قازاقستاننىڭ العاشقى تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى مەجٸلٸس دەپۋتاتى بولعان ورازالى سەبدەنوۆ نازارباەۆ نۇرقادٸلوۆتٸ مەجٸلٸس تٶراعاسى بولدىرماي تاستاعان كەز تۋرالى ايتتى, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بۇل تۋرالى ول جۋرناليست اسىلحان ماماشۇلىنا بەرگەن سۇحباتىندا ايتتى. ەڭ الدىمەن جۋرناليست ەلدەگٸ مەجٸلٸس تٶراعاسىن سايلاۋ تاريحى تۋرالى ەڭگٸمەلەپ بەرگەن.
«جاڭا قازاقستانمەن سىيىسپاي, تٶراعالىقتان كەتكەن نۇرلان نىعماتۋلين دە بٸرنەشە رەت جالعىز ٶزٸ ىڭ-شىڭسىز سايلانا سالعان بولاتىن. ەرٸدەن باستايىق. 1991 جىلى 1 جەلتوقساندا نازارباەۆ قازاقستان پرەزيدەنتٸ بولىپ سايلاندى. سوندا جوعارى كەڭەس تٶراعاسى ەرٸك اسانباەۆ ۆيتسە-پرەزيدەنت بولىپ سايلانىپ, ورنى بوساپ قالدى. 12 جەلتوقساندا دەپۋتاتتار جوعارعى كەڭەس تٶراعاسىن سايلادى».
سول كەزدە جوعارعى كەڭەس تٶراعاسى مٸندەتٸن اتقارىپ وتىرعان سەرٸكبولسىن ەبٸلدين بىلاي دەپ ەسكە العان:
«پرەزيدەنت سايلاۋى ٶتٸپ 10 جەلتوقساندا تٷستەن كەيٸن يناۋگۋراتسيياسىن جاسادىق. نازارباەۆ ريزا بولدى. وڭاشا سٶيلەسٸپ وتىرعاندا «ەرتەڭ جوعارعى كەڭەس تٶراعاسىن سايلاعاندا سٸزدٸ قولدايمىن, سٸز بولماعاندا كٸم بولادى?» دەپ ايتقان».
اسىلحان ماماشۇلى كەلتٸرگەن دەرەكتەرٸندە كەلەسٸ كٷنٸ جوعارعى كەڭەستٸڭ جيىنى بولعانىن ايتادى. دەپۋتاتتار 3-4 كانديداتۋرانى ۇسىنعان. ٸشٸندە جوعارعى كەڭەس تٶراعاسى مٸندەتٸن اتقارىپ وتىرعان سەرٸكبولسىن ەبٸلدين دە بار. سول كەزدە بٸر دەپۋتات شىعىپ «ەبٸلديننٸڭ كانديداتۋراسىنا قارسىمىن» دەيدٸ.
«ەبٸلدين بولادى دەپ سەنٸپ وتىرعان بٸراز دەپۋتات اڭتارىلىپ قالعان. بٸرازى ەبٸلدينگە قارسى شىققان. قىپ-قىزىل داۋدان كەيٸن ەبٸلدن داۋىسقا سالىنىپ, سايلانى, تٶراعا بولادى. وعان قارسى شىققان دەپۋتاتتى نازارباەۆ قولداعان بولىپ شىققان».
بۇل تۋرالى نازارباەۆ جاقىندا شىققان مەمۋارىندا دا ايتقان ەكەن. كٸتابىندا ەكس-پرەزيدەنت ەبٸلدينمەن جۇمىس ٸستەگٸم كەلمەدٸ دەپ ەسكە العان.
«اقىرى بۇل جوعارعى كەڭەستٸ 1993 جىلى جەلتوقساندا زامانبەك نۇرقادٸلوۆتٸڭ كٶمەگٸمەن نازارباەۆ تارقاتىپ جٸبەرگەن. سٶيتٸپ 1994 جىلى ناۋرىزدا جوعارعى كەڭەستٸ قايتادان سايلايدى. تٶراعا كٸم بولادى دەگەن مەسەلە تاعى شىعادى. نازارباەۆ ەبٸش كەكٸلباەۆتىڭ كانديداتۋراسىن قولدايدى. وعان باسقا دەپۋتاتتار كٶنە سالماي عازيز الدامجاروۆتى ۇسىنادى. قۋانىش سۇلتانوۆ پەن سۇلتان سارتاەۆ تا كانديداتۋراسىن ۇسىنادى. تٶراعا سايلاۋ قىزىپ, مەسەلە ەكٸنشٸ تۋردا بٸراق شەشٸلەدٸ»
بٸرٸنشٸ تۋردا الدامجاروۆ كەكٸلباەۆتان بٸر داۋىس كەم تٷسەدٸ. ەكٸنشٸ تۋردا نازارباەۆ قولداپ وتىرعان كەكٸلباەۆ جەڭٸپ, تٶراعا بولادى. جوعارعى كەڭەستٸڭ قۇقىعى اتقارۋشى بيلٸكتەن كەم بولماعان. دەپۋتاتتار پرەزيدەنتتٸڭ ٶزٸن شاقىرىپ, سۇراق قويا الادى.
