مينيستر ساعاديەۆ دەرٸس وقىدى
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دا 2 ماۋسىم كٷنٸ قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ ەرلان كەنجەعاليۇلى ساعاديەۆ «شەتەل تٸلدەرٸن جەتٸك مەڭگەرۋدٸڭ زامانۋي-عىلىمي نەگٸزدەرٸ» اتتى تاقىرىپتاعى اكتٸلٸك دەرٸسٸن وقىدى. دەرٸسكە ەلٸمٸزدٸڭ الدىڭعى قاتارلى جوو-لارىنىڭ رەكتورلارى جەنە ۋنيۆەرسيتەت ۇستازدارى مەن ستۋدەنتتەرٸ قاتىستى. ٷش تۇعىرلى تٸل مەسەلەسٸ ارقاۋ بولعان دەرٸستە شەتەل تٸلدەرٸن ٷيرەنۋدٸڭ جاڭا باعىتتارى مەن باستى ەرەجەلەرٸ ايتىلدى. بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ ەرلان كەنجەعاليۇلى دەرٸستٸڭ كٸرٸسپە بٶلٸمٸندە باستى ٷش تٸل جايىنا توقتالا كەلە, ححٸ عاسىردا اعىلشىن تٸلٸنٸڭ تەك قانا جاراتىلىستانۋ باعىتىنداعى پەندەرگە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار گۋمانيتارلىق, ياعني پەداگوگيكالىق باعىتتا دا قاجەت ەكەندٸگٸن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ. «سوڭعى 15 جىل ٸشٸندە ەلەمدٸك عىلىم كٶپتەگەن سالالارعا جاڭاشا كٶزقاراسپەن قاراپ, سالالىق دەڭگەيدە تىڭ اشىلۋلارمەن جۇمىس ٸستەۋدە. ەسٸرەسە, سالا بويىنشا پەداگوگيكالىق باعىتقا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸنٸپ, شەتەل تٸلدەرٸن جىلدامداتىپ وقىتۋ جولدارى ٸزدەستٸرٸلۋدە. سول سەبەپتٸ, فيزيولوگييا, پسيحولوگييا, ەلەۋمەتتٸك پسيحولوگييا جەنە لينگۆيستيكا, تاعى دا باسقا سالا ماماندارىنا اعىلشىن تٸلٸن تەرەڭ مەڭگەرۋ ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸكپەن جٷكتەلٸپ وتىر», – دەدٸ مينيستر دەرٸس بارىسىندا.
5دەرٸستٸڭ نەگٸزگٸ بٶلٸمٸندە مينيستر ەرلان كەنجەعاليۇلى تىڭدارماندارعا شەتەل تٸلدەرٸن مەڭگەرۋدٸڭ ۇتىمدى جولدارىن جان-جاقتى ەرٸ ناقتى تٷسٸندٸرۋ ٷشٸن ەلەمدٸك تەوريياعا سٷيەنە وتىرىپ, شەتەلدٸك عالىمدار قۇراستىرعان, ٶزگە ەلدەر تەجٸريبەسٸندە قولدانىلىپ جٷرگەن نەتيجەلٸ قاعيدالارىن كەڭٸنەن تٷسٸندٸردٸ. مينيستر العاشقى رەتتە تٸل ٷيرەنۋدٸڭ تيٸمدٸ قاعيداسى رەتٸندە يتاليياندىق عالىم پارەتونىڭ قيسىقسىزىقتى قاعيداسىن نازارعا ۇسىندى. «قيسىقسىزىقتى پارەتو» قاعيداسىندا كٶرسەتٸلگەندەي, كەز كەلگەن ادام بٸر كٸتاپتى تولىق وقي وتىرىپ, كٸتاپتاعى 400 سٶزدٸ قولدانۋ ارقىلى