كٷنٸ كەشە اۋىلشارۋاشىلىعى ۆيتسە-مينيسترٸ ساپارحان وماروۆ «حالىققا ناندى بٶلشەكتەپ ساتۋ كەرەك» دەدٸ. بٶلشەكتەپ دەگەنٸمٸزدٸڭ ٶزٸ ناقتى بالاما ەمەس, وماروۆ حالىققا ناندى بٸر-بٸرلەپ تۋراپ, جاپىراقتاپ ساتۋ كەرەكتٸگٸن ايتتى, ٸس جٷزٸندە. وسى ارقىلى ناننىڭ قادٸرٸنە جەتەدٸ ەكەنبٸز.
بيلٸك مۇنداي ساۋاتسىز ەرٸ سوراقى مەلٸمدەمەلەردٸ بٸرٸنشٸ رەت جارييالاپ وتىرعان جوق. بٸز بٷگٸنگە دەيٸن جوعارىدا ايتىلعان – بٸر جاعىنان كٷلكٸڭ, بٸر جاعىنان جىلاعىڭ كەلەتٸن بٸرقاتار مەنسٸز مەلٸمدەمەلەر مەن ورىنسىز ۇسىنىستاردى جيناقتاپ بەردٸك.
«شەتەلدە جاستار نەسيەگە ٶمٸر سٷرەدٸ»
– يە, بٸلە بٸلسەڭٸزدەر, شەتەلدە جاستار وسىلاي ٸستەيدٸ. ولار ٶزدەرٸنٸڭ مٷمكٸندٸگٸنشە ٶمٸر سٷرەدٸ. ولار نەسيە الىپ, ٶمٸر سٷرەدٸ. كوللەدجدە بٸلٸمدٸ دە نەسيەمەن الادى. سودان كەيٸن قالاي بولعاندا دا جۇمىس تابۋعا تىرىسادى. ولار ستۋدەنتتٸك جىلدارىندا ساباققا دەيٸن نە كەيٸن داياشى نەمەسە قىزمەت كٶرسەتۋدٸڭ باسقا دا سالالارىندا جۇمىس ٸستەيدٸ. وسىلايشا نەسيەلەرٸن اقىرىنداپ ٶتەيدٸ. ال ودان كەيٸن باسپانا قاجەت بولعاندا جالدامالى ٷي الادى.
بٸز نە دەيمٸز: سٸز بٸر جىلدارى جاستار مينيسترٸ بولعانىڭىز بار ەكەن, بٸرعانىم ساريقىزى. بٸزدە نەسيەگە ٶمٸر سٷرمەك تٷگٸل, ايلىققا ٶمٸر سٷرۋدٸڭ ٶزٸ وڭاي ەمەس, بٸلەسٸز بە?
«نان سىرادان ارتىق ەمەس»
– شىنىمدى ايتسام, ناننىڭ قىمباتتاۋىنان ەشقانداي تراگەدييا كٶرٸپ تۇرعانىم جوق. يە, جاعدايى تٶمەن وتباسىلارعا كٶمەك كٶرسەتٸلٸپ, ٶتەماقى تٶلەنۋٸ تيٸس. بار بولعانى وسى. ال بٸزدەر مەن سٸزدەر نان باعاسىنىڭ 35 نەمەسە 55 تەڭگەگە قىمباتتاۋىن بايقاماي دا قالامىز. 300-500 تەڭگە دەگەن نە? ەرٸ كەتسە بٸر شيشا سىرانىڭ باعاسى...
بٸز نە دەيمٸز: دەل وسى مەلٸمدەمەسٸنەن كەيٸن ازيموۆ ورنىنان كەتتٸ دەيدٸ. كەتەتٸندەي بار...
