگٸمەن كٶشەتٸن بولادى. سونداي كەسٸپكەرلەر كٶبٸرەك بولسا, باسقا ادامداردى دا تارتادى. ول ٷشٸن ەڭ باستىسى – بيزنەسكە قولايلى جاعداي جاساۋ. ادامداردى كٶشٸرمەس بۇرىن, كەسٸپكەرلٸككە قولايلى جاعداي جاساۋ قاجەت, – دەيدٸ بٸلٸكتٸ مامان.

ال ەكونوميكالىق شولۋشى دەنيس كريۆوشەەۆ جاپپاي ميگراتسييا – وڭتٷستٸكقازاقستاندىق اۋىلدىق ازاماتتار قالالىق بولۋ ٷشٸن كٶشٸپ جاتقانىن ايتتى.
– ەلدٸ ۋربانيزاتسييا جاۋلاپ الدى. قالا حالقىنىڭ سانى ٷزدٸكسٸز ٶسسە, اۋىل حالقىنىڭ سانى, كەرٸسٸنشە, تٶمەندەپ بارادى. ادامنىڭ قاي جاقتان قونىس اۋدارعانى ماڭىزدى ەمەس, اۋىلدىقتار قالادا تۇرۋعا ەكونميكالىق جاعىنان دا, پسيحولوگييالىق جاعىنان دا بەيٸمدەلمەگەن. بۇل  ٷردٸس قوسىلعان قۇندى قالىپتاستىرمايدى, كەرٸسٸنشە, شايىپ كەتەدٸ. ولاردى ورنىقتىرۋ ٷشٸن بيۋدجەتتٸ كەڭەيتۋگە تۋرا كەلەدٸ. اۋىلدان اۋىلعا كٶشسە بٸر جٶن, بٸراق  بۇل –  ۋربانيزاتسييا. ويلاندىراتىنى, «وڭتٷستٸكتە حالىق تىعىز ورنالاسقان, سولتٷستٸكتە بۇل كٶرسەتكٸش تٶمەن. قىتايدىڭ گۋانچجوۋ حالىق تىعىز ورنالاسقان اۋدان. ال شىمكەنت حالقى بار-جوعى 3 ميللتون حالىق تۇرادى. بۇل قىتايمەن سالىستىرعاندا شاعىن قالاشىق. رەسەيدٸ الساق, ومبىدا – 2 ميلليون, نوۆوسٸبٸردە – 4 ميلليون. جالپى, بٸزدٸڭ ەلدە حالىق كٶپ, تىعىز ورنالاسقان دەپ ايتۋ ارتىق.  ساپالى تۇرعىنداردىڭ  سانىن كٶبەيتۋ كەرەك! ياعني, اۋىل ٶزٸن-ٶزٸ تۋعىزۋ تيٸس. ول ٷشٸن اۋىلدىقتار كٶشٸپ كەتپەۋدٸڭ بارىنشا جاعدايىن جاساۋ قاجەت, – دەپ شولۋشى قازاقتاردىڭ سولتٷستٸككە بەت العانىن قۇپتامايتىن سىڭاي تانىتىپتى.

ال قازاقستان ريەلتورلارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ ەلەنا گريۆا:
– كٶشٸپ جاتقاندار ٷشٸن جۇمىس, بٸلٸم الۋ, تاماقتانۋ ەكٸنشٸ ورىنداعى مەسەلە. باستىسى – باسپانا! شىمكەنتتٸك كەسٸپكەر اعابەكوۆ  ٸس جٷزٸندە مەملەكەتتٸك باعدارلامانى جٷزەگە اسىردى دەپ ايتۋعا بولادى. ەگەر مەملەكەت وسىلاي جاساعاندا كٶپتەگەن جۇرت تۇرعىلىقتى جەرٸن جاڭا جەرگە اۋىستىرۋعا تالپىنۋشى ەدٸ, – دەيدٸ.

بٷگٸندە ٷكٸمەت اتالمىش باعدارلاما بويىنشا قونىس اۋدارۋشى وتاعاسىنا 50, ال وتباسى مٷشەلەرٸنە 35  اەك كٶلەمٸندە قارجا بەرەدٸ. قازٸر 1 اەك – 2121 تەڭگە. سوندا وتاعاسى كٶشتٸ باستاعانى ٷشٸن 106050 تەڭگە الادى. بۇل ەرينە از.

