– جاڭا رەفورمامان بٸرگە كەلگەن مەنشٸك يەلەرٸ بٸرلەستٸكتەرٸن باسقارا الاتىن جاقسى تٶراعانى قالاي تاڭداۋعا بولادى? بۇل جۇمىسقا ٷي تۇرعىندارىنىڭ بارلىعى كەلٸسە بەرمەيدٸ, تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتىڭ قىر-سىرىن تٷسٸنبەيتٸندەر كٶپ.
– جاقسى تٶراعا, جامان تٶراعا دەگەن بولمايدى. بارلىعى تۇرعىنداردىڭ ٶزدەرٸنە بايلانىستى. ولار نەمقۇرايدىلىق تانىتسا, تٶراعا ون جەردەن جاقسى بولعانىمەن, ونىڭ ىنتا-ىقىلاسى ٷي جالداۋشىلاردىڭ ەنجارلىعىنىڭ سالدارىنان ٶشەدٸ دە قالادى. مەنشٸك يەلەرٸ بٸرلەستٸگٸ تٶراعاسىنىڭ موينىندا ٷلكەن جۇمىستار بار. ول تۇرعىنداردىڭ بارلىعىنىڭ قاتىسۋىن تالاپ ەتەدٸ. مىسالى, بٸز وعان ەرەكشە بايىپتىلىقپەن قارادىق, بۇل ٸستٸڭ قۇجاتتارى مەن باسقا دا نەزٸك تۇستارىن تٷسٸنۋگە تىرىستىق. ارنايى وقۋدان ٶتتٸك, قازٸر كٶرشٸ ٷيلەردٸڭ تٶراعالارىنا بارىنشا كٶمەكتەسەمٸز. بارلىعى ۋاقىتتى تالاپ ەتەدٸ, كٶرشٸلەر تولەرانتتى بولۋى كەرەك جەنە چاتتا كەڭەس بەرٸپ قانا قويماي, سىرتقا شىعىپ, كٶمەكتەسٸپ, جينالىستارعا قاتىسۋى تيٸس.
– «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسى ەقك سەيكەستٸگٸن تەكسەرٸپ, بيزنەستٸ بوپسالاۋ فاكتٸلەرٸ مەن ٷي سالۋشىنىڭ ٷي-جايدى زاڭسىز ساتۋ دەرەكتەرٸ بويىنشا سوتقا شاعىمدانۋ تۋرالى جيٸ حابارلايدى. جالپى, مەنشٸك يەلەرٸ بٸرلەستٸكتەرٸ ٷيدەگٸ ٷي-جايلاردى جالعا بەرەتٸن نەمەسە ساتىپ الاتىن كەسٸپكەرلەرمەن كەلٸسٸمگە كەلە المايدى. ونداي قۇقىعى جوق. بۇل مەسەلە قالاي شەشٸلٸپ جاتىر?
– تۇرعىن ٷي نىساندارىنىڭ ٸشٸندە ادامداردى كەسٸپكەر-كەسٸپكەر ەمەس دەپ بٶلۋدٸڭ قاجەتٸ جوق – تٷپتەپ كەلگەندە, بٸز بەرٸمٸز دە مەنشٸك يەسٸمٸز. ۇناسا دا, ۇنااماسا دا, ٷي – ورتاق, قۇبىر, جارىق, سۋ, جىلۋ بەرٸمٸزگە بٸردەي كەلەدٸ. ەر نەرسەنٸ دۇرىس ەرٸ شىدامدىلىقپەن سۇراپ, ىجداھاتپەن جاۋاپ بەرە بٸلۋ كەرەك. ەگەر مەنشٸك يەلەرٸنە سۇراق قويۋ قيىن بولسا, وندا ولارعا كٶمەكتەسۋ كەرەك. مىسالى, City Center مەنشٸك يەلەرٸ بٸرلەستٸگٸنٸڭ تىعىرىققا تٸرەلگەن تۇستارى بار جەنە مۇنداي جاعدايلاردا مەنشٸك يەلەرٸن سوتقا جٷگٸنۋگە داعدىلاندىرۋ ماڭىزدى. وندا ولاردىڭ ٸسٸ بۇرىس بولسا, سوتقا تارتىلادى, قاجەت بولعان جاعدايدا, تەۋەلسٸز تاراپ رەتٸندە ساراپشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ ٶتٸنٸشٸ ارقىلى بٸرلەستٸكتەر مەن مەملەكەتتٸك ورگاندار تارتىلۋى مٷمكٸن. مۇندا مٷددەلەردٸ قورعاۋ ٷشٸن بەرٸ ويلالىستىرىلعان, نە ونى ٶزٸڭٸز شەشٸڭٸز نەمەسە بٸلٸكتٸ زاڭگەرلەردٸ جالداڭىز.
