Biraq Kaspiide iri kemelerdi paidalaný múmkindigi joq. Onyń ústine «Baký – Tbilisi – Djeihan» munai qubyryna joǵary kúkirtti munaidy jiberýge shekteýler bar. Osylaisha Qazaqstan 2023 jyly 1,5 mln tonnadan aspaityn munaidy ǵana jónelte alady. Bolashaqta kóp degende 3 mln tonnaǵa ulǵaityltatyn múmkindigi bar.
Sarapshylar Qazaqstannan munai jetkizýdi ártaraptandyrý arqyla jylyna 20-25 mln tonna eksporttai alatynyn aitady.
«Qazaqteńizkólikfloty» 2023 jyly Kaspiide 8 myń tonnadan tasymaldaityn eki munai quiý tankerin satyp alýdy josparlap otyr. Qazaqstandyq kompaniia habarlaǵandai, ony Abu Dhabi Ports Company (BAÁ) jetkizbek.
Qazir oǵan árqaisysy 12,4 myń tonna siiatyn «Aqtaý», «Astana» jáne «Almaty» tankerleri tiesili. Kaspii teńizi taiaz bolǵandyqtan munai tasymaldaýmen osyndai shaǵyn kemeler ǵana ainalysa alady.
Qazaqstan eksporttyq jetkizilimderdi ártaraptandyrý úshin jańa tankerler qajet. Qazir munaidyń 80%-y Resei arqyly tasymaldanady.
Tasymaldaý eki qubyr baǵyty boiynsha júredi: Kaspii qubyr konsortsiýmy (KQK) arqyly Novorossiisk portyna deiin (munai aidaý kólemi 2022 jyly – 52,2 mln tonna boldy) jáne «Atyraý – Samara» qubyry arqyly Resei aýmaǵymen Ýst-Lýga portyna deiin (munai aidaý 2022 jyly – 8,4 mln tonna boldy).
Byltyr KQK-nyń jumysy ártúrli sebeppen birneshe ret toqtap qaldy. Sondyqtan Qazaqstan qazirgi saiasi jaǵdaidy eskere otyryp, balamaly baǵyttardy belsendi izdei bastady.
Sonyń biri de biregeii «Baký – Tbilisi – Djeihan» munai qubyry. Alaida Qazaqstan munai qubyryna kishkentai kólemdi tankerlermen munai tasymaldaýǵa májbúr.
Biyl «QazMunaiGaz» ben Ázirbaijan SOCAR kelisimi sheńberinde osy baǵyt boiynsha Teńiz ken ornynan 1,5 mln tonna munai jiberýdi josparlap otyr. Naýryzdaǵy munai tasymaly 20 myń tonnany qurady, sáýirde 125 myń tonnaǵa deiin ósýi tiis.
«Kommersant» basylymynyń jazýynsha, Qazaqstan BTD arqyly jetkizilimderdi jylyna 20 mln tonnaǵa deiin ulǵaitýdy qarastyryp jatyr.
Biraq oǵan KQK-men uzaq merzimdi kelisimsharttar kedergi keltirip tur.
Qazirdiń ózinde BTD arqyly jetkizý Novorossiisk arqyly jetkizilimge qaraǵanda qymbatyraq. Onyń ústine Aqtaý portyn keńeitý, iri tankerler úshin Kaspiidiń túbin tereńdetý jumystaryna iri kólemdi «ondaǵan milliard dollardyń» investitsiialary tartylýy kerek.
Sarapshylardyń bir bóligi tipti KQK-nyń Batys qatysýshylarynyń ózi eksporttyń tiimdi jolynan aiyrylǵysy kelmeidi. KQK-niń negizgi aktsionerleri «Transneft» – 24%, «KQK Kompani» – 7%, «QazMunaiGaz» – 19%, «Chevron Caspian Pipeline Consortium Company» – 15%, «LUKARCO B. V.» – 12,5%, «Mobil Caspian Pipeline Company» – 7,5%, sondai-aq, «BG Overseas Holdings Limited» jáne «Eni International N. A. N. V. S. ar. l.» – árqaisysyna 2%-dan tiesili.
https://dalanews.kz/del-qazir/88549-turkiiada-ar-3-minut-sayyn-bir-yelektroko
https://dalanews.kz/news/88457-almatyda-ayelding-basyn-kesip-dukenge
https://dalanews.kz/news/88447-satqaliev-tagy-da-zhazyq-zherde-surindi
