2025 جىلدىڭ 25 قىركٷيەگٸندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترلٸگٸ عىلىم كوميتەتٸ م.و. ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتىنىڭ «ەۋەزوۆ ٷيٸ» عىلىمي-مەدەني ورتالىعى دەستٷرلٸ «ەۋەزوۆ وقۋلارى» اياسىندا «مۇحتار ومارحانۇلى ەۋەزوۆ جەنە ابايتانۋ مەسەلەلەرٸ» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تەجٸريبەلٸك كونفەرەنتسييا ۇيىمداستىردى. بۇل يگٸلٸكتٸ شارا قازاق ەدەبيەتتانۋى مەن رۋحانييات تاريحىنداعى ٸرٸ تۇلعا – مۇحتار ەۋەزوۆتٸڭ تۋعانىنا 128 جىل تولۋىنا ارنالدى.
كونفەرەنتسيياعا قازاقستاننان بٶلەك الىس جەنە تاياۋ شەتەلدەردٸڭ جەتەكشٸ عالىمدارى, عىلىمي قىزمەتكەرلەرٸ, ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارى مەن جاس ٸزدەنۋشٸلەرٸ قاتىستى. عىلىمي باسقوسۋدىڭ باستى ماقساتى – مۇحتار ەۋەزوۆتٸڭ مول شىعارماشىلىق مۇراسىن جان-جاقتى زەردەلەپ, ابايتانۋ عىلىمىنىڭ بٷگٸنگٸ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸن تالداۋ, سونىمەن قاتار ۇلتتىق رۋحانيياتتاعى تاريحي ساباقتاستىق پەن عىلىمي دەستٷردٸ دامىتۋ بولدى.
كونفەرەنتسييانى م.و. ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتى باس ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىستار جٶنٸندەگٸ ورىنباسارى, فيلول.ع.ك. الميرا قايىرتايقىزى قاليەۆا جٷرگٸزدٸ.
جيىن جۇمىسى ٷش نەگٸزگٸ باعىت بويىنشا ٶربٸدٸ:
- مۇحتار ەۋەزوۆ مۇراسىنداعى ابايتانۋ مەسەلەلەرٸ;
- ەۋەزوۆتانۋ تاريحى;
- م.و. ەۋەزوۆ مۇراجاي-ٷيٸن مۋزەيلەندٸرۋ مەسەلەلەرٸ.
كونفەرەنتسييا اياسىندا بەلگٸلٸ عالىم, فيلول.ع.د., پروفەسسور گٷلزييا جايلاۋقىزى پٸرەلٸنٸڭ «ابايتانۋ: مۇحتار ەۋەزوۆ جەنە قايىم مۇحامەدحانوۆ», «ل.م. ەۋەزوۆا – عالىم, قايراتكەر, مۇراعاتتانۋشى» اتتى ەڭبەكتەرٸ جەنە ابايدىڭ 180 جىلدىعىنا وراي جارىق كٶرگەن قايىم مۇحامەدحانوۆتىڭ «الدىمدا اقىن اباي – تەمٸرقازىق» اتتى ٶلەڭدەر جيناعىنىڭ تۇساۋكەسەرٸ ٶتتٸ. بۇل عىلىمي جەنە ەدەبي ەڭبەكتەر ۇلت رۋحانيياتىنىڭ ٸرگەلٸ قازىناسىنا قوسىلعان ماڭىزدى ٷلەس بولىپ سانالادى.
شارانىڭ العاشقى بٶلٸمٸندە حالىقارالىق «قوناەۆ قورىنىڭ» پرەزيدەنتٸ ەلدار اسقارۇلى قوناەۆ, قىرعىز رەسپۋبليكاسى جازۋشىلار وداعىنىڭ مٷشەسٸ, اقىن, جازۋشى مانات جۇمادىلقىزى بووبەكوۆا, قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ شولپان-اتاداعى مۇحتار ەۋەزوۆ مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى سالامات تابيشەۆا قۇتتىقتاۋ سٶز سٶيلەپ, جيىننىڭ مەن-ماڭىزىنا توقتالدى.
كونفەرەنتسييانىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸمٸندە تٶمەندەگٸ تاقىرىپتار بويىنشا باياندامالار جاسالدى:
- زيفا-الۋا مۇراتقىزى ەۋەزوۆا, شىعىستانۋشى, لەيدەن ۋنيۆەرسيتەتٸ «ەۋرازييا» زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ پروفەسسورى, ف.ع.ك. (نيدەرلاندى, امستەردام) – «ناحدا ي ستانوۆلەنيە كازاحسكوگو بيوگرافيچەسكوگو رومانا»;
- قانيپاش قايساقىزى مەدٸباەۆا, م.و. ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ, فيلول.ع.د., پروفەسسور – «مۇحتار ەۋەزوۆتٸڭ “اباي اقىندىعىنىڭ اينالاسى” زەرتتەۋٸ»;
- گٷلزييا جايلاۋقىزى پٸرەلٸ, م.و. ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ, فيلول.ع.د., پروفەسسور – «ابايتانۋ: مۇحتار ەۋەزوۆ جەنە قايىم مۇحامەدحانوۆ»;
- ديار اسقارۇلى قوناەۆ, «ەۋەزوۆ ٷيٸ» عىلىمي-مەدەني ورتالىعى ديرەكتورى, فيلول.ع.ك. – «يسسلەدوۆانيە ماتەريالوۆ, سوبراننىح م.و. اۋەزوۆىم و پوليتيچەسكيح سسىلنىح درۋزياح ابايا – پروتوتيپاح وبرازوۆ ۆ رومانە-ەپوپەە “پۋت ابايا”»;
- سۆەتلانا ۆيكتوروۆنا انانەۆا, م. و. ەۋەزوۆ اتىنداعى ەدەبيەت جەنە ٶنەر ينستيتۋتىنىڭ حالىقارالىق بايلانىستار جەنە ەلەم ەدەبيەتٸ بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ فيلول.ع.ك., دوتسەنت – «اباي كۋنانباەۆ ۆ يستوريكو-كۋلتۋرنوي پامياتي مۋحتارا اۋەزوۆا»;
- دينا مۇحامەدحان, «قايىم مۇحامەدحانوۆ اتىنداعى بٸلٸم جەنە مەدەنيەت» ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى, بٸلٸم بەرۋدٸڭ حالىقارالىق دامۋى سالاسىنداعى عىلىم دوكتورى – «ۇستاز بەن شەكٸرت – مۇحتار مەن قايىم: ابايتانۋ عىلىمىنىڭ نەگٸزٸن قالىپتاستىرۋداعى تاريحي جاد پەن رۋحاني ساباقتاستىق»;
- ەرتاي بٸلەل, اباي اتىنداعى قازۇپۋ PhD دوكتورانتى, قر ۇلتتىق كٸتاپحاناسى, سيرەك كٸتاپتار مەن قولجازبالار بٶلٸمٸنٸڭ عىلىمي قىزمەتكەرٸ – «№375 قولجازبا: م.ەۋەزوۆتٸڭ “اباي جولىنا” سىن...»;
- ەرمەك حانكەي, «ەۋەزوۆ ٷيٸ» عىلىمي-مەدەني ورتالىعىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرٸ, فيلول.ع.ك. – «مۇحتارتانۋدىڭ تاريحى (1920–1930 جىلدار)»;
- سالتانات امانتايقىزى مۇقاتاەۆا, «ەۋەزوۆ ٷيٸ» عىلىمي-مەدەني ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى – «مۇحتار ەۋەزوۆ مۇراسىن ناسيحاتتاۋداعى “ەۋەزوۆ ٷيٸ” عىلىمي-مەدەني ورتالىعىنىڭ ورنى».
شارا بارىسىندا كونفەرەنتسيياعا قاتىسۋشىلار م.و. ەۋەزوۆتٸڭ مۋزەي-ٷيٸندەگٸ ەكسپوزيتسييالارمەن, سونداي-اق «ەۋەزوۆ ٷيٸ» عىلىمي-مەدەني ورتالىعى ۇيىمداستىرعان كٸتاپ كٶرمەسٸمەن تانىسىپ, جازۋشىنىڭ مول مۇراسىن تانىتاتىن قۇندى جەدٸگەرلەر مەن سيرەك باسىلىمداردى تاماشالادى.
بۇل كونفەرەنتسييا – قازاق ەدەبيەتٸ مەن عىلىمى ٷشٸن اسا ماڭىزدى رۋحاني وقيعا. مۇندا جاسالعان باياندامالار مەن پٸكٸرتالاستار ابايتانۋدىڭ جاڭا باعىتتارىن ايقىنداپ, مۇحتار ەۋەزوۆتٸڭ عىلىمي جەنە شىعارماشىلىق مۇراسىن قازٸرگٸ زامان تۇرعىسىنان زەردەلەۋگە كەڭٸنەن جول اشتى. جيىن بارىسىندا ەدەبيەت تاريحىنداعى ۇستاز بەن شەكٸرت ساباقتاستىعى, ۇلتتىق رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ ساباقتاستىعى, سونداي-اق ابايتانۋ عىلىمىنىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆالارى كەڭٸنەن تالداندى. سونىمەن بٸرگە عىلىمي باسقوسۋ ۇلتتىق ەدەبيەتتانۋ عىلىمىنىڭ ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ ٶزەكتٸلٸگٸن دەلەلدەپ, جاس زەرتتەۋشٸلەر ٷشٸن تەجٸريبە الماسۋ الاڭىنا اينالدى.
