پرەمەر-مينيستر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ٸسكە اسىرۋ اياسىندا ۇسىنىلعان شارالار جۇرتشىلىقپەن, ەسٸرەسە بيزنەس ٶكٸلدەرٸ جەنە ساراپشىلارمەن بەلسەندٸ تٷردە كەڭٸنەن تالقىلانىپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ. ۇلتتىق ەكونوميكا, قارجى ۆيتسە-مينيسترلەرٸ باستاعان جۇمىس توپتارى بارلىق ٶڭٸردەگٸ بيزنەس-قاۋىمداستىقتارمەن كەزدەسٸپ, تالداۋ جەنە ٶڭدەۋ ٷشٸن ۇسىنىستار جينادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلٸگٸ فيسكالدى رەفورمانىڭ نەگٸزگٸ تەسٸلدەرٸن قىسقاشا تانىستىردى. سارالانعان ققس جەنە ەسەپكە قويۋ شەگٸن تٶمەندەتۋ ۇلتتىق قورعا تەۋەلدٸلٸكتٸ ازايتىپ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا قوسىمشا قاراجات جۇمساۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سونىمەن قاتار ارنايى سالىق رەجيمدەرٸنٸڭ سانىن 364 قىزمەت تٷرٸنەن 40-قا دەيٸن قىسقارتۋ ۇسىنىلادى. بٷگٸنگٸ تاڭدا قازاقستانداعى كٸرٸستەر دەڭگەيٸ شامامەن 18%-دى قۇرايتىنى, بۇل تٷسٸمدەر بويىنشا جٸٶ ٷلەسٸ ەكەنٸ اتاپ ٶتٸلدٸ. باسقا ەلدەرمەن سالىستىراتىن بولساق, رەسەيدە بۇل كٶرسەتكٸش – 42%, دامىعان ەلدەردە – 50%-دان استام. وسىلايشا, مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردى قارجىلاندىرۋ ٷشٸن ايتارلىقتاي بيۋدجەتتٸك رەسۋرستاردىڭ تاپشىلىعى بايقالادى. رەفورمالار بولماعان جاعدايدا, قر ۇەم دەرەكتەرٸنە سەيكەس, ۇلتتىق قور ونى پايدالانۋدىڭ اعىمداعى سەرپٸنٸن ەسكەرە وتىرىپ, 2035-2036 جىلدارعا قاراي ەڭ تٶمەنگٸ دەڭگەيگە دەيٸن سارقىلادى.
«ەكٸمشٸلٸككە قاتىستى كٶپتەگەن سۇراقتار تۋىندايدى. بٸز دە بٸر جەردە تۇرمايمىز, جۇمىس ٸستەيمٸز. بەلگٸلٸ بٸر جەتٸستٸكتەر بار. بيۋدجەتتٸڭ كٸرٸس بٶلٸگٸ بويىنشا دا بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەپ جاتىرمىز. قاڭتار ايىندا بٸز مەملەكەتتٸك بيۋدجەت كٸرٸسٸ بويىنشا ٶسۋ قارقىنىن 136% ورىندادىق. مۇنىڭ بارلىعى مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر سالاسىنداعى جۇمىس پەن تسيفرلاندىرۋدىڭ نەتيجەسٸ», — دەپ اتاپ ٶتتٸ ولجاس بەكتەنوۆ.
ٷكٸمەت تيٸمدٸلٸكتٸ ارتتىراتىن جەنە بيزنەس پەن مەملەكەت اراسىنداعى ٶزارا ەرەكەتتەسۋدٸ جەڭٸلدەتەتٸن بٸرىڭعاي تسيفرلىق ەكوجٷيەنٸ قۇرۋ بويىنشا جۇمىس جٷرگٸزۋدە. جاساندى ينتەللەكت جەنە اۆتوماتتاندىرىلعان دەرەكتەردٸ تالداۋ ەنگٸزٸلۋدە, بۇل ەكٸمشٸلٸك جٷكتەمەنٸ ازايتادى جەنە اشىقتىقتى ارتتىرادى. سالىقتىق ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن دەرەكتەردٸ ٶڭدەۋ تەحنولوگييالارى بەلسەندٸ تٷردە ەنگٸزٸلۋدە.
كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلارعا قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ ٷلكەن دەرەكتەردٸ تالداۋ جٷيەسٸ ۇسىنىلدى, وندا 55 مەملەكەتتٸك دەرەكتەر بازاسى جٷكتەلدٸ, جىل سوڭىنا دەيٸن ولاردىڭ سانى 100-گە دەيٸن ارتادى. وسى اقپارات نەگٸزٸندە سالىق تٶلەۋشٸلەردٸڭ تسيفرلىق پروفيلدەرٸ قالىپتاسادى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا 569 مىڭ زاڭدى تۇلعانىڭ جەنە 1,8 ملن-نان استام جەكە كەسٸپكەرلەردٸڭ پروفيلٸ جاسالدى. تسيفرلاندىرۋدىڭ ارقاسىندا سالىق تٶلەۋشٸگە تولىق مەلٸمەتتەردٸ, سونىڭ ٸشٸندە ەڭبەكاقى قورىن, ۋاقىتشا جۇمىسشىلار سانىن, سالىق سالۋ نىساندارىنٸ, جىلجىمايتىن مٷلٸك, كٶلٸك قۇرالدارى جەنە باسقا دا مەلٸمەتتەردٸ الۋعا بولادى.
قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ باسشىلىعى ەنگٸزٸلٸپ جاتقان تسيفرلىق شەشٸمدەر مەن ولاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸنە باسا نازار اۋدارا وتىرىپ, مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر كوميتەتٸ جانىنداعى ەزٸرلەمەلەرمەن تانىستىردى. وسىلايشا, تەۋەكەلٸ جوعارى سالىق تٶلەۋشٸلەردٸڭ ەلەكتروندى شوت-فاكتۋرا (ەشف) جٷيەسٸندە بيومەترييالىق سەيكەستەندٸرۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. بٷگٸنگٸ تاڭدا تemu, Pinduoduo جەنە Alibaba Group سيياقتى 101 ونلاين ساۋدا پلاتفورماسى سالىقتىق ەسەپكە الىندى. ولار قازاقستان جەكە تۇلعالارىنا ەلەكتروندى تٷردە تاۋار ساۋداسىمەن اينالىساتىن جەنە ەلەكتروندى نىساندا قىزمەتتەر كٶرسەتەتٸن شەتەلدٸك كومپانييالارعا 75 ملرد تەڭگە ققس نەمەسە سالىق تٶلەدٸ.
سالىق رەفورماسى اياسىندا جالعان مەمٸلەلەردٸ جويۋ ماقساتىندا جشس-لار مەن جك-لەردٸ تٸركەۋگە باقىلاۋدى كٷشەيتۋ ۇسىنىلىپ وتىر. Face ID ارقىلى كەسٸپكەرلەردٸ سەيكەستەندٸرۋ شارالارى قاراستىرىلۋدا. سونىمەن قاتار جالعان تۇلعالاردىڭ اتىنا تٸركەلۋ قاۋپٸن ازايتۋ ٷشٸن اقپارات تەكسەرٸلەتٸن بولادى. 2024 جىلى 2,1 مىڭنان استام وسىنداي كومپانييا انىقتالدى. تاعى بٸر باستاما – قۇرىلتايشىنىڭ كەسٸپورىندارى جۇمىس ٸستەمەسە, سالىق بەرەشەگٸ بولسا نەمەسە ەلەۋلٸ سالىقتىق بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرگەن جاعدايدا جاڭا كومپانييالاردى تٸركەۋگە تىيىم سالۋ.
قارجى سەكتورىن تسيفرلاندىرۋدىڭ جەكە قۇرالى – باقىلاۋ-كاسسالىق ماشينالار بولىپ سانالادى. 2024 جىلى كاسسالىق ماشينالاردىڭ 39%-ى (453 مىڭ بٸرلٸك) تٷبٸرتەك باسىپ شىعارماعان. بۇل باعىتتا بٸرقاتار شارالار ەزٸرلەنۋدە.
