تسيفرلىق جاعىنان قارىشتاپ دامىپ بارا جاتقان زاماندا جەكە دەرەكتەردٸڭ تاراپ كەتۋٸ - ٶتە قاۋٸپتٸ جايت. كەيٸنگٸ كٷندەرٸ 16 ميلليون قازاقستاندىقتىڭ جەكە دەرەگٸ تاراپ كەتكەنٸ تۋرالى اقپاراتتار ايتىلىپ جاتىر.
قانداي دەرەكتەر تاراپ كەتتٸ, جاۋاپتى مينيستر نە دەپ اقتالدى? Dalanews.kz شولۋ جاسادى.
نٶمٸرٸ, جسن-ٸ: تاعى قانداي دەرەكتەر تارادى?
16 ميلليوننان اسا جازبا اشىق تاراپ كەتكەن, بۇل ەل حالقىنىڭ باسىم بٶلٸگٸن قامتيدى.
تۇرعىنداردىڭ مىناداي جەكە مەلٸمەتتەرٸ تاراپ كەتكەن: تەگٸ, اتى, ەكەسٸنٸڭ اتى, جىنىسى, تۋعان كٷنٸ, جسن, مەكەن-جايى, تۇرعىلىقتى جەرٸ, تەلەفون نٶمٸرلەرٸ (ۇيالى, ٷي, جۇمىس تەلەفوندارى), ازاماتتىعى, ۇلتى جەنە تاعى باسقالارى.
مۇنى كيبەرشابۋىلدى تالداۋ جەنە تەرگەۋ ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ ولجاس سەتيەۆ راستادى.
مينيسترلٸك نە دەيدٸ?
بۇل سالاعا جاۋاپتى بٸردەن-بٸر ۆەدومستۆو - تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ. مينيسترلٸك مەلٸمەتٸنشە, بارلىق بەيٸندٸ ۆەدومستۆو مەن قىزمەتتەر جۇمىلدىرىلعان.
"جان-جاقتى تەكسەرٸس جٷرگٸزٸلٸپ, سونىڭ ٸشٸندە دەرەكتەردٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸ تەكسەرٸلٸپ جاتىر. باستاپقى تالداۋ جۇمىستارى دەرەكتەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ ەسكٸرگەنٸن كٶرسەتتٸ", - دەدٸ بۇعان دەيٸن مينيسترلٸك ٶكٸلدەرٸ.
سونداي-اق, تەكسەرٸس اياقتالعانعا دەيٸن تٷپكٸلٸكتٸ قورىتىندى جاساۋ ەرتە ەكەنٸن ەسكەرتتٸ.
وعان قوسا قازاقستاندىقتاردىڭ جەكە دەرەگٸ تاراپ كەتسە, eGov-تان حابارلاما كەلەدٸ. بۇل تۋرالى دا تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸ مەلٸمدەدٸ.
"العاشقى تالداۋ جۇمىستارى بۇل دەرەكتەر مەملەكەتتٸك ەمەس, جەكەمەنشٸك جٷيەلەردەن الىنۋى مٷمكٸن ەكەنٸن كٶرسەتٸپ وتىر. مەملەكەتتٸك جٷيەلەردەن جەكە دەرەكتەر تاراعان جوق, حاكەرلٸك شابۋىلدار سالدارىنان اقاۋ دا تٸركەلگەن جوق. ازاماتتىڭ جەكە دەرەكتەرٸ تاراپ كەتكەن مەلٸمەتتەر اراسىندا بولسا, بۇل تۋرالى ەلەكترون ٷكٸمەت پورتالى (eGov) ارقىلى جەكە كابينەتٸنە حابارلاما جولدانادى", - دەپ جازىلعان مەلٸمەتتە.
مينيستر مەديەۆ نە قاراپ وتىر?
قوعامدا بۇل مەسەلە قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. جەلٸ قولدانۋشىلارى قورقىنىشى مەن نارازىلىعىن اشىق بٸلدٸرگەن.