«ىدىس جۋعان سۋمەن, ەدەن جۋادى»
«ەگەر باعانى كٶتەرسەك, سەن سۋدى ٷنەمدەي باستايسىڭ, ٷنەمدەگەن بولساڭ بەلكٸم از تٶلەۋٸڭ دە مٷمكٸن. بٸراق, بٸز قايتەمٸز. سۋدى تٶگٸپ-شاشامىز, جارىقتى قوسىپ قويامىز, قاعازدى كەتٸرەمٸز. الايدا بۇل بٸزدٸڭ اعاشتار جەنە بٸزدٸڭ سۋىمىز. بٷگٸن بٸز بالالارىمىزدىڭ, بولاشاق ۇرپاعىمىزدىڭ ەسەبٸنەن ٷنەمدەمەيمٸز. مٸنە, بۇل دٷنيەنٸ دە بٸزگە تٷسٸندٸرۋ كەرەك».
...
«مەن گەرمانييادا وقىعام. ول جاقتاعى جاعداي مىناداي – كوممۋنالدىق قىزمەت ماماندارى بٸر ٷيگە كەلەدٸ. كەلۋٸ تەگٸن ەمەس, ولار ول ٷيدە بٸرەۋ ٶلٸپ قالعان با دەپ ويلايدى, سەبەبٸ, كوممۋنالدىق تٶلەمٸنٸڭ قۇنى ٶتە از. ال ول ٷيدە اپا تۇرادى جەنە بارلىعىن ٷنەمدەيدٸ. الدىمەن ىدىس-اياق جۋادى, ارتىنان سول سۋمەن ەدەن جۋادى. سۋعا تٷسكەندە الدىمەن بالالارىن جۋىندىرادى, ارتىنان سول سۋعا ٶزدەرٸ تٷسەدٸ. مٸنە, ولار سولاي ٷنەمدەيدٸ».
...
«گەرمانييادا تٷندە جىلۋ باتارەياسىن ٶشٸرٸپ, جانىنا سۋ قويىپ قويادى. سۋ سالقىنداي باستاعان ۋاقىتتا قايتادان قوسادى. ٷي ىستىق كەزدە تاڭەرتەڭ شارشاپ تۇراسىڭ. ال سۋىق كەزدە ادام جاقسى دەمالادى, ٷي سۋىق بولسا ادام دەنەسٸنٸڭ تەمپەراتۋراسى دا تٶمەندەيدٸ. تەمپەراتۋرا تٶمەندەسە, تيٸسٸنشە دەنەمٸز دەمالادى.
...
بٸز نە دەيمٸز: باۋىرجان قىدىرعاليۇلى, سۋدى قولدانساق, جارىق پەن جىلۋدى قوسساق, بولماسا ٶزٸڭٸز ايتقانداي, قاعازدى كەتٸرسەك, بۇل – بٸزدٸڭ ٶمٸر سٷرٸپ جاتقانىمىزدىڭ بەلگٸسٸ. مەسەلە, مەملەكەتٸ قانداي بولسا, حالقى دا سونداي. ٷكٸمەت ٷنەمدەۋدٸ نەگە ٶزٸنەن باستامايدى?
«ونىڭ نۇر-سەۋلەسٸ بٸزدٸڭ جولىمىزعا جارىق تٷسٸرەدٸ»
– بٷگٸنگٸ ادامدار مىنانى ايتادى: بۇل ادامنىڭ بويىندا كٷن بار, ونىڭ نۇر-سەۋلەسٸ بٸزدٸڭ جولىمىزعا جارىق تٷسٸرسٸن. قۇرمەتتٸ «نۇروتاندىق» پارتييالاستارىم جەنە سەزگە جينالعان قوناقتار! بٸزدٸڭ موينىمىزعا دامىعان قازاقستاننىڭ قابىرعاسىن قالاۋ مٸندەتٸ جٷكتەلگەن. بٸز مەدەنيەتتٸ, باقىتتى جەنە قۋانىشتى ادامدى بۋىنىن ٶسٸرٸپ شىعامىز. پارتييامىزدى كٶشباسشىسى جٷكتەگەن باعدارلامانى ويداعىداي ورىندايمىز. ال بٸزدٸڭ كٶشباسشى – نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى, ٷلكەن دارىن يەسٸ.
بٸز نە دەيمٸز: نەحوروشەۆتٸڭ نازارباەۆتى كٷنگە تەڭەگەن ەنتۋزيازمىن ەشكٸم تٷسٸنگەن جوق, تٸپتٸ پرەزيدەنت تە...