تٷرلٸ ينتەرنەت-پلاتفورمالاردا جۇمىس ٸستەيتٸن ازاماتتار سانىنىڭ ٶسۋٸن ەسكەرە وتىرىپ, سالىقتىق ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸڭ ماڭىزدى قادامى پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋدى رەتتەۋ بولدى.
مىسالى, «ياندەكس تاكسي» پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋ بويىنشا سالىقتىق ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸڭ پيلوتتىق جوباسى اياسىندا 2024 جىلدىڭ قىركٷيەگٸنەن باستاپ جٷرگٸزۋشٸلەر ٷشٸن 378 ملن تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ جەكە تابىس سالىعىن, سونداي-اق 1 ملرد تەڭگەگە جۋىق ەلەۋمەتتٸك تٶلەمدەر اۋدارىلدى. جەكە كەسٸپكەر رەتٸندە 50 مىڭ تاكسي جٷرگٸزۋشٸسٸ تٸركەلدٸ وسىلايشا, ياندەكس سالىقتار بيۋدجەتكە قوسىمشا پروتسەدۋرالىق مەسەلەلەرمەن اۋىرتپالىقسىز تٸكەلەي تٶلەنەدٸ. بيىلعى بٸرٸنشٸ توقساننىڭ سوڭىنا دەيٸن قارجى مينيسترلٸگٸ جوبانىڭ قولدانىسىن 30-دان استام پلاتفورماعا كەڭەيتۋدٸ جوسپارلاپ وتىر.
كەزدەسۋ بارىسىندا ساراپشىلار ۇسىنىلعان رەفورمالاردىڭ قولدانىستاعى جوباسى بويىنشا بەلسەندٸ پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
«قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق ەلەۋمەتتٸك قورىنىڭ بۇرىنعى تٶراعاسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى بولات جەمٸشەۆ ققس مٶلشەرلەمەسٸن 15 ملن-عا تٶمەندەتۋدٸ قولدادى.
«مەنٸڭ ويىمشا, 15 ملن تٶمەنگٸ شەك ناقتى ساقتالۋى كەرەك. ەرينە, بۇل شەگتٸ كٶتەرۋگە مٸندەتتٸ تٷردە قىسىم بولادى. بۇل قىزىل جولاق, ٶيتكەنٸ ول بيزنەستٸ بٶلشەكتەي باستايدى. سالىق مٶلشەرلەمەلەرٸ كٶتەرٸلگەن كەزدە بٶلشەكتەنۋ ٷشٸن كٶبٸرەك ىنتالاندىرۋ بار», — دەدٸ بولات جەمٸشەۆ.
بۇل رەتتە بيزنەستٸڭ بۋحگالتەرلٸك قىزمەتتەردٸ ەكٸمشٸلەندٸرۋدە قيىندىقتار تۋىنداۋى مٷمكٸن ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. وسىعان بايلانىستى پروتسەستٸ بٸلمەۋ سالدارىنان رەفورمالار ەنگٸزٸلگەن كەزدە بولۋى مٷمكٸن بۇزۋشىلىقتارعا قوسىمشا كٶزقاراستاردى قاراستىرۋ ۇسىنىلدى.
تەۋەلسٸز ديرەكتور, «الماتى» ەكك» اق ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ مٷشەسٸ اباي سارقۇلوۆ بيۋدجەت تاپشىلىعىن قىسقارتۋ ٷشٸن رەفورمالاردىڭ پايداسىنا ۇلتتىق قوردان جاراجات الۋدان باس تارتۋ ۇسىنىلاتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
«قولدانىستاعى سالىق زاڭناماسىنىڭ بٸر جاقسى جاعىن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. سالىقتار ٶتە كەسٸبي تٷردە جينالادى. بۇل – تسيفرلاندىرۋدىڭ ارقاسى. ەكٸنشٸ بٸر جاقسى جاعى – بيۋدجەت الدىنداعى بەرەشەكتٸ ٶندٸرٸپ الۋدىڭ پەرمەندٸ شارالارى بار. رەفورمانىڭ ٶزٸنە قاتىستى مٸندەت تٷسٸنٸكتٸ: بيۋدجەت تاپشىلىعى بار, ەلەۋمەتتٸك سالاداعى شىعىندار جىل سايىن ارتىپ كەلەدٸ. ٶڭٸرلەردە بيۋدجەتتەردٸڭ 80%-ى قالىپتاستى – بۇل ەلەۋمەتتٸك باعىت, 15-20%-ى دامۋعا جۇمسالادى, بۇل ٶتە از, سونداي-اق سىرتقى قارىزدارعا قىزمەت كٶرسەتۋ بويىنشا مٸندەتتەمەلەر دە بار. بيۋدجەت تاپشىلىعىن قىسقارتۋ ٶتە قاجەت, ونى كەشەندٸ تٷردە ٸسكە اسىرۋ قاجەت», — دەدٸ اباي سارقۇلوۆ.