بٸراق نازارباەۆقا بۇل ۇناماي, ول جوعارعى كەڭەستٸ تارقاتىپ جٸبەرەدٸ. ارتىنشا سەنات پەن مەجٸلٸس پايدا بولادى. مەجٸلٸس تٶراعاسى بولىپ مارات وسپانوۆ سايلانادى. بٸراق ونىڭ ٶزٸ وڭاي بولماعان. وسپانوۆ قالاي سايلانعانىن سول كەزدەگٸ جوعارعى كەڭەستٸڭ دە, مەجٸلٸستٸڭ دە دەپۋتاتى بولعان ورازالى سەبدەنوۆ اسىلحان ماماشۇلىنا ەڭگٸمەلەپ بەرگەن.
«جارتى ساعاتتان كەيٸن پرەزيدەنت شاقىردى. ول رەسەيدٸڭ قورعانىس مينيسترٸن قابىلداپ وتىر ەكەن. ونى شىعارىپ سالىپ, مەنٸ شاقىردى. مەن كٸردٸم. «مەن سەنٸ قۇتتىقتايمىن. سەنٸ مينيستر ەتٸپ قويايىن دەپ ەدٸم. بٸراق سەن بۇل جەردە كٶپ وتىرمايسىڭ. پرەمەردٸڭ ورىنباسارى بولاسىڭ» دەدٸ. «مەن ۇلى جٷزبٸن, سەن دە ۇلى جٷزسٸڭ. بەرٸن الىپ العان بولمايدى عوي, مەن مەجٸلٸس تٶراعاسى وسپانوۆ بولسىن دەپ وتىرمىن. كوميتەت تٶراعاسى بولىپ وتىرا بەرەسٸڭ. بٸراق تٷسپەي-اق قويشى (سايلاۋعا)» دەدٸ. بٸر ۋاقىتتان كەيٸن كەتەردە «سەن تٷس (سيلاۋعا)» دەيدٸ. «سەنٸڭ الدىڭدا زامانبەكتٸ شاقىردىم. كەلٸپ, «مەن تٷسەمٸن, مەن ٶتەمٸن» دەپ مەنٸ تىڭداماي, ايقايلاپ كەتتٸ. ول ٶتە المايدى. ٶتپەيدٸ دە» دەدٸ. «مارات وسپانوۆقا داۋىس بەرەمٸز, سٶيتٸپ كانديداتۋراڭدى ال» دەدٸ. ماعان بۇل ۇنامادى. ارقامنان قاعىپ, شىعارىپ سالدى.
كەشكە ماعان مارات وسپانوۆ حابارلاسىپ, «ساعان پرەزيدەنت ايتتى عوي» دەدٸ. «مارات, نە ايتىپ وتىرسىڭ? مەن ەمەس, دەپۋتاتتار سايلايدى عوي سەنٸ» دەدٸم. كەلەسٸ كٷنٸ سايلاۋ باستالدى, تٶراعالىققا ۇسىنىس جاسالدى. ەرتەڭٸنە زامانبەكتٸ, وسپانوۆتى ۇسىندى, جولداسبەكوۆتٸ ۇسىندى. جولداسبەكوۆتٸ نازارباەۆ شاقىرىپ كەلٸسٸپ قويعان ەكەن. ول كەلٸسٸپ, كوميتەت تٶراعاسى بولامىن دەپتٸ. سٶيتٸپ ول كانديداتۋراسىن الىپ, سايلاۋعا تٷسپەيمٸن دەدٸ. بٸر ۋاقىتتان كەيٸن مەنٸ ۇسىنىپ جٸبەردٸ. مەن سايلاۋعا تٷسپەيمٸن دەپ كەلدٸم عوي. سولتٷستٸك قازاقستاننىڭ بٸر ورىسى مەنٸ ۇسىنىپتى. ٶز اتىمدى ەستٸگەندە تاڭعالدىم. سٶيتسەم پرەزيدەنت بٸرەۋ مەنٸ ۇسىنىپ جٸبەرەتٸنٸن الدىن الا بٸلگەن ەكەن عوي. پرەزيدەنتكە بەرگەن سٶزٸم بار عوي, كانديداتۋرامدى الامىن دەدٸم. ەكٸ ادام عانا – نۇرقادٸلوۆ پەن وسپانوۆ قالدى عوي. نۇرقادٸلوۆ ٶتپەي قالدى", - دەيدٸ ورازالى سەبدەنوۆ.
ارتىنان بٸرنەشە دەپۋتات ورازالى سەبدەنوۆتٸڭ كابينەتٸنە كەلٸپ, نەگە كانديداتۋراسىن الىپ تاستاعانىن سۇراي باستاعان. تٸپتٸ زامانبەك نۇرقادٸلوۆ تە كەلٸپ, سەبدەنوۆ كانديداتۋراسىن الىپ تاستاعانىنا نارازى بولعان.
«تى دۋراك. جارايدى, مەن ٶتپەيمٸن, سەن ٶتەر ەدٸڭ عوي, ٷندەمەي وتىرسايشى» دەدٸ. مەن سٶز بەردٸم دەدٸم», - دەيدٸ ورازالى سەبدەنوۆ.
وسىلايشا پارلامەنت سايلاۋىنا دا, ونىڭ تٶراعاسىن سايلاۋعا دا نازارباەۆتىڭ ارالاسىپ جٷرگەنٸن كٶرەمٸز دەيدٸ جۋرناليست اسىلحان ماماشۇلى.