«ي دەتەي ەتيح – ۋرودوۆ پوكازات, ينۆاليدوۆ, پۋست سموتريات»
«مەنٸڭشە, جاسىنان ەرتە جاۋاپسىز جىنىستىق قاتىناسقا تٷسۋدٸڭ قانداي سالدارى بولاتىنىن كٶرسەتۋ ٷشٸن بالالاردى ارا-تۇرا جەتٸمدەر ٷيٸنە, مٷگەدەك بالالارعا ارنالعان ينتەرناتتارعا ەكسكۋرسيياعا اپارىپ تۇرۋ كەرەك. ولارعا ەلگٸ ۇسقىنسىز بالالاردى, مٷگەدەكتەردٸ كٶرسەتۋ كەرەك, كٶرسٸن! (ورىسشاسى: «ي دەتەي ەتيح – ۋرودوۆ پوكازات, ينۆاليدوۆ, پۋست سموتريات» – رەد.). مۇنداي ەدٸس 10 ساعات لەكتسييا وقۋدان دا كٷشتٸ ەسەر ەتەدٸ».
بٸز نە دەيمٸز: مۇنى داريعا حانىم پارلامەنت دەپۋتاتى بولعان تۇستا ايتقان. بٸز نە دەيمٸز? بٸز ەمەس, ەل ايتسىن. ەلەۋمەتتٸك قولدانۋشىنىڭ بٸرٸ سول كەزدەگٸ داريعانىڭ سٶزٸنە بىلاي دەپ جاۋاپ بەرٸپتٸ: «داريعا, ەگەر سٸز سونداي «اقىلدى ەرٸ سۇلۋ» بولساڭىز, دەپۋتاتتار مەن سپيكەرلەرٸڭٸزدٸ قازاق دالاسىنىڭ بەيبٸت اسپانىنان گەپتيل تٶگٸلٸپ جاتقان بايقوڭىرعا ەكسكۋرسيياعا اپارىڭىز. جازىقسىز بالالاردىڭ مۋتاتسيياعا ۇشىراۋ سەبەبٸن سول جاقتان ٸزدەڭٸز. جوعارىدا وتىرىپ الىپ, پوليگون جابىلسا دا ونىڭ ٸرگەسٸندەگٸ اۋدانداردا سىناق ٶتكٸزۋگە رۇقسات بەرگەن ادام – كەمتار. ەلگٸ سىناق پوليگوندارىنان تٷسكەن كاپيتالدىڭ يگٸلٸگٸن كٸم كٶرٸپ جاتىر? ال بەيشارا حالىق بٸرەۋلەردٸڭ كٷنەسٸنەن زارداپ شەگٸپ وتىر».
«...ەلٸ پايدا بولماعان ماماندىقتاردى وقىتۋ قاجەت»
قازٸرگٸ تاڭدا وقۋشىلاردى, جاستاردى ٸس جٷزٸندە جوق (ەلٸ پايدا بولماعان) ماماندىقتارعا وقىتۋ قاجەت. سەبەبٸ, تەحنولوگييالار ەر بەس جىل سايىن جاڭارىپ تۇرادى. سوندىقتان دا الداعى ۋاقىتتا بٸز ەستٸمەگەن ماماندىقتاردىڭ پايدا بولاتىنىن ەسكەرٸپ, بالالارىمىزدى سوعان قاراي بەيٸمدەۋ كەرەك».
بٸز نە دەيمٸز: بٸزدەگٸ بار ماماندىقتاردىڭ ٶزٸنە جۇمىس تابۋ قيىن, سەرٸنجٸپوۆ مىرزا. ايتپاقشى, «جوق ماماندىق», ول قانداي ماماندىقتار? بٸزدٸ قويىپ, سونى ٶزٸڭٸز بٸلەسٸز بە?