ساراپشى كەدەن قىزمەتٸنٸڭ فيسكالدى فۋنكتسيياسىن ٸسكە اسىرۋ, شەتەلدەن ينۆەستيتسييالار تارتۋ بويىنشا ۇلتتىق كومپانييالاردىڭ جۇمىسىن كٷشەيتۋ, گەولوگييالىق بارلاۋ سالاسىن دامىتۋ, مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ شەڭبەرٸندە جۇمىستى جەتٸلدٸرۋ جەنە باسقا دا مەسەلە تٶڭٸرەگٸندە بٸرقاتار ۇسىنىس ايتتى.
«قازاقستاننىڭ جەلدەتكٸش قۇرىلعىلارىن ٶندٸرۋشٸلەر وداعى» زاڭدى تۇلعالار بٸرلەستٸگٸنٸڭ باسشىسى مارات باققۇلوۆ ٶز سٶزٸندە كەسٸپورىن باسشىلىعى تاراپىنان بيزنەس جۇمىسىن ەكٸمشٸلەندٸرۋگە توقتالدى.
«ەشقانداي كەسٸپكەر سالىقتى كٶتەرۋدٸ “جاقتايمىن” دەپ ايتپايدى, بۇل تٷسٸنٸكتٸ. بٸراق ادال ەرٸ اشىق جۇمىس ٸستەيتٸندەر, بٸزدەر سالىقتى بارلىعى تٶلەۋٸ كەرەك دەپ ايتامىز. ياعني, سالىق كٶلەمٸ تٶمەندەتٸلەتٸن جەكەلەگەن ساناتتار بولماۋى كەرەك, ٶيتكەنٸ بۇل قاشان دا «سۇر» سحەماعا اينالادى», — دەدٸ مارات باككۋلوۆ جالاقى جٷيەسٸن «سۇر» جٷيەگە ەدەيٸ كٶشٸرۋ ەدٸسٸ تۋرالى.
«Kazfoodproducts» حولدينگ كومپانيياسى» جشس قاداعالاۋ كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى ەرٸك بالاپانوۆ ٷكٸمەتتٸڭ اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸنە نٶلدٸك مٶلشەرلەمە ەنگٸزۋ يدەياسىن قولدادى. وننىڭ ايتۋىنشا, بۇل قازاقستاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸنٸڭ نارىقتاعى بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸ مەن قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرادى..
قاراعاندى حالىقارالىق «سارىارقا» ەۋەجايىنىڭ يەسٸ ەرلان وسپانوۆ دامىعان ەلدەردە سالىقتان جالتارۋ قىلمىس ەكەنٸن ايتتى. سوندىقتان بيزنەستٸڭ بٶلشەكتەنۋٸ قوعامدىق سىنمەن قاتار جٷرەدٸ. بۇل رەتتە ساراپشى كەسٸپكەرلٸك وپەراتسييالاردىڭ زاڭدىلىعىن ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ قۇرالى رەتٸندە سالىقتىق ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸ تسيفرلاندىرۋدىڭ جەنە تەكسەرۋلەردٸ كەزەڭ-كەزەڭمەن ازايتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ٶتتٸ. ٶز كەزەگٸندە كەسٸپكەرلەر دە ادال جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك.
