اقىل-ويى, پارىق-پاراساتى دۇرىس ادام نە ايتسا دا ٶزٸ بٸلەتٸن, ٶزٸ زەرتتەپ, مەن-ماعىناسىنا قانىققان مەسەلەنٸ قوزعايدى. ال ٶزٸ ساحنادا قازاقشاعا ورىسشانى كٶجەقاتىق قىپ ارالاستىرىپ ساپىراتىن تۇرسىنبەك ەزٸلكەش ەر ٶڭٸردٸڭ جەرگٸلٸكتٸ اۋىزەكٸ سٶزدەرٸن كٷلكٸ ەتٸپ تۇرىپ قازاقتىڭ تٸلٸن مازاقتاپ تۇرعانىنا پاراساتى جەتپەي تۇر ما دەپ ونى بٸر جاعىنان اياپ تا وتىردىم.
يە, دٷنيەجٷزٸلٸك تٸل عىلىمىندا ورفوگرافييا, ورفوەپييا, سينگارمونيزم ياعني, ٷندەستٸك زاڭى, اۋىزەكٸ تٸل (رازگوۆورنايا رەچ) دەگەن ۇعىمدار بار. بۇل جەر بەتٸندەگٸ حالىق اتاۋلىعا تٷگەل تەن نەرسە.
ەلدە تۇرسىنبەك ەزٸلكەشكە وسى مەتٸندٸ وندايدان حابارى جوق نادانداۋ بٸرەۋ جازىپ بەردٸ مە, ەلدە تۇرسەكەڭنٸڭ بٸلٸم-بٸلٸگٸنٸڭ جەتكەن جەرٸ مە, قايدام, ول كەيبٸر قازاقتار «قاي جاققا» دەگەندٸ اۋىزشا «قاياققا», «نە ٸستەپ جاتىرسىڭ» دەگەندٸ «نە ٸستەباتسىڭ» دەيدٸ دەپ, تاعى بٸر-ەكٸ وسىنداي اۋىزەكٸ سٶزدەردٸ كٷلكٸ قىپ بٸراز سٸلتەدٸ.
ەلدە شىنىمەن قازاق سٶزدەرٸن مازاق قىپ كٷلدٸ مە, ەلدە تۇرسىنبەكتٸڭ اۋزى-اۋزىنا جۇقپاي سٶيلەگەنٸنە كٷلدٸ مە, قايدام, ەيتەۋٸر زالدا وتىرعان بٸراز توي-دۋمانشىل قاۋىم كٷلكٸگە قارىق بوپ جاتتى.
يە, ەربٸر كٶزٸ اشىق ادام اۋىزەكٸ تٸل, جازباشا تٸل دەگەننٸڭ نە ەكەنٸن بٸلۋٸ تيٸس. مىسالى, ورىستار بٸر عانا «چەلوۆەك» دەگەن سٶزدٸڭ ٶزٸن ەرتٷرلٸ قۇبىلتىپ ايتادى. ونىڭ بەرٸن تٸزبەلەپ جاتپاي-اق قويالىق.
ال قازاقستاننىڭ قازاق ەڭ كٶپ تۇراتىن شىمكەنت, قىزىلوردا جاعىنان باستاپ, ودان ەرٸ اقتٶبە, اتىراۋ, اقتاۋ, ورال ۋەلاياتتارى «نە ٸستەپ جاتىرسىڭ», «قايدا بارا جاتىرسىڭ», «تاماق ٸشٸپ جاتىرسىڭ با» دەگەندە «جاتىر» سٶزٸن ايتا بەرمەي «نە ٸستەباتسىڭ», «قايدا باراتسىڭ», «تاماق ٸشٸپ جاتسىڭ با» نەمەسە «قاي جاققانى»– «قاياققا», «اناۋ جاقتا» دەگەندٸ «انيياقتا», «مىناياقتا», نە ٸستەپ وتىرسىڭدى» «نەٸستەپ وتسىڭ» دەي سالادى.
ەر سٶزدٸڭ بٷكٸل ەرپٸن بٸرٸن قالدىرماي ايتۋ كەرەك دەگەن زاڭدىلىق جوق. ەرٸ وندايدا سٶيلەۋ تٸلٸ, اۋىرلايدى. اۋىزەكٸ تٸل, ٷندەستٸك زاڭى دەگەنٸمٸز - وسى. ونى تۇرسىنبەك مىرزا بٸلمەسە دە ول دٷنيەجٷزٸ حالىقتارىندا بار نەرسە. تٸلٸ شۇبارلانعان, ەر سٶزدٸڭ بٷكٸل قارپٸن تٷگەل ايتسام دۇرىس بولادى دەپ ويلايتىن ساۋاتى تٶمەن تەلەجۋرناليستەر مەن تەلەجۋرناليست بولىپ العان سايقىمازاقتار, ەنشٸلەر مەن كۆن-شىلار بۇل زاڭدىلىقتى بٸلمەيدٸ.
«اعوردا» دەمەي «اق وردا», «كٶگٶنٸس» دەمەي «كٶك ٶنٸس», «بوتاگٶز» دەمەي «بوتاكٶز», «نەعىپ جاتىر» دەگەندٸ «نە قىلىپ جاتىر», «قاراعىزدى» «قارا قىز» دەپ بۋىنعا بٶلٸپ, ٷزٸپ-سوزىپ سٶيلەيتٸن دە سولار.