قونىس اۋدارعاندارعا تەگٸن باسپانا بەرٸلمەيدٸ. بٸراق, باعانى سالىستىرساق, قونىس اۋداراتىن وقو تۇرعىنىنا باسپانا ساتۋ-ساتىپ الۋ تيٸمدٸ. قازٸر شىمكەنتتە باسپانانىڭ 1 شارشى مەترٸ ورتاشا ەسەپپەن 665 دوللار نەمەسە 225 200 تەڭگە, پەتروپاۆلدا – 186 900 تگ نەمەسە 552 دوللار, ٶسكەمەندە بٸر شارشى مەتر 181 700 تەڭگە/537 دوللار.

تٸپتٸ, بولماسا جالعا الۋعا بولادى. بٸراق, كەز كەلگەن قونىس اۋدارۋشى بەلگٸلٸ بٸر مٶلشەردە قارجى شىعىندايدى.  ماتەريالدىق, مورالدىق سترەسس. ەگەر ماتەريالدىق جەردەم بەرٸلسە, ٶزگە ٶڭٸرگە كٶشۋ قيىن بولمايدى. سوندىقتان ەر ادامنىڭ جەكە باسىنداعى جاعداي ەسكەرٸلٸپ, باعدارلاما تيٸمدٸ ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋدٸڭ ماڭىزى زور.

جاڭا قونىس تەپكەن وتباسىنىڭ الدىندا قايدا, قالاي, جەنە قانشا تابىس تابامىز دەگەن سۇراق تۋادى. بۇل مەسەلەنٸ كٶشپەي تۇرىپ الدىن الا انىقتاپ الۋدىڭ دا ماڭىزى زور. سەبەبٸ, وڭتٷستٸكتە تابىس ەكەلگەن جۇمىس سولتٷستٸكتە پايداعا جاراماي قالۋى مٷمكٸن.

قر تەۋەلسٸز كەسٸپوداقتار كونفەدەراتسيياسىنىڭ تٶرايىمى لاريسا حاركوۆا:
– مەسەلەن, سولتٷستٸك ٶڭٸردە تەمٸر شەبەرلەرٸ, مەحانيك, زەرتحانا قىزمەتكەرلەرٸ تاپشى دەلٸك. سوندىقتان كٶزدٸ جۇمىپ كٶشە جٶنەلمەي, قونىس اۋداراتىن تۇرعىلىقتى جەردە قانداي ماماندىقتار سۇرانىسقا يە ەكەندٸگٸن ەگجەي-تەگجەيلٸ بٸلٸپ, بەلگٸلٸ بٸر ماماندىق كۋرسىن وقىپ الۋى كەرەك. اۋىل تۇرعىندارى قالاعا مٷلدەم دايىندىقسىز كەلەدٸ. سالدارىنان ٶز ماماندىعى, بٸلٸمٸ مەن قابٸلەتٸنە ساي ەمەس, تٸپتٸ بۇيىرعان قارا جۇمىسقا جەگٸلەدٸ. نەتيجەسٸندە بٸرقاتار ٶڭٸرلەردە بٸلٸكسٸز ماماندار جۇمىس ٸستەۋدە. وعان دەلەل – جولدارىمىز بەن قۇرىلىستار. بۇرىندارى جۇمىس بەرۋشٸنٸ قاناعاتتاندىرارلىق پتۋ بار بولاتىن. سوندىقتان بەرٸن الدىن الا جوسپارلاپ, تاپشى ماماندىقتى بٸلگەن دۇرىس, – دەيدٸ.

رەسمي مەلٸمەت بويىنشا, شىمكەنت شارىقتاپ ٶسٸپ بارادى, بٸرنەشە جىلدان سوڭ حالقى 5 ميلليونعا جەتەدٸ دەگەن بولجام بار. ال مەمورگانداردىڭ مەلٸمەتٸنشە, سولتٷستٸك وبلىستاعى ەلدٸ-مەكەندەردەن جۇرت جاپپاي كٶشٸپ جاتىر.

سوندىقتان وڭتٷستٸكتەن-سولتٷستٸككە قونىس اۋدارعان قاراپايىم حالىققا باسپانا بەرٸلٸپ, بيزنەسپەن اينالىسۋىنا مٷمكٸندٸك تۋعىزۋ قاجەت. سونداي-اق, سۋبسيدييا, وقۋ ٸزدەگەن جاستارعا جالپى بٶلٸنگەن گرانت شەڭبەرٸندە كۆوتانى ارتتىرۋ كەرەك..

زايرا سابيتوۆا