كەسٸپكەر ققس مەسەلەسٸنە قاتىستى ەگەر ققس جٷيەسٸندە كەسٸپكەرلەر «جاسىرىن» نەمەسە «كٶلەڭكەدەگٸ» سۋبەكتٸلەرٸمەن تٸزبەكتە جۇمىس ٸستەگەندە, ادال كومپانييالارعا قيىندىقتار تۋىندايتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
KS Partners كومپانيياسىنىڭ تەڭ قۇرىلتايشىسى, ERG ماكروەكونوميكالىق ساراپشىسى دانييار قۋانشاليەۆ ٷكٸمەتتٸڭ سالىقتى كٶتەرۋگە دەگەن كٶزقاراسىمەن كەلٸسكەنٸمەن, ٶزگەرٸستەردٸ بايىپتى تٷردە قاراستىرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن بٸلدٸردٸ.
«DAMU DEVELOPMENT GROUP» جشس قۇرىلتايشىسى ابزال ساعىمباەۆ رەفورمانىڭ قۇرىلىس نارىعىنا قالاي ەسەر ەتەتٸنٸ تۋرالى ٶز كٶزقاراسىن بٶلٸستٸ. وسى مەسەلە بويىنشا قر ۇەم-دە بٶلەك وتىرىس ٶتكٸزۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداندى.
«ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق باسقارما تٶرايىمى ەسەل سەرسەنباەۆا ەكونوميكاداعى, ونىڭ ٸشٸندە سالىق رەفورماسىنداعى تەڭگەرٸمسٸزدٸكتەردٸ جويۋ قاجەتتٸگٸ تۋرالى باياندادى. ٷكٸمەتتٸڭ قازٸرگٸ ۇسىنىسى ققس-تى مەحانيكالىق كٶتەرۋدٸ بٸلدٸرمەيدٸ, بۇل سالىق اۋىرتپالىعىن ەدٸل بٶلۋگە قاتىستى ۇسىنىستار. ماكروەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا, بۇل ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا ينفلياتسييانىڭ تٶمەندەۋٸنە ەكەلۋٸ مٷمكٸن اقشا-نەسيە جەنە فيسكالدىق ساياسات اراسىنداعى تەڭگەرٸمسٸزدٸكتٸ جويۋ تۋرالى.
«Zertteu Research Institute» كوممەرتسييالىق ەمەس ۇيىمىنىڭ تەڭ قۇرىلتايشىسى جەنە اتقارۋشى ديرەكتورى شولپان ەيتەنوۆا كٸرٸس بٶلٸگٸن عانا ەمەس, شىعىس بٶلٸگٸن دە رەتتەۋ جەنە ونىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ مەسەلەلەرٸنە توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, فۋنكتسييالارى تسيفرلىق شەشٸمدەرمەن الماستىرىلۋى مٷمكٸن ورگاندار سانىن قىسقارتۋ ۇسىنىلدى.
ٶز كەزەگٸندە «NAC Analytica (NU)» قورى تالداۋ ورتالىعىنىڭ باسقارما تٶراعاسى راسۋل رىسمامبەتوۆ مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتٸ تولىقتىرۋدىڭ نەگٸزگٸ باعىتى تاۋارلاردىڭ زاڭسىز قوزعالىسىنا باقىلاۋدى كٷشەيتۋ جەنە ەكونوميكاداعى كٶلەڭكەلٸ سحەمالاردى جويۋ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. سونىمەن قاتار سالىقتىق مٸندەتتەمەلەردٸ بارىنشا ازايتۋ ماقساتىندا بيزنەستٸ بٶلشەكتەۋ سحەمالارىن تەرٸس پايدالانۋ جاعدايلارىن جارييا ەتۋ سالىق تەرتٸبٸن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ تيٸمدٸ تەتٸگٸ بولا الادى. قارجى مينيسترلٸگٸنە بۇل مەسەلەنٸ جان-جاقتى زەردەلەۋ تاپسىرىلدى.