«قايسىبٸرٸن ايتايىن قايران, كٶكە» دەمەكشٸ, بٷگٸنگٸ قازاقستان تەلەارنالارىنان تەك تۇرسىنبەك قاباتوۆ ەمەس, ودان ٶزگە دە ارزانقول ەجۋا, قىلجاققا تولى دٷنيەلەردٸ كٶرٸپ وتىرىپ ەلٸمٸزدە قازاقتىڭ عاسىرلار بويى وتارشىلدىق تابانىندا تاپتالىپ قالعان ۇلتتىق ساناسىن, ۇلتتىق نامىسىن وياتپاق تٷگٸل قازاقتى ەۋەيٸ, ۇرپاعىنىڭ بٷيتە بەرسە كٸمگە اينالارىن ويلامايتىن, توي-تومالاق, ويىن-ساۋىقتان باسقامەن شارۋاسى جوق, تاماعى توق بولعانىنا مەز, ساناسىز توبىرعا اينالدىرۋ ساياساتى تەلەارنالار ارقىلى وسىلاي جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان جوق پا دەپ قورقامىز.
اشا ماتاي دەگەن كەلٸنشەكتٸڭ بٸرەسە تٸستەرٸن تٷگەل اقسيتىپ, بٸرەسە اۋزىن بارىنشا اشىپ ورىندى-ورىنسىز كٷلە بەرەتٸنٸن كٶرگەندە ونىڭ تەلەەكراندا ٶزٸن ۇستاي بٸلۋ مەدەنيەتٸنە كٷمەنمەن قارايتىنمىن.
وعان اناۋ «قالاۋلىم» اتتى جوبانى كٸم اشىپ بەرگەنٸن قۇداي بٸلەدٸ, ەيتەۋٸر ونداعى قازاق قىزدارىنىڭ وسپادار قىلىقتارىن كٶرگەن سايىن جوعارعى جاقتا وسىنداي جوبالار اشۋ ارقىلى قازاقتى بۇراتولا بٷلدٸرۋمەن اينالىساتىن بٸرەۋلەر وتىرعانداي كٶرٸنەدٸ دە تۇرادى. ەيتپەسە, قانداي «جٷك كٶتەرٸپ» وتىرعانى اتىنان-اق كٶرٸنٸپ تۇرعان تەلەارنالارداعى مىنا جوبالاردى قازاقتىڭ ساۋ-سالامات ۇرپاعىن ٶسٸرۋگە قىزمەت ەتەدٸ دەۋ مٷمكٸن بە? قاراڭىز:
«توي-دۋمان», «جۇلدىزدى جەكپە-جەك», «جۇلدىزدار جارقىرايدى», «قىزىق تايمس», «ەن مەن ەنشٸ», «ەندەر مەن جىلدار», «سەنبٸلٸك شوۋ», «بيلە, قازاقستان», «گەككۋ», «ەكٸ ەزۋ», «اينونلاين», «جايدارمان», «ەزٸل ەلەمٸ», «پەلەنشەەۆتەر», «تاقيياسىز پەرٸشتە», «Silk way Star», «SinGer», «ساعىندىرعان ەندەر-اي», «كەلٸندەر بەيگەسٸ». وسىلاي كەتە بەرەدٸ. بۇلاردى كٶرٸپ وتىرىپ, قازاق ەن سالىپ, بي بيلەۋ, قىرشاڭقى, قىسىر سٶز, ەزٸل-قالجىڭ, سايقىمازاق, توي-تومالاق ويىن-ساۋىقتان باسقا شارۋانىڭ بەرٸن تٷگەندەپ بٸتٸرٸپ تاستاعان حالىق ەكەن دەپ قالاسىڭ.
قۇداي ساقتاسىن, باياعىدا بٸر ەجەمٸز كەيٸگەندە «ارسىزعا كٷندە مەيرام, كٷندە توي» دەيتٸنٸ ەسكە تٷسەدٸ. سول كٸسٸ ايتقانداي قازٸر تەلەديداردى اشىپ قالساڭ ينكۋباتوردان شىققان بالاپاندارداي قۇجىناعان, ٶرٸپ جٷرگەن ەنشٸ ەمەس ەنشٸ, سازگەر ەمەس سازگەرلەردٸ كٶرەسٸڭ. ەڭگٸمەلەرٸ سولاردىڭ نە ٸشٸپ, نە جەيتٸنٸ, نە كيەتٸنٸ, كٷيەۋٸمەن نەمەسە ەيەلٸمەن قالاي تانىسقانى, بال ايىن قايدا ٶتكٸزگەنٸ, نەشە كليپ تٷسٸرگەنٸ, قانداي كٶلٸك مٸنەتٸنٸ, تٸپتٸ, قالاي جاتىپ, قالاي تۇراتىنى, قانداي ەتٸر, قانداي يٸسسۋ قۇياتىنى تۋرالى. وسىمەن دوعارايىق.
مىرزان كەنجەباي
دەرەككٶزٸ: اباي كز