"16 ميلليوننان اسا ادامنىڭ جەكە دەرەكتەرٸ كٸم كٶرٸنگەننٸڭ قولىندا بولسا كٷللٸ قازاقستاننىڭ حالقىن ساتىپ جٸبەرگەن بولىپ تۇر عوي. كٸم جاۋاپ بەرەدٸ? مۇنداي تسيفرلاندىرۋدىڭ قاجەتتٸلٸگٸ بار ما?", "نە قاراپ وتىر, مينيستر قايدا جاۋاپتى?" - دەپ جازدى ولار.
بٷگٸن مەجٸلٸس دەلٸزٸندە مينيستردٸڭ ٶزٸ بۇل مەسەلەگە پٸكٸر بٸلدٸردٸ. جاسلان مەديەۆ تاراپ كەتكەن جاڭا دەرەكتەر ەمەس ەكەنٸن ايتىپ وتىر. ونىڭ سٶزٸنشە, تالداۋ جٷرگٸزٸلٸپ, ساراپشىلار جۇمىس ٸستەپ جاتىر.
"مەملەكەتتٸك دەرەكتەر بازاسى بۇزىلعان جوق. بۇل بۇرىن تاراپ كەتكەن ەسكٸ دەرەكتەر بولۋى مٷمكٸن. قازٸر ولار داركنەتتە قولجەتٸمدٸ. كەيبٸر Telegram ارنالاردا جارييالانعان سەتتە بٸز ولاردى بۇعاتتاپ وتىرامىز. بۇل دەرەكتەر ازداپ جاڭارتىلعان. مەلٸمەتتەر 2024 جىلعى 1 مامىرعا دەيٸنگٸ كەزەڭگە جاتادى. جاڭا اۋقىمدى دەرەكتەر تاراعان جوق. اراسىندا اتى-جٶنٸ, جسن, تەلەفون نٶمٸرٸ سيياقتى دەرەكتەر جارييا بولىپ كەتەتٸن جاعدايلار كەزدەسٸپ تۇرادى. مۇنداي دەرەكتەر اشىق قولجەتٸمدٸ بولعان كەزدە دەرەۋ شارا قولدانامىز", دەيدٸ مينيستر.
بٷكٸل سالاعا جاۋاپتى مينيستر بۇل جاعدايدان كەيٸن وتستاۆكاعا كەتە مە, جوق پا, بۇل جاعى بەيمەلٸم.
ساراپشىلار نە دەيدٸ?
"ساندىق تەحنولوگييانى دامىتامىز دەپ ەلدٸڭ جەكە مەلٸمەتٸ جينالعان ساندىقتى كٸم اشىپ تاستادى? 16,3 ميلليون جازبانى قامتيتىن قازاقستاندىقتاردىڭ جەكە دەرەكتەرٸ بار CSV فايل تارالىپ كەتكەن. ۇرلانعان جازبالار اراسىندا قازاقستاندىقتاردىڭ مىناداي دەرەكتەرٸ بار: اتى-جٶنٸ; جىنىسى; تۋعان كٷنٸ; ID يدەنتيفيكاتور; جسن; موبيلدٸ تەلەفون; جۇمىس تەلەفونى; ٷي تەلەفونى; ازاماتتىعى; ۇلتى; مەكەنجايى; تۇرعىلىقتى مەكەنجايىنىڭ راستالعانى تۋرالى اقپارات; تٸركەلگەن كٷنٸ مەن تٸركەۋدەن شىققان كٷنٸ. تارالىپ كەتكەن دەرەكتەر الاياقتار ٷشٸن وڭاي ولجا. ۇرلانعان مەلٸمەتتەر اراسىندا 2023-2024 جىلداردىڭ دا دەرەكتەرٸ بار. بۇل دەرەكتەردٸ الاياقتار قىلمىستىق ماقساتتا پايدالانا الادى", - دەدٸ ول.