اقپاراتتىڭ 65%-ىن, 1000 سٶزدٸ قولدانا وتىرىپ 82%-ىن, ال 8000 سٶزدٸ قولدانا وتىرىپ 99%-ىن جەتكٸزە الادى ەكەن. بۇل – ادامنىڭ ەستە ساقتاۋ قابٸلەتٸنٸڭ كٷشٸ. ال, دەرٸستە تالقىلانعان ەكٸنشٸ قاعيدا قابىلدانعان اقپاراتتىڭ ساقتاۋ جادىنان ۇمىتىلۋ كٶرسەتكٸشٸ جايىندا بولدى. بۇل جٶنٸندە نەمٸس عالىمى ەببينگاۋزدىڭ قيسىقسىزىقتى قاعيداسىندا قاراستىرىلعان. نەتيجەسٸندە, ورتا ەسەپپەن العاندا, كەز كەلگەن ادام بەلگٸلٸ بٸر اقپاراتپەن تانىسقان سەتتەن باستاپ, العاشقى تٶرت ساعات ٸشٸندە اقپاراتتىڭ 50%-ىن ەستەن شىعارادى ەكەن. ال, تٶرت كٷندە 75% اقپارات جادىدان مٷلدەم ٶشٸرٸلەدٸ. بۇل بٸر رەت تانىسقانداعى كٶرسەتكٸش. وسى ورايدا ادام كٶرۋ ارقىلى, ەستۋ ارقىلى كٷندەلٸكتٸ كٶپتەگەن اقپاراتتى وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزەتٸنٸن ەسكەرە كەتكەن جٶن. قاتىسۋشىلارعا تانىستىرىلعان ٷشٸنشٸ قاعيدادا اقپاراتتىڭ شىنايى ٶمٸردە ٸس-ەرەكەتكە ۇلاسۋىنىڭ ەستە ساقتاۋ قابٸلەتٸن ارتتىرۋدا الار ورنى جايىندا ايتىلدى. سالانى زەرتتەۋ كەزٸندە كەزٸككەن اقپاراتتى وقىپ, قايتادان ەستەن شىعارىپ وتىرسا, ادامنىڭ بٸلۋ دەڭگەيٸ 20%-دى قۇرايدى. ەگەردە, ەر ادام بەلگٸلٸ بٸر سالانى مەڭگەرۋدە كەز كەلگەن بٸلگەن ماعلۇماتىن شىنايى ٶمٸردە, ياعني سىنىپ ٸشٸندە, زەرتحانالاردا, ٷيدە نەمەسە دالادا جٷرگەندە ٸس جٷزٸندە جيٸ پايداعا جاراتار بولسا, ەستە ساقتالۋى اناعۇرلىم ەسەرلٸ. ياعني, بٸلۋ دەڭگەيٸ 80%-دى قۇرايتىن بولادى. سوندىقتان, كەز كەلگەن اقپاراتتى ٸس جٷزٸندە قولدانا بٸلۋ بٸلٸكتٸلٸكتٸڭ كەپٸلٸ بولا الادى. مينيستر قاتىسۋشىلاردى وسى تيٸمدٸ قاعيدالاردى كەدەگە جاراتىپ, شەتەل تٸلدەرٸن ٷيرەنۋگە شاقىردى.
دەرٸس اياعىندا قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ ە.ك. ساعاديەۆ : «شەتەل تٸلدەرٸن بارلىق ۇستازدار مەن وقۋشى-ستۋدەنتتەرگە ٷيرەتۋ مەسەلەسٸ جولعا قويىلىپ, بٸرنەشە دەپارتامەنتتٸڭ بٸرٸگۋٸ ارقىلى مەسەلە جان-جاقتى قاراستىرىلۋدا. الداعى ۋاقىتتا تٸل ٷيرەتۋدەن ساباقتار, ارنايى كۋرستار تەگٸن ۇيىمداستىرىلىپ, بٸلٸكتٸ ماماندار شاقىرىلاتىن بولادى», – دەپ ٶز سٶزٸن قورىتىندىلادى. سونداي-اق جيىن بارىسىندا مينيسترگە تىڭداۋشىلار كٶكەيتەستٸ سۇراقتارىن جولداپ, پٸكٸر الماسۋعا مٷمكٸندٸك الدى.
قالامقاس امانقوسوۆا