كەسٸپكەرلٸك پالاتاسى مەن تۇرعىن ٷي قاتىناستارى, جالپى العاندا ەرتٷرلٸ ۇعىمدار. بارلىعى «تۇرعىن ٷي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭمەن جەنە نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق اكتٸلەرمەن رەتتەلگەن. ال ونى جاقسارتۋعا دا بولادى. كەسٸپكەرلٸك پالاتاسى – نارىق پەن مەملەكەتتٸك قۇرىلىمدار اراسىنداعى قاتىناستاردى رەتتەۋشٸ, مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ الدىندا ولاردىڭ مٷددەلەرٸن قورعاۋشى بولىپ سانالادى. ال ەكٸ كوممەرتسييالىق ۇيىمنىڭ قارىم-قاتىناسىندا كەسٸپكەرلٸك پالاتاسى قالاي قارسى تۇرا الادى? بۇل قازٸردٸڭ ٶزٸندە لوببي دەپ اتالادى. تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتىڭ كەسٸبي قوعامداستىعى قازٸر وسىنداي پٸكٸردە.
– بٸر نىساندا ەكٸ باسقارۋ ورگانىن نەمەسە ەكٸ قىزمەت كٶرسەتۋ ۇيىمىن قۇرۋعا بولا ما?
– ەرينە, ٸس جٷزٸندە ەلەستەتۋ قيىن. جىلۋ پۋنكتەرٸنە كٸرۋ بٸرتۇتاس, جۋرنالدار مەن اتقارۋشى قۇجاتتامالاردى جٷرگٸزۋ, كٸلتتەردٸ ساقتاۋ جەنە ينجەنەرلٸك جابدىقتاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە جاۋاپتى بولۋ كەرەك. مىسالى, بٸردەي دەنەكەرلەنگەن كراندار جوبانىڭ تالاپتارىنا ساي بولۋى تيٸس, عيماراتتىڭ جۇمىسى بارلىق مەنشٸك يەلەرٸمەن كەلٸسٸلۋٸ كەرەك. ٶيتكەنٸ, جاسالعان كەلٸسٸم-شارتتار بويىنشا بەرٸنە اقشا تٶلەنۋٸ قاجەت. تاعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىقتىڭ ٶتە ماڭىزدى تۇستارى بار.
قازٸر, مىسالى, قالالىق قىزمەتتەر مەن اۋدان ەكٸمدٸكتەرٸ جۇمىس كٶلەمٸنٸڭ ارتۋىنا تاپ بولىپ وتىر. سەبەبٸ, بٷگٸنگٸ تاڭدا ٷيلەردٸ جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىنداپ جاتقان 1000-عا جۋىق كەسٸپورىن بار. كەزدەسۋلەردە ەستٸگەنٸمٸزدەي, بەرٸندە احۋال تاقتايداي تەگٸس ەمەس. بٸرەۋدٸڭ ۋاقىتى بار, بٸرەۋدٸڭ ۋاقىتى جوق, ال ەگەر ولارعا تۇرعىن ەمەس ٷي-جايلاردىڭ يەلەرٸ قوسىلسا, ولار جىلىتۋعا دايىندىقتى بٶلەك باستايدى, بۇل حاوس.
تۇرعىن ەمەس ٷي-جايلارعا موراتوريي بار. الايدا, قىزمەت اقىسىن تٶلەمەيتٸندەر نەگٸزٸنەن تۇرعىن ەمەس ٷي-جايلاردىڭ يەلەرٸ بولىپ سانالادى. سوندىقتان شوت-فاكتۋرالار تٸكەلەي بەرٸلەدٸ. بٸرەۋلەرٸ تٶلەپ جاتادى, قاشىپ كەتەتٸندەرٸ دە جوق ەمەس. بٸراق ولارعا ەشتەڭە ەسەر ەتپەيدٸ. قۇبىرلارى بٸر, ينجەنەرلٸك جٷيەسٸ بٸر, ونسىزدا تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتا قيىندىقتار كٶپ.
– سٸزدٸڭ ويىڭىزشا, جەكە پەتەر يەلەرٸ كووپەراتيۆٸنەن مەنشٸك يەلەرٸ بٸرلەستٸگٸنە ٶتۋ پروتسەسٸ نەلٸكتەن باياۋ جٷرٸپ جاتىر?
– بٸز بەلسەندٸ مەنشٸك يەلەرٸ بٸرلەستٸكتەرٸ مەن باسقارۋشى كومپانييالاردىڭ كٶپشٸلٸگٸنٸڭ ۇستانىمىن ايتامىز. بٷگٸنگٸ تاڭدا ەلوردادا تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن باسقاراتىن 1000-نان استام سۋبەكتٸ بار جەنە بٸز باياۋلاۋ ٷدەرٸستەرٸ جوق دەپ ەسەپتەيمٸز.
