بٸراق كاسپييدە ٸرٸ كەمەلەردٸ پايدالانۋ مٷمكٸندٸگٸ جوق. ونىڭ ٷستٸنە «باكۋ – تبيليسي – دجەيحان» مۇناي قۇبىرىنا جوعارى كٷكٸرتتٸ مۇنايدى جٸبەرۋگە شەكتەۋلەر بار. وسىلايشا قازاقستان 2023 جىلى 1,5 ملن توننادان اسپايتىن مۇنايدى عانا جٶنەلتە الادى. بولاشاقتا كٶپ دەگەندە 3 ملن تونناعا ۇلعايتىلتاتىن مٷمكٸندٸگٸ بار.
ساراپشىلار قازاقستاننان مۇناي جەتكٸزۋدٸ ەرتاراپتاندىرۋ ارقىلا جىلىنا 20-25 ملن توننا ەكسپورتتاي الاتىنىن ايتادى.
«قازاقتەڭٸزكٶلٸكفلوتى» 2023 جىلى كاسپييدە 8 مىڭ توننادان تاسىمالدايتىن ەكٸ مۇناي قۇيۋ تانكەرٸن ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ وتىر. قازاقستاندىق كومپانييا حابارلاعانداي, ونى Abu Dhabi Ports Company (باە) جەتكٸزبەك.
قازٸر وعان ەرقايسىسى 12,4 مىڭ توننا سيياتىن «اقتاۋ», «استانا» جەنە «الماتى» تانكەرلەرٸ تيەسٸلٸ. كاسپيي تەڭٸزٸ تاياز بولعاندىقتان مۇناي تاسىمالداۋمەن وسىنداي شاعىن كەمەلەر عانا اينالىسا الادى.
قازاقستان ەكسپورتتىق جەتكٸزٸلٸمدەردٸ ەرتاراپتاندىرۋ ٷشٸن جاڭا تانكەرلەر قاجەت. قازٸر مۇنايدىڭ 80%-ى رەسەي ارقىلى تاسىمالدانادى.
تاسىمالداۋ ەكٸ قۇبىر باعىتى بويىنشا جٷرەدٸ: كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمى (كقك) ارقىلى نوۆوروسسييسك پورتىنا دەيٸن (مۇناي ايداۋ كٶلەمٸ 2022 جىلى – 52,2 ملن توننا بولدى) جەنە «اتىراۋ – سامارا» قۇبىرى ارقىلى رەسەي اۋماعىمەن ۋست-لۋگا پورتىنا دەيٸن (مۇناي ايداۋ 2022 جىلى – 8,4 ملن توننا بولدى).
بىلتىر كقك-نىڭ جۇمىسى ەرتٷرلٸ سەبەپپەن بٸرنەشە رەت توقتاپ قالدى. سوندىقتان قازاقستان قازٸرگٸ ساياسي جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, بالامالى باعىتتاردى بەلسەندٸ ٸزدەي باستادى.
سونىڭ بٸرٸ دە بٸرەگەيٸ «باكۋ – تبيليسي – دجەيحان» مۇناي قۇبىرى. الايدا قازاقستان مۇناي قۇبىرىنا كٸشكەنتاي كٶلەمدٸ تانكەرلەرمەن مۇناي تاسىمالداۋعا مەجبٷر.
بيىل «قازمۇنايگاز» بەن ەزٸربايجان SOCAR كەلٸسٸمٸ شەڭبەرٸندە وسى باعىت بويىنشا تەڭٸز كەن ورنىنان 1,5 ملن توننا مۇناي جٸبەرۋدٸ جوسپارلاپ وتىر. ناۋرىزداعى مۇناي تاسىمالى 20 مىڭ توننانى قۇرادى, سەۋٸردە 125 مىڭ تونناعا دەيٸن ٶسۋٸ تيٸس.
«كوممەرسانت» باسىلىمىنىڭ جازۋىنشا, قازاقستان بتد ارقىلى جەتكٸزٸلٸمدەردٸ جىلىنا 20 ملن تونناعا دەيٸن ۇلعايتۋدى قاراستىرىپ جاتىر.
بٸراق وعان كقك-مەن ۇزاق مەرزٸمدٸ كەلٸسٸمشارتتار كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ تۇر.
قازٸردٸڭ ٶزٸندە بتد ارقىلى جەتكٸزۋ نوۆوروسسييسك ارقىلى جەتكٸزٸلٸمگە قاراعاندا قىمباتىراق. ونىڭ ٷستٸنە اقتاۋ پورتىن كەڭەيتۋ, ٸرٸ تانكەرلەر ٷشٸن كاسپييدٸڭ تٷبٸن تەرەڭدەتۋ جۇمىستارىنا ٸرٸ كٶلەمدٸ «ونداعان ميلليارد دوللاردىڭ» ينۆەستيتسييالارى تارتىلۋى كەرەك.
ساراپشىلاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ تٸپتٸ كقك-نىڭ باتىس قاتىسۋشىلارىنىڭ ٶزٸ ەكسپورتتىڭ تيٸمدٸ جولىنان ايىرىلعىسى كەلمەيدٸ. كقك-نٸڭ نەگٸزگٸ اكتسيونەرلەرٸ «ترانسنەفت» – 24%, «كقك كومپاني» – 7%, «قازمۇنايگاز» – 19%, «Chevron Caspian Pipeline Consortium Company» – 15%, «LUKARCO B. V.» – 12,5%, «Mobil Caspian Pipeline Company» – 7,5%, سونداي-اق, «BG Overseas Holdings Limited» جەنە «Eni International N. A. N. V. S. ar. l.» – ەرقايسىسىنا 2%-دان تيەسٸلٸ.
https://dalanews.kz/del-qazir/88549-turkiiada-ar-3-minut-sayyn-bir-yelektroko
https://dalanews.kz/news/88457-almatyda-ayelding-basyn-kesip-dukenge
https://dalanews.kz/news/88447-satqaliev-tagy-da-zhazyq-zherde-surindi