سونىمەن قاتار سالىق مٸندەتتەمەلەرٸن ازايتۋ ماقساتىندا بيزنەستٸ بٶلۋ سحەمالارىن تەرٸس پايدالانۋ جاعدايلارىن جارييا تٷردە جارييالاۋ سالىق تەرتٸبٸن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ تيٸمدٸ تەتٸگٸ بولا الادى. قارجى مينيسترلٸگٸنە وسى مەسەلەنٸ ەگجەي-تەگجەيلٸ پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى.
ساراپشىلار ايتقان بارلىق مەسەلەلەر بويىنشا تيٸستٸ تٷسٸنٸكتەمەلەر بەرٸلدٸ.
ۆيتسە-پرەمەر – ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ سەرٸك جۇمانعارين تابىسى 15 ملن تەڭگەگە دەيٸنگٸ كەسٸپكەرلەردٸڭ 80%-ى ميكرو جەنە شاعىن بيزنەس ساناتىنا جاتاتىنىن اتاپ ٶتتٸ. سالىستىرۋ ٷشٸن, رەسەيدە بۇل شەك 10 ملن تەڭگەنٸ, ٶزبەكستاندا – 30 ملن تەڭگەنٸ, قىرعىزستاندا – 30 ملن تەڭگەنٸ قۇرايدى. قازاقستاندا تابىسى 39 ملن-نان 78 ملن تەڭگەگە دەيٸنگٸ بيزنەس 20-30 كومپانييانى تٸركەي وتىرىپ, نەعۇرلىم تيٸمدٸ سالىق ساناتىندا قالۋ ٷشٸن بٶلشەكتەۋ سحەماسىن جيٸ پايدالانادى. مىسالى, مۇنداي كٶرٸنٸس قۇرىلىس يندۋستريياسىندا بايقالادى. وسىلايشا, ٸرٸ جەنە ورتا بيزنەس سالىقتان جالتارىپ, شاعىن جەنە ورتا سەگمەنتكە كەتەدٸ. سايىپ كەلگەندە, كەسٸپكەرلەر سانى ٶسەدٸ, بٸراق بيزنەستٸڭ جٸٶ-گە قوسقان ٷلەسٸ كٶبەيمەيدٸ.
پرەمەر-مينيستر ايتىلعان ۇسىنىستارعا تٷسٸندٸرمە بەرە وتىرىپ, شىعىنداردى قىسقارتۋ مەسەلەسٸ دە ماڭىزدى باعىت بولىپ سانالاتىنىن اتاپ ٶتتٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ٷكٸمەت قايتالاناتىن جەنە ٶزگە دە باسىم ەمەس فۋنكتسييالاردى قىسقارتۋ جٶنٸندەگٸ شەشٸمدەر پاكەتٸن پىسىقتاۋدا. بۇل شەشٸمدەر جۇرتشىلىققا دا ايتىلاتىن بولادى. سونىمەن قاتار شىعىستاردى قىسقارتۋدىڭ رۇقسات ەتٸلگەن كٶلەمٸ بيۋدجەتتەگٸ بار تەڭگەرٸمسٸزدٸكتٸ ٶتەمەيدٸ جەنە توزعان ينفراقۇرىلىممەن پروبلەمالاردى شەشۋگە جەنە ورنىقتى ەكونوميكانى دامىتۋ جٶنٸندەگٸ ماقساتتاردى ٸسكە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەيدٸ.
تالقىلاۋدى قورىتىندىلاي كەلە, ولجاس بەكتەنوۆ سالىق جٷكتەمەسٸن ەدٸل بٶلۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ٶتتٸ. قازٸر سالىق تٶلەۋدەن جالتارعان بيزنەس تەرتٸپتٸ ساقتاۋدى تالاپ ەتەتٸن ادال ەمەس بەسەكەلەستٸك ارتىقشىلىقتارعا يە.
«سپيكەرلەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ ەدٸلدٸك قاعيدالارى مەن بارلىعى سالىق تٶلەۋٸ كەرەك دەگەندٸ ايتتى. سالىق تٶلەمەيتٸن ادام جاي عانا جوسىقسىز بەسەكەلەسەدٸ. بۇل تٷسٸنٸكتٸ. ول ٶزٸن زاڭعا باعىناتىن كومپانييالارمەن سالىستىرعاندا ارتىقشىلىقتى پوزيتسيياعا قويادى. بٸز ادال بيزنەسكە, سالىق تٶلەيتٸندەرگە نازار اۋدارۋىمىز كەرەك. بٷگٸن ولاردى كٶرٸپ وتىرمىز. بٸز ولاردى قولدايمىز», — دەپ اتاپ ٶتتٸ ولجاس بەكتەنوۆ.
مەملەكەت, بيزنەس جەنە قوعام اشىق شارتتارمەن ٶزارا ٸس-قيمىل جاسايتىن ٶركەنيەتتٸ نارىققا كٶشۋ كەرەك ەكەندٸگٸ اتاپ ٶتٸلدٸ. شىن مەنٸندە, بۇل ەدٸل سالىق جٷيەسٸن قۇرۋ تۋرالى. ٷكٸمەت سالىق كودەكسٸنە باستامالار ۇسىنا وتىرىپ, دەل وسىنداي جٷيە قۇرۋعا ۇمتىلىس بٸلدٸرٸپ وتىر.
سالىق تٷسٸمدەرٸ – مەملەكەتتٸك قولداۋدى قارجىلاندىرۋدىڭ نەگٸزگٸ كٶزٸ. قازٸر كٶلٸك-لوگيستيكالىق ەلەۋەتتٸ ودان ەرٸ دامىتۋ, جول سالۋ, ەنەرگەتيكا مەن تكش جاڭعىرتۋ, سونداي-اق قورعانىس سالاسىنا ينۆەستيتسييالار ەرەكشە ماڭىزعا يە.
سونىمەن قاتار ولجاس بەكتەنوۆ اعىمداعى بيۋدجەتتٸك شىعىستار قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيياداعى جەتەكشٸ ٶڭٸر رەتٸندەگٸ مەرتەبەسٸنە سەيكەس قارقىنمەن دامۋىنا مٷمكٸندٸك بەرمەيتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا كٶپتەگەن نەگٸزگٸ نىساندار مەن ينفراقۇرىلىم ٶز شەگٸندە جۇمىس ٸستەپ تۇر. مىسالى, قىتايدان جٷك اعىنىنىڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى تەمٸرجول جەلٸسٸ جۇمىس ٸستەيدٸ. ەرٸ قاراي كەڭەيتۋ ٷشٸن ايتارلىقتاي قاراجات قاجەت.
سونداي-اق كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن, سونىڭ ٸشٸندە اۆتوموبيل جەنە تەمٸرجول قۇرىلىسىن دامىتۋ قاجەت. ونىڭ ٷستٸنە قىتاي ارقىلى ەۋروپاعا – ورتا دەلٸز دەپ اتالاتىن كاسپيي تەڭٸزٸ ارقىلى ترانزيتتٸك مٷمكٸندٸكتەر بەلسەندٸ تٷردە كەڭەيٸپ كەلەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا «دوستىق – مويىنتى» جەنە «باقتى – اياگٶز» ۋچاسكەلەرٸنٸڭ قۇرىلىسى جٷرگٸزٸلۋدە, بۇل ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸن ەدەۋٸر ارتتىرادى.
ٶز كەزەگٸندە, «اتامەكەن» ۇكپ تٶرالقاسىنىڭ تٶراعاسى رايىمبەك باتالوۆ سالىقتىق ەكٸمشٸلەندٸرۋدٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىستى كەزەڭ-كەزەڭٸمەن, ەكونوميكا بلوكتارى بويىنشا جالعاستىرۋدى ۇسىندى.
پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلارعا سىندارلى ۇسىنىستارى مەن ەلدٸڭ ودان ەرٸ دامۋىنا ٷلەس قوسۋعا دەگەن نيەتٸ ٷشٸن العىسىن بٸلدٸردٸ.
رەفورما مەسەلەلەرٸ بويىنشا تالقىلاۋ بيزنەس ٶكٸلدەرٸنٸڭ قاتىسۋىمەن پارلامەنتتە جالعاسادى.