راس, باستاپقىدا رەفورمانىڭ بارلىق مەرزٸمدەرٸ جەكە پەتەر يەلەرٸ كووپەراتيۆتەرٸ قىزمەتٸنە قاتىستى بولدى. ولار 2020 جىلدان باستاپ شىعىنعا ۇشىراعان زاڭدى تۇلعالاردىڭ بار بولۋىنا بايلانىستى تاراتۋ مەرزٸمٸن ۇزارتتى. مۇنى تٷسٸنبەگەن حالىق شىن مەنٸندە قيىنشىلىقتى باستان ٶتكەردٸ. ٶيتكەنٸ, زاڭناماعا سەيكەس جەكە پەتەر يەلەرٸ كووپەراتيۆتەرٸ نىساندارى جوق, تەك مەنشٸك يەلەرٸ بٸرلەستٸكتەرٸ تٷرٸندەگٸ زاڭدى تۇلعالار نەمەسە جالدانعان مەنەدجەرلەر بار. ەرينە, ەگەر جالعا الۋشىلار ٷيدٸ جاقسارتۋدى قالاسا, مەنشٸك يەلەرٸ بٸرلەستٸكتەرٸن قۇرۋى كەرەك. ەيتپەسە, ول ٷيدٸڭ احۋالى ناشارلاي بەرەدٸ.
جەكە پەتەر يەلەرٸ كووپەراتيۆتەرٸن تاراتۋ مەرزٸمدەرٸ, ەڭ الدىمەن, مەملەكەتتٸك ورگاندارعا قاتىستى بولسا كەرەك. الايدا, يۋٸزدٸ, مەنشٸك يەلەرٸن, جەكە پەتەر يەلەرٸ كووپەراتيۆتەرٸنٸڭ جويىلۋ مەرزٸمٸ ەشبٸر جاعدايدا قىزىقتىرعان جوق. بٸز ٷشٸن مەنشٸك يەلەرٸ بٸرلەستٸكتەرٸ دۇرىس قۇرال بولىپ سانالدى, سول ارقىلى بٸز باقىلاۋدى ٶز قولىمىزعا الدىق. اتاپ ايتقاندا, قاراجاتتىڭ قارجىلىق بٶلٸنۋٸن باقىلاۋعا تۇرعىنداردىڭ مٷمكٸندٸگٸ بار. كوممۋنالدىق قىزمەتتەر سول قالپىندا جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ.
– بۇل مەسەلەدە مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ ەنجارلىعىنان, بٷكٸل ٷدەرٸس تەجەلدٸ دەپ ويلامايسىز با?
– مەملەكەتتٸك ورگاندار – بۇل كەڭ ۇعىم. ناقتى ايتايىق, ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگاندار بار, جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار بار.
بۇرىن اتاپ ٶتٸلگەندەي, ەلورداداعى جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگانداردىڭ 70 پايىزدان استامى ازاماتتاردىڭ ەلەۋمەتتٸك وسال توپتارى مەن اپاتتى جاعدايداعى تۇرعىن ٷيلەردٸ ساتقان. بۇل تۋرالى ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگاندار رەسمي سايتتارى مەن بريفينگتەردە ايتىپ تا ٷلگەردٸ. بٸز, مەنشٸك يەلەرٸ رەتٸندە, بۇل ساندارعا ەشبٸر جاعدايدا الاڭداماۋىمىز كەرەك. ەڭ باستىسى, جارىق, جىلۋ كەلٸپ تۇر, كٸرەبەرٸس تازا جەنە نە تٶلەيتٸنٸمٸزدٸ, ونىڭ قالاي جۇمسالاتىنىن بٸلەمٸز.
– قازٸرگٸ تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنا قاتىستى قانداي ٶزگەرٸستەر ۇسىناسىز?
– بۇل سالادا كٶپ نەرسەنٸ ٶزگەرتۋدٸڭ قاجەتٸ جوق, ەلوردادا بەرٸ جاقسى. بٸراق ەندٸ ورتالىق مەملەكەتتٸك ورگان شارتتاردى, جاڭا بيۋدجەتتٸك باعدارلامالاردى ورىنداۋعا مٷمكٸندٸك بەرسٸن. بٸز, مىسالى, مەنشٸك يەلەرٸ بٸرلەستٸكتەرٸنٸڭ تٶراعالارى قاۋىمداستىققا بٸرٸكتٸك جەنە جاڭادان كەلگەندەرگە قۇجاتتامانى دۇرىس جٷرگٸزۋدٸ, باسقارۋدى جەنە مەنەدجمەنتتٸ قىزمەتتەن بٶلۋدٸ ٷيرەتۋگە دايىنبىز. مۇنىڭ بەرٸ ىڭعايلى ەرٸ اشىق كٷيٸندە ورىندالادى, بۇرىن بەرٸ بٸر ٷيٸندٸدە ىبىرسىپ جاتاتىن. ەندٸ سٸز بۋحگالتەريياعا وڭاي قول جەتكٸزە الاسىز, قۇجاتتامالار تاس-تٷيٸن رەتتەلگەن. ەرينە, بۇل جەردە مەن ٷلگٸلٸ بٸرلەستٸكتەردٸ ەرەكشە اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. كەز كەلگەن باسقا سالاداعى سيياقتى, بارلىق جەردە تەك ٶزٸن جەنە قىزمەتٸن جاقسارتۋ ٷشٸن جۇمىس ٸستەيتٸن بٸرلەستٸكتەر بار.