«بەنزين باعاسى ەكٸ ەسە ارزاندادى»
«ٷنەمدەۋ كەرەك, بٷكٸل ەلەم ٷنەمدەيدٸ. ەلەمنەن ٷلگٸ الۋ كەرەك. مەن دە وسىعان ٷندەيمٸن. ەگەر مٷمكٸندٸك بولسا, جۇمىسقا دەۋ دجيپپەن بارعانشا (?), ٶزٸڭٸزبەن بٸر پودەزدە وتىراتىن, تۇراتىن ادامداردىڭ كٶلٸگٸنە وتىرىپ بٸرگە جەتۋگە بولادى».
...
«قازاقستاندا بەنزيننٸڭ قۇنى ەكٸ ەسەگە ارزاندادى. ەسەپتەپ, بٶلٸپ كٶرٸڭٸز: ٶتكەن جىلدا باعا 128 جەنە باعام 150 بولدى. 128 تەڭگەگە 150, ەگەر دوللارمەن ەسەپتەسەك, بەنزين ليترٸنە 80 تسەنت تۇرعان. بٷگٸن باعا – 125, ونى 270-كە بٶلسەك, ليترٸنە 40 تسەنت بولىپ شىعادى. دوللارمەن بۇل ەلدەقايدا تٶمەن. الايدا بٸز تەڭگەمەن ەسەپتەيمٸز. سوندىقتان بۇل رەسەيدە ەكٸ-ٷش ايدا رۋبل باعامى قانشا بولاتىنىنا جەنە تەڭگەنٸڭ الداعى باعامىنا بايلانىستى بولىپ وتىر. ماعان وسىعان قاتىستى بولجام جاساپ بەرسەڭدەر, مەن دە بەنزينمەن نە بولارىن بولجاپ بەرەمٸن. دوللارمەن ساناعانداعى بەنزين قۇنى كٶرشٸلەرٸمٸزبەن سالىستىرعاندا بٸزدە ەڭ ارزان بولىپ وتىر. قىرعىزستان, بەلارۋس جەنە رەسەيمەن سالىستىرساق, بٸزدە ارزانىراق»
بٸز نە دەيمٸز: كٷلە دە, جىلاي دا المايسىڭ مۇنداي جاعدايدا. ول – اقىلدى, بٸز – اقىماقپىز. شكولنيك سولاي ويلايتىن سيياقتى.
«بٸزدە نان ارزان»
«مەنٸڭشە, قازاقستاندا ەلەۋمەتتٸك جاعدايى سىن كٶتەرمەيتٸن تۇرعىندارعا عانا نان ارزان ساتىلۋى تيٸس. قالعان ازاماتتار بۇل ٶنٸمدٸ 300 تەڭگەدەن ساتىپ الۋى تيٸس. سەبەبٸ, نان ارزان ساتىلسا, حالىق بۇل ٶنٸمگە اتٷستٸ قاراپ, نان قالدىعىن قوقىسقا تاستاۋدى دوعارمايدى. بٸز تەك وسىلايشا ناننىڭ قادٸرٸن ارتتىرا الامىز».
بٸز نە دەيمٸز: بىلتىر «مەنٸڭ سٶزٸمدٸ بۇرمالاپ جٸبەردٸ» دەگەن ايقىن قوڭىروۆ بيىل تاعى دا «نان باعاسى بۇرىنعىشا قالماۋى تيٸس» دەپ جازىپتى. قىزىق, حالىق قالاۋلىسى رەتٸندە مۇنى حالىقتىڭ پٸكٸرٸمەن ساناسىپ ايتىپ وتىر ما, ەلدە...
تاقىرىپتان تىس
ولار ٶزگە ەلەمدە ٶمٸر سٷرەدٸ
«الماتىلىقتاردىڭ سپورتقا جانى قۇمار. ولار ەر سەنبٸ سايىن تٸكۇشاقپەن تاۋعا ۇشىپ بارىپ, قايتارىندا شاڭعىمەن سىرعانايدى. سوسىن گولف ويناۋعا بارادى!»
قازٸرگٸ كٷنٸ قازاقستان ورتا ازييانىڭ سينگاپۋرى سانالاتىن مەملەكەت. بٸر كەزگٸ كەڭەستٸك رەسپۋبليكالاردىڭ اراسىنداعى ەڭ وزىعى بٸزدٸڭ ەل.
دايىنداعان, دۋمان بىقاي