"تسيفرلىق دامۋ مينيسترلٸگٸ تاراپ كەتكەن دەرەكتەر 2022 جىلعى دەپ جارييالاپتى, بٸراق جسن ەشقاشان اۋىسپايتىنىن, ۇيالى تەلەفون مەن مەكەنجايدى ادامدار اي سايىن اۋىستىرمايتىنىن ەسكەرسەك, ول دەرەكتەردٸ ەسكٸ دەۋ - ٶتە قاتە تۇجىرىم. 2025 جىلدىڭ 14 مامىرىندا ينتەرنەت الاياقتارعا قاتىستى دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادىم. سول كەزدە “جاساۋدامىز, رەتتەۋدەمٸز, قورعاۋدامىز…” دەگەن جاۋاپ الدىم مەملەكەتتٸك ورگاننان. بەرٸ دۇرىس بولسا, وسىنداي ولقىلىق كەتٸپ, ميلليونداعان ازاماتىمىزدىڭ جەكە دەرەگٸ جەلٸ كەزٸپ كەتە مە? بۇعان كٸم جاۋاپتى?!" - دەپ اشىندى ول.
"بٸزدە اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸك, جەكە باس دەرەگٸنٸڭ ساقتالۋى تۋرالى ەڭگٸمەنٸ ايت نە, ايتپا نە, ەشكٸم مەن بەرمەيدٸ. ٶيتكەنٸ: 1) بٸزدەگٸ اقپاراتتىڭ يەسٸ كٸم ەكەنٸ بەلگٸسٸز. ەشكٸم موينىنا المايدى 2) ينتسيدەنت بولسا, ەشكٸم جاۋاپ بەرمەيدٸ 3) قوعام تاراپىنان دا ينتسيدەنتتٸڭ ٸزٸنە تٷسۋ, سوتقا تارتۋ, كەلتٸرٸلگەن مورالدىق نە ٶزگە دە شىعىندى ٶندٸرٸپ الۋ جولعا قويىلماعان. ناقتى ايتقاندا, بۇل شارۋامەن تٷپكٸلٸكتٸ اينالىسىپ جاتقان ەشكٸم جوق", - دەدٸ ول.
"قولدى بولعان جەكە باس دەرەگٸ ٸت سالاسىنىڭ ەمەس قىلمىستىق سالاعا, يۋريسپرۋدەنتسيياعا ۇلاسادى. دامىعان ەلدەردە, ەسٸرەسە, اقش-تا قالاي? جەكە باس دەرەگٸنٸڭ ۇرلانعانى, ينتەرنەتكە شىعىپ كەتكەنٸ بەلگٸلٸ بولسا, سونداي شارۋامەن اينالىساتىن ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىم ەلگٸ اقپاراتتىڭ تارالۋىنا جول بەرگەن مەكەمەنٸ/ۆەدومستۆونى سوتقا بەرەدٸ. مەلٸمەتٸ ۇرلانعان ميلليونداعان ازاماتتىڭ اتىنان/سىرتىنان. سوسىن سوتتاسادى. سوتتا ەدەتتە جەڭەدٸ. سوسىن ەلگٸ مەكەمە/ۆەدومستۆو سوت شەشٸمٸ بويىنشا مورالدىق شىعىندى قارجىلاي ٶتەيدٸ. سودان سوڭ ول ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىم ٶزٸنٸڭ ماڭداي تەرٸن الىپ قالادى دا, قالعان قارجىنى جەكە اقپاراتى ينتەرنەتكە شىعىپ كەتكەن ازاماتتاردىڭ شوتىنا اۋدارادى. ال بٸزدە “ويباي…” دەپ شۋلاپ-شۋلاپ قويا سالامىز. تيٸسٸنشە ٸت زاڭگەرلەر قاۋىمداستىعى, ٸت مەسەلە بويىنشا جۇمىس ٸستەيتٸن قوعامدىق ينستيتۋتتار ەلٸ دامىماعان", - دەپ تٷيٸندەدٸ ول.